2007-2012 Gündemi Demokratikleşme ve sivilleşme olmalı

Türkiye, 22 Temmuz'da olağanüstü şartlarda bir erken seçim yaşadı. Önce bu seçime nasıl gelindiğini hatırlayalım. Bu olağanüstü seçimin görünürdeki sebebi, 27 Nisan 2007 tarihinde TBMM'de ilk tur oylaması yapılan cumhurbaşkanlığıydı. AK Parti'nin Dışişleri Bakanı ve Kayseri Milletvekili Abdullah Gül'ün adaylığını desteklemesine karşılık, CHP oylamaya katılmadı ve merkez sağ partisi olarak bilinen DYP ve Anavatan Partisi de CHP ile hareket ettiler. Bu şekilde AK Parti, TBMM'de yalnız bırakıldı ve tecrit edildi. CHP, Anayasa'da cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ilk turundaki 367 seçilme yeter sayısının aynı zamanda toplantı yeter sayısı olduğu şeklindeki gayri ciddi iddiayla Anayasa Mahkemesi'ne başvurdu.

Bu günün gecesinde Genelkurmay'ın internet sitesinde cumhurbaşkanlığı seçimleri üzerinden, İslam Peygamberi'nin doğum yıldönümündeki “Kutlu Doğum” faaliyetlerinden örnekler verilerek laikliğin tehlikede olduğu istikametindeki kadim iddiayı dile getiren ve son olarak da Atatürk'ün “Ne mutlu Türk'üm diyene” sözünü kabul etmeyenlerin düşman ilan edildiği tuhaf ve orduyu müşkül duruma sokan e-bildiri yayınlandı. Bunu, CHP'nin bildiriyi desteklemenin ötesine giden ve Anayasa Mahkemesi'ni başvuruyu kabul etmezse toplumsal çatışmanın çıkacağı tehdidi takip etti. Bu tehdidin boş olmadığı, 14 Nisan 2007 tarihinde Tandoğan'da toplanan cumhuriyet mitingiyle ortaya konulmuştu.

Bu mitinglerin bu süreçte devam etmesi ve mitingleri adı 2003-2004 yıllarında iki darbe teşebbüsüne karışmış eski Jandarma Genel Komutanı Şener Eruygur'un içinde bulunduğu bir grupça düzenlenmesi, mitingleri sadece bir miting olmanın ötesinde bir “tertip” hüviyetine taşıdı. AB ve IMF programları istikametindeki reform, demokratikleşme, küreselleşme ve liberalleşme dalgasına muhtelif düzeydeki tepkileri laiklik ve milliyetçilik ekseninde anti-demokratik ve anti-siyaset mecrasına akıtmayı başaran bu zümreler, esas itibarıyla bu reaksiyonu taşıyacak sosyal demokrat parti olmaması sayesinde “başarılı” oldular. Bugün itibarıyla bu “başarı”nın, seçmenler nezdinde hangi ölçüde kabul gördüğü anlaşılacak.

Seçim kampanyası laiklik ekseninde AK Parti-CHP, milliyetçilik ekseninde AK Parti-MHP şekillerinde kutuplaşması karşısında, CHP ile MHP'nin milliyetçilik ve devletçilik ek-senindeki ittifakı üzerinde yürüdü. CHP, bu kutuplaşmanın sayesinde kendi alanında DSP ile yarı gönüllü, SHP ve DİSK çevresi ile gönülsüz bir güç birliği altında seçime girdi. Ancak bu güç birliğine ordunun, yargının ve üniversitelerin yarı resmi desteğine rağmen iktidar alternatifi olmayı başaramadı. Bu yüzden de asker-sivil bürokrasi, MHP'nin barajı aşmasına ümit bağladı. Milliyetçilik, terör ve Kuzey Irak bahislerinde AK Parti'ye yönelik bürokratik polemiklerin de MHP'ye yönelik bir yarı resmi destek olduğu ortadadır. Fakat bu tabloya rağmen iki partinin ittifak halinde dahi iktidar olamamaları, bu çevrelerde seçim sonuçlarına kadar ertelenen iç tartışmaları başlatabilecektir.

CHP dışında sahici bir sosyal demokrasi veya özgürlükçü sol arayışında olanların, Nisan 2007 krizinde ihmal edilebilir istisnalar haricinde ciddi itibar ve motivasyon kaybı yaşadığı açıktır. Yine de belki “çıkmadık candan umut kesilmez” denilebilir. MHP için ise şu söylenebilir: MHP, barajı aşmış olsa dahi, ciddi sosyolojik ve ideolojik problemlerle malûldür. DTP kökenli bağımsızların TBMM'deki varlığı, PKK kaynaklı terörün devamı ve Kuzey Irak gerginliğinin hangi istikamette seyredeceğine bağlı olarak MHP, bir süre daha bu problemi erteleyecek bir milliyetçilik ikliminden istifade edebilir. Fakat Türkiye'de sonuçta demokratik bir rejim ve normalleşme yaşandığında MHP'nin Devlet Bahçeli'nin liderliğinde “milliyetçi cephe” olarak bilinen sağ cepheden ayrılarak, artık asker-sivil bürokrasinin siyasi aparatı olmak dışında bir hüviyeti kalmayan devletçi CHP ile “Ulusalcı Cephe” içinde yer alması, MHP'yi 27 Mayıs darbesine katılan Türkeş ve arkadaşlarının yaşadığı dilemmayı bu sefer sureta darbe dışı bir ortamda yeniden yaşamaya götürecektir. Bunun 13 Kasım'da tasfiye olmak dışında, Türkeş'in sağ tabanda kabul edilme bakımından yarattığı sıkıntılar da bu bakımdan hatırlanmalıdır. MHP'nin merkez-çevre ilişkilerinde kendini çevrede hisseden ve bulan taşra tabanının, iktidara ortak olunmazsa, hoş olunsa bile hangi kamu kaynağı ve kadroyla, MHP'nin çevreye karşı mer-kezle ittifak eden tavrı karşısında neler hissedebileceğini tahmin etmek zor olmasa gerek. Meselenin Vedat Bilgin ve Meral Akşener gibi isimlerle Gündüz Aktan'ın siyasi ve ideolojik çizgilerini telif etmek bakımından da ertelenmiş veya üstü örtülmüş bir anlaşmazlık zemininde durduğu anlaşılmaktadır. Bu problemlerin Devlet Bey'in otoritesiyle belki alenen tartışılması engellenebilir, ama alttan alta yürüdüğü şimdiden söylenebilir.

Kamuoyu anketlerine göre seçimin galibi ve tek başına iktidar olacak partisi olarak görülen AK Parti'ye gelince: AK Parti, bu başarıda kendi gayretleri kadar diğer siyasi partilerin değişme ve demokratikleşme kulvarında kendisini yalnız bırakmasının rolünü iyi analiz ederek reformcu kimliğine geri dönmelidir. AB'deki soğukluğa veya yavaşlama eğilimine teslim olmanın, içerideki milliyetçi reaksiyona ziyadesiyle kulak kabartmanın ve cumhurbaşkanlığı makamını almak için devletlu elitlere taviz vermenin nelere yol açtığı meydandadır. Reformları yarım bırakmanın reform karşıtı cepheye ümit, reform taraftarı cepheye ümitsizlik verdiği, ümitler ve korkulardan oluşan makasın nihayetinde reformu yarım bırakan aktörü kesmeye yöneleceği 2004 sonrasındaki gelişmelerden sonra idrak edilmiş olmalıdır. AK Parti'nin içindeki reform karşıtı Adalet Bakanı ile eyyamcı İçişleri Bakanı'nın nelere mal olduğunun muhasebesi yapılmadıysa, seçim zaferinin etkisinin geçici olduğunu ve durumu son tahlilde kurtarmayacağını 3 Kasım 2002'ye bakarak hatırlatmak gerekiyor. Bu bakımdan dikkat edilmesi gereken bir husus da, reformların arkasındaki felsefenin açıkça halka anlatılması, benimsenmesi ve benimsetilmesidir. Buradaki tereddütler, AK Parti etrafında oluşan ittifakı sarsmaktadır. Bu hususta sarih ve kararlı davranılırsa, bu ittifakın genişlemesi imkanı vardır. AK Parti, geçmiş dönemin tecrübesiyle, reformları kamuoyu desteğini alarak ve tarafları ikna edecek bir stratejik planlamayla hayata geçirebilecek ehliyeti göstermelidir.

AK Parti'nin bu istikamette yapacaklarını, seçim sonrasında hızla hayata geçirmesi ve bilhassa sivil anayasa değişikliğinde ısrarlı olması elzemdir. Reformların arkasındaki ruhun yeni sivil anayasaya yansıtılması, sivilleşmenin ve demokratikleşmenin ardındaki dinamikleri harekete geçirecektir. Bu şekilde soğuk savaştan kalma eski devlet nizamı ve felsefesinin gidişinden kaynaklanan, “ideolojik boşluk” duygusunun yarattığı kaos endişesi aşılabilecektir. Bu referans çerçevesinde, AK Parti'nin Kürt ve Alevi sorunlarına muhakkak el atması gerekmektedir. Yine bu cümleden olarak mesela Türkiye, 2008 1 Mayıs'ını Taksim'de kardeşlik içinde kutlayabilmeli, 1 Mayıs 1977 katliamında öldürülen işçiler anısına Kazancılar Yokuşu'nda AK Partili Başbakan bir anı plaketi çakmalıdır. Bu tarihi, etnik ve dini meselelerde yapılacak jestlerle gerginlikler azaltılmalıdır. AK Parti'nin ve bu bağlamda Tayyip Erdoğan ve Abdullah Gül'ün mağduriyet hislerine kapılmamaları ve büyüyen karizmalarının liderlik kültüne dönüşmesini engellemeleri önümüzdeki dönemin en büyük nefis sınavlarından biri olarak ayrıca kaydedilmelidir.

Seçim sonuçlarından sonra, muhtemelen DYP ve Anavatan Partisi'nin bulunduğu alanda giderek büyüyen bir tartışma yaşanacaktır. Merkez sağ, TBMM'deki MHP yüzünden giderek aranan bir figüre dönüşürken buradaki profesyonel siyasetçilerin ve lider kadrosunun hataları giderek ağırlaşan bir şekilde eleştirilecektir.

Seçimlerden bağımsız olarak TBMM'ye girmesi beklenen DTP kökenlilerin ise, işleri gerçekten zor. DTP'liler bu zorluğun altından kalkamaz ve Türkiye için talep ettikleri sivilleşme ve demokratikleşmeyi, kendi hareketleri içinde gerçekleştiremezlerse, her şeye rağmen kendilerine açılan krediye yazık edeceklerdir.

22 Temmuz seçimleri her siyasi harekete bir iç hesaplaşma imkanı verecektir. Bu imkanı, demokratikleşme ve sivilleşme istikametinde kullanmak elbette tercihlere bağlıdır. Türkiye'nin kendinin, bölgenin ve dünyanın tecrübesini bu istikamette yorumlaması halinde bile, ancak büyük tartışmaların ve mücadelelerin neticesinde demokratikleşme ve sivilleşme serüvenini tamamlayabileceğini bilen bir sabırla bu badireyi atlatması ümit edilir. Aksi halde, Türkiye'nin hangi faşizan yönetime kayacağının kavgasının verildiği saray kavgaları hiç de uzak bir ihtimal değildir.

* Siyaset Bilimci (muratyilmaz67@yahoo.com)