Enerji deyip geçmeyin

Diyarbakır üzerine fikir yürütürken anlattıklarımı gülümseyerek dinleyen Cengiz Çandar, "Tıpkı John Le Carré romanı" deyiverdi. Çandar''ın kastının, Rusya''daki Slav ve Çeçen çeteler savaşını anlatan, Türkiye''nin de bir arka-motif olarak kullanıldığı "Our Game" (Oyunumuz) romanı olduğunu biliyordum, ama ben son Le Carré''yi düşünerek, "Ondan ileri" deyiverdim...

Soğuk Savaş dönemiyle ilgili en heyecanlı romanları kaleme alan John Le Carré, şimdilerde bocalıyor. Hâlâ edebi zevki yüksek romanlar yazıyor, ama romanlarının entrikaları zayıf. Yeni çıkan "The Constant Gardener" (Sürekli bahçıvan) romanı buna iyi bir örnek; sayfaları çevirmeden duramıyorunuz, ama sonunda ne olacağını baştan itibaren tahmin edebiliyorsunuz... Çok uluslu bir ilâç firmasının Afrikalıları deneme tahtası yaptığı konusundan fazla ilginç bir roman çıkmaz zaten.

Gaffar Okkan suikastı, aslına bakılırsa, Soğuk Savaş''ın bütünüyle sona ermediğine işaret ediyor. Geçmişle bugün arasındaki tek fark, İkinci Dünya Savaşı''ndan 1990 başına kadar süren dönemde taraflar kesin çizgilerle birbirinden ayrılmışken, bugün saflar o kadar belirgin değil. Türkiye gibi teröre sahne olan ülkeler savaşın bir tarafındalar da, o ülkelerdeki terör eylemlerini planlayıp sahneye koyanların kimliği pek bilinmiyor...

Bilenler biliyor. Bir defa, geçmişte ''siyasi egemenlik'' üzerine yürütülen savaşın, şimdilerde yürütüldüğü zemin ekonomik. Gümrük duvarlarının yıkıldığı günümüz dünyasında, üstünlüğü sağlamak için çaba gösterenler, belli başlı bir kaç sektörde yoğunlaşmış görünüyorlar. Sektörlerin başında da ''enerji'' geliyor. Dünya, enerji hatları üzerinden bölünüyor...

ABD''nin, Kazakistan''dan başlayıp Türkmenistan ve İran''dan geçerek Türkiye''ye ulaşan büyük bir ''enerji koridoru'' projesi olduğu biliniyor. Biliniyor; çünkü Washington, bu projeyi eline geçen her fırsatta hatırlatma ihtiyacı duyuyor. İran hâlâ ''sistem dışı'' sayıldığı için bu ülkenin de içinde yer alması gereken proje fazla hızlı yürümüyor... Geçmiş dönemin Soğuk Savaş''ında ikinci cephenin lideri olan Moskova''nın kendine özgü egemenlik planlarıyla ilgili bir ''enerji projesi'' olduğu ve bunu gerçekleştirmek için sağlam adımlar attığı ise pek bilinmiyor...

Rusya henüz ''gangsterler ülkesi'' görünümünden kurtulamadığı ve ekonomisi rayına oturmadığı için, Moskova''yı fazla ciddiye alan yok. Oysa, emperyal reflekslere sahip olduğu Soğuk Savaş sırasında fark edilmiş bir ülke Rusya ve o reflekslerini bugün de kaybetmiş değil. Rusya''da emperyal vizyona sahip çevreler, buldukları her boşluğu değerlendirerek, gerekirse başkalarıyla işbirliğine girerek, yarını kendi amaçları doğrultusunda biçimleme çabasındalar...

Paul Klebnikov''un "Kremlin''in babası" kitabını okurken, karşıma beni müthiş şaşırtan bir ayrıntı çıktı (s. 114). Yeltsin''in Güvenlik Konseyi''nin başına getirdiği, başbakan yardımcısı Oleg Lobov ile ilgili bir ayrıntı bu. Bir ara Japonya''yı kara kara düşündüren ''dinci'' Aum Shinrikyo örgütünün metro istasyonlarında düzenlediği ölümcül eylemler, meğer, Oleg Lobov''un yönlendirmesiyle gerçekleşmiş...

Şaşırdığınızı biliyorum, çünkü okurken ben de şaşırdım. Her ülkenin terörünü kendi gelenekleri belirliyor. Japonlar farklı bir ulus ve metro istasyonlarına ''sarin gazlı'' saldırılar onların geleneklerine uygun. 1994-1996 arasında çok sayıda istasyona öldürücü sarin gazıyla saldırıp binlerce insanı öldürmek istedi ''dinci'' Aum Shinrikyo örgütü. Japon hükümetinin eylem sonrasında başlattığı soruşturmada, örgüt üyeleri, sarin gazı üretmek için ihtiyaç duydukları bilgileri Rusya''nın üçüncü adamı Lobov''dan aldıklarını söylediler... Aynı soruşturma, yine Lobov''un, Japon örgüt üyelerine, Rusya''nın ortalarındaki bir gizli kışlada eğitim imkânı sağladığını ortaya çıkardı. Japonya nere, Rusya nere, ha!

Bunları anlatmamın sebebi, terörün karanlık dünyasında önünü görmenin zorluğuna işaret etmek. Japon soruşturmacılar önyargıyla işe başlasalardı gerçeğe asla ulaşamazlardı. Japonya''da ortaya çıkan ''dinci terör'' ulusçu bir yapıya sahip... Sarin gazının, daha önce, Vietnam''da ve bazı Uzak Doğu çatışmalarında, Amerikalılar tarafından kullanıldığı yaygın bir söylentiydi (Ünlü televizyon muhabiri Peter Arnett''in, CNN''deki işini, bu iddiayı ekrana taşıdığı için kaybettiğini de hatırlatayım). Sarin gazı ile Rusya, ''dinci örgüt'' ile Lobov ilişkisine ancak önyargısız soruşturmalarla erişilebilirdi...

Rusya konusunda bu kadar mürekkep tüketmem, şu sıralarda enerji sektöründeki yolsuzluk iddialarıyla çalkalanan bir ülkede yaşıyor olmamdan... Herkes yolsuzlukta TEAŞ''a takılmış görünüyor, ama aslında herkesin bilinçaltında ''mavi akım'' adlı proje var. MHP''li bir iktidar, ANAP''lıların özel gayretleriyle, ''mavi akım'' üzerinden Türkiye''yi Rusya''nın enerji projesi içerisine yerleştiriverdi. Bana kalırsa, bunun sıkıntılarını yaşıyor Türkiye...

İdeal malzeme teşkil etmesine rağmen John Le Carré''nin bile uzak durmayı yeğlediği uluslararası enerji kavgası Soğuk Savaş''ın saflarını da parçaladı. Rusya enerji alanındaki egemenlik savaşında yalnız değil; toprakları üzerinde Amerikan askerlerini hâlâ barındıran bir başka güçlü Avrupa ülkesi ile, geçtiğimiz Noel''de, ittifak kurdu Rusya...

Hangi ülke mi? Yarını bekleyeceksiniz...