12 Haziran'dan çıkarılacak dersler

Türkiye'nin çok partili seçim tarihinde temsilin (yüzde 95) ve katılımın (yüzde 87) en yüksek olduğu seçimlerden birini geride bıraktık. AK Parti'nin tarihi zaferine, CHP'nin milletvekili sayısını artıran tek parti olmasına, MHP'nin barajı kolay aşmasına ve BDP destekli bağımsızların sayısının neredeyse ikiye katlanmasına rağmen bu seçimi analiz etmek oldukça zordur. Zira her parti açısından çok olumlu olan bu sonuçları başka şekilde de okumak mümkün. Fakat seçimin genel mesajını şöyle okuyorum; demokratikleşme, sivil ve katılımcı yeni bir anayasa…

Seçimin belki de diğer en önemli sonucu ise AK Parti'nin bu performansının sürmesi halinde parti sisteminin ileride bir hakim parti sistemine dönüşmesi sonucunu doğurabilir. Hakim parti sistemi önde gelen demokrasi teorisyenlerinden Sartori'nin literatüre kazandırdığı bir kavramdır. Buna göre, siyasi sistem çok partili, demokratik ve çoğulcu bir yapıdır. Ve bu partiler hep adil bir şekilde yarışır ama uzun süre (en az 4 dönem) aynı partinin başta olduğu görülür. Dürüst ve eşit seçimlerin sonucunda hakim partinin seçmen kitlesinin çoğunluğunca desteklenmesi nedeni ile parlamentoda uzun süre kalması ve desteklenmesidir. Gelişmiş birçok demokraside de görülen bu durum bizde özellikle yeminli AK Parti karşıtları tarafından sivil dikta gibi daha fazla Türkiye'nin tek parti diktasına mahsus dönemi ile karıştırılır(gerçi bunu diyenlerin çoğu o dikta dönemin özlemi içerisindedir).

Bu sıradışı seçimin bölgesel okuması bence bu genel mesaja paralellik arz ediyor, fakat AK Parti'ye ve özellikle Başbakan'a bir de özel bir mesaj içeriyor: Kürt sorunu var ve onu AK Parti'nin çözeceğine inanıyoruz. Bu nedenle AK Parti Doğu ve Güneydoğu'da en çok oyu alan partidir. Bölgenin 23 ilinde AK Parti 14, BDP 7, CHP ve MHP birer ilde birincidir. AK Parti'nin bölgede oyunu en çok arttırdığı il Tunceli (yüzde 32), tabii CHP'nin de hem de Türkiye çapında oyunu en çok arttırdığı il yüzde 240 ile yine Tunceli'dir. Tunceli'de en büyük hezimeti BDP ve oy oranı az da olsa MHP yaşadı ve iki parti de yüzde 62 oranında oy kaybetti.

Seçim sürecinde kullandığı milliyetçi dil, Kürt sorununa bakışındaki sapma, idam konusundaki polemik ve bazı yerlerde aday seçiminde bölge özelliklerini gözardı eden tercihler nedeniyle AK Parti'ye bir seçmen uyarısı var. AK Parti, 2007 seçimlerinde 2002'ye kıyasla bölgenin 23 ilinin tamamında yüzde 30'ların üzerinde oylarını arttırmıştı. Oysa bugün, bölge genelinde AK Parti 23 ilin 12'sinde oy kaybederken, 11'inde oylarını arttırabilmiştir. AK Parti'nin Türkiye genelinde milletvekili çıkaramadığı üç ilin de (Tunceli, Hakkâri ve Iğdır) bölgede olduğunu hatırlatmak gerek.

BDP tersi bir istikamette 12 ilde oylarını arttırdı ve 11 ilde de düştü. BDP'nin hem artış hem de düşüş oranları oldukça yüksektir. BDP oyları genel anlamda büyük bir artış göstermemesine rağmen, iyi organize olduğundan, adaylara seçim bölgelerini iyi dağıttığından yani iyi bir yönetim başarısından dolayı vekil sayısı muazzam artış gösterdi. Tabi Batı bölgelerindeki Kürtlerin de AK Parti'ye benzer bir uyarı yaptığını ve BDP destekli vekillerin farklı farklı illerden Meclis'e girmesini sağladığını da vurgulamakta yarar var. Seçmen BDP'ye verdiği oyla, hizmeti (AK Parti'yi) reddetmemiş fakat Kürt sorununun kimlik boyutuna güçlü bir vurgu yapmıştır.

CHP'nin demokratikleşme, özerlik ve anadil gibi açılımları bölge halkına pek de inandırıcı gelmemiş gibi görünüyor. CHP 10 ilde artış ve 13 ilde düşüş yaşadı. Fakat yine de 2002 ve 2007 seçimlerine göre CHP bölgede varlığını hissettirmeye başlamıştır. CHP'nin en önemli sorunu mirası ve inandırıcılığının olmaması. Yeni CHP'nin yeni söylemi devam ederse gelecek yıllarda bölgede bir aktör olma ihtimali az da olsa var.

MHP ise bölgede adeta yok gibi. Tabii ironik bir şekilde birinci olduğu tek ilin de (Iğdır) bölgede olduğunu vurgulamak lazım. MHP Soğuk Savaş sonrası süreçte maalesef bir devlet milliyetçiliği ile sadece bir anti-Kürt politikası yürütmüş ve bütün Türkiye halkını kucaklayan bir vatanseverlik söylemi ve kuşatıcı bir dil geliştirememiştir. Aksine dışlayıcı, kutuplaştırıcı, inkar ve asimilasyoncu söylem ve politikaları öne çıkarmıştır. Ortak paydaları vurgulamak yerine Kürt dili ve kültürünü yok sayan hatta yok edilmesi gereken bir unsur olarak lanse etmeye çalışmıştır.

Bu nedenledir ki son üç seçimdir bölgedeki 23 ilin 17'sinde baraj altında kalmıştır. Baraj altında kalan tek parti şüphesiz ki MHP değildir. CHP de bölgedeki 23 ilin 14'ünde baraj altındadır. Ve belki de en önemli nokta bölgeyi temsil iddiasında olan BDP bölgedeki 8 ilde barajın altındadır. Hiçbir ilde baraj altına yani yüzde 10'un altına düşmeyen tek parti AK Parti'dir. Bu istatistik de aslında Başbakan'ın ifade ettiği gibi Türkiye partisinin AK Parti olduğunu göstermektedir. Fakat yukarıda da ifade edildiği gibi seçimde ciddi bir uyarı aldığını ve belki de son uyarı olduğunu hatırlatmakta yarar var.

Bu seçim sonuçları herkes için derslerle doludur, fakat bölge açısından düşünüldüğünde Kürt sorununun bütün boyutlarıyla varlığını hissettirdiğini söyleyebiliriz. Başbakan'ın seçim kampanyalarında dile getirdiği “Kürt sorunu artık yoktur” söylemi pek de gerçekçi değildir. Aksine Kürt sorunu zaten 2005 yılına kadar kabul edilmiyor ve görmezden geliniyordu. İlk defa Başbakan doğru bir teşhisle ismini koydu ve tedavisi de hem bölgede hem de Türkiye genelinde ondan beklenmektedir.

Başbakan dünkü balkon konuşmasıyla aslında bunun sinyalini verdi. Fakat demokratik açılımı daha önce olduğu gibi İçişleri Bakanı'na, dolayısıyla askerden alıp yine bir güvenlik kurumu olan polise devrederse sağlıklı bir süreç işleyemez. Güvenlik-merkezli bir bakış açısı Kürt sorununu çözemez. Kürt sorunu siyasal, kültürel, ekonomik ve toplumsal yani çok boyutlu bir sorundur ve sivil-siyasal yöntemlerle ancak çözülebilir. Türkiye'nin bölgesel bir ülke olma yolunda başlattığı Davutoğlu doktrini yani stratejik derinliğe dayalı, proaktif, komşularla sıfır sorun ve çok yönlü dış politikasının önündeki en büyük engel şüphesiz ki Kürt sorunudur.

Başta Davutoğlu olmak üzere AK Parti de bunun farkındadır. Kürt sorunu çözülmeden Türkiye bölgesel aktör, merkez ülke, yumuşak gücü kullanan demokratik bir ülke olamaz. Bu büyük hedefleri gerçekleştirebilmesi için başta Kürt sorunu olmak üzere Alevi sorunu, inanç özgürlüğü, azınlıklar sorunu ve diğer kimlik ve kültürel sorunları da çözmek durumundadır. Halkını kucaklayamayan, iç barışını sağlayamayan bir ülkenin bölge ve dünya barışına katkı sağlama iddiası pek de inandırıcı olmaz. Bu nedenle, AK Parti'nin yeni dönemdeki hedefi önce diğer partilerle ve toplumun tüm kesimlerinin katılımıyla sivil ve demokratik yeni bir anayasa yaparak iç barışını sağlamak ardından küresel politikalarda aktif bir rol oynamak olmalıdır.