Milliyetçilik ve şiddet kültürü

Bir süredir milliyetçiliğin yükseldiğine dair yaygın bir kanaat var. Özellikle Hrant Dink cinayeti sonrası milliyetçilik tam bir fobiye dönüştü. Sakınılması, kaçılması, korunulması gereken tehlikeli bir eğilim… Birçok kereler milliyetçi düşünce biçimlerini eleştiren bir kişi olarak bugün takınılan genellemeci ve indirgemeci yaklaşımların da bizi olayları doğru algılamaktan uzaklaştırabileceğini düşünüyorum.

Milliyetçilik hem dünyanın birçok ülkesinde, hem de Türkiye''de siyasal hareketlerin ve toplumsal düşünce biçimlerinin içinde belli ölçülerde var olagelmiştir. Vatan sevgisi, milleti topyekün yüceltme ülküsü, milli kültürü geliştirme çabası milliyetçi duygular olarak ortaya çıkabilir. Bunda doğrusu bir sakınca olduğunu düşünmüyorum. Ancak aşırı milliyetçiliğin dışlayıcı, kutuplaştırıcı ve hatta çatışmacı bazı biçimlerinin sorun olduğu söylenebilir ki, yakın siyasi tarihimizde bunun olumsuz pekçok örneği görülebilir.

Bugün ortaya çıkan ise bence yeni bir durum ve yeni bir olgudur. Klasik Türk milliyetçiliği nizam-ı alemci bir yapıdaydı, yani dünyaya biçim verme, diğer ülkelerdeki Türkleri birleştirme, Türklerin bir şekilde etkili olduğu tarihi coğrafyada etkili olma gibi yaklaşımları vardı. Bugün gördüğümüz ise içe kapalı, değişime direnen, Türk sevgisinden çok yabancı düşmanlığını aşılayan bir yaklaşımdır. Ve bu yaklaşım yalnızca klasik sağ kesimlerde değil, sol kesimlerde de etkili olmaktadır. Sağ ve solun benzer yaklaşımlar sergilediği ulusalcı yeni bir düşünme biçimidir. Önceki yıllarda Türk siyasetini irdeleyen yazılarımda klasik sağ-sol ekseni yerine siyasetin AB merkezli değişimci partiler ile AB ve küreselleşme karşıtı ulusalcı partiler eksenine oturacağını söylemiştim. Yeni milliyetçi-ulusalcı düşüncenin siyasette kendisini ifade etmesi demokrasi içinde tabii ki mümkündür. Ancak bugün yaşadığımız sorun bu anlayışın demokratik-hukuk devleti normlarını bir yana bırakıp daha otoriter ve şiddete başvuran tezahürler ortaya çıkarmaya başlamasıdır. Tehlike burada başlamaktadır. “Vatanı satıyorlar, ülkeyi bölüyorlar, devleti parçalıyorlar” söyleminin ürettiği tahammülsüzlüğün şiddet kültürü üretmesi kaçınılmazdır. En acı olanı da CHP''nin “Kıbrıs''ı satıyorlar” türü kışkırtıcı söylemlerle modaya katılmış olmasıdır. İhanet çığlıklarının atıldığı bu nokta, siyasetin bittiği yerdir. “Din elden gidiyor” ya da “vatan elden gidiyor” söylemlerinin ulaştığı nokta hep çatışma olmuştur.

Nasıl dini kültür içinden fundamentalizm ve radikalizm türü anlayışlar çıkmış, bunlar şiddeti bir yöntem olarak seçmişse, milliyetçi kültür içinden şiddete varan aşırı hareketler de çıkabilmiştir. Kötü olan ne dindir, ne milliyetçi duygulardır. Kötü olan otoriter, hukuk tanımaz, faşist ve yok etmeyi esas alan eğilimler ve bunların kışkırtıcılarıdır.

Farklılıkları yok sayan, dünyadan kopuşu savunan, demokratik çoğulculuğu tehlike olarak gören yeni milliyetçi (ulusalcı) anlayış siyaseti boğmakla kalmamakta toplumsal çatışma ve gerilim üretme riski de taşımaktadır.

Bu, MHP''yi aşan ve sadece MHP yönetiminin sağduyu çağrısıyla aşılabilecek bir tehlike de değildir.

Siyasi partilerden toplumsal gruplar ve sivil örgütlere kadar herkese düşen sağduyulu yaklaşımlara güç vermek ve demokrasiyi içine sindirebilmektir. Parti başkanları ihanet kültürüyle siyaset yaparsa sokaktaki gençlerin şiddete gitmeyeceğinin garantisini kimse veremez.