22 Temmuz seçimlerinin gizli kahramanı tüketiciler

ABD'de yapılan bir araştırma, başkanlık dönemlerinde halkın 'tüketim keyfini' tatmin edebilen başkanların yeniden seçilebildiğini, bunu başaramayanların ise başka alanlarda başarılı olsalar bile, ikinci dönem seçilemediğini ortaya koymuş.

Toplam tüketim harcamalarından zorunlu harcamaların düşülmesiyle bulunan 'keyif veren tüketim endeksi' Carter döneminde yüzde 4.2. Reagan'ın her iki döneminde de yüzde 11.6. Bush döneminde yüzde 0.4, Clinton'un ilk döneminde yüzde 8.4, ikinci döneminde yüzde 18.4. Türkiye'de buna benzer bir endeks yok ve böyle bir araştırma henüz yapılmış değil. Ekonominin büyümeye geçtiği ve tüketimin arttığı dönemlerde bunun iktidardaki partinin oylarına olumlu etki yaptığı biliniyor. Tersi de geçerli. Ekonominin inişe geçtiği, tüketimin düştüğü dönemlerde seçime giren partiler ise bundan olumsuz etkilenebiliyor. 1950 yılı seçimlerinde CHP'nin 27 yıllık tek parti idaresi, ilk kez oy kullanan seçmen-tüketici vatandaş tarafından iktidardan indirilmiştir. 1979 yılı seçimlerinde benzin, sigara, yağ, şeker gibi temel tüketim maddelerini kuyruklarla almaya başlayan halk, Bülent Ecevit liderliğindeki CHP'yi yönetimden uzaklaştırmıştır. 2001 yılında, tarihinin en büyük krizini yaşayan ve ekonomik menfaatleri çok fazla zedelenen seçmen-tüketiciler, iktidardaki tüm liderleri haritadan sildiği gibi, muhalefetteki lideri de ortadan kaldırmıştır. 1950-54 yıllarında Türkiye büyüdüğü, seçmen-tüketicilerin 'tüketim keyfi' arttığı için 1954'te Menderes'e tüketici seçmenler daha fazla oy vermiştir.

1965-69 yıllarında Türkiye büyüdüğü, seçmen-tüketicilerin 'tüketim keyfi' arttığı için 1969'da Demirel'e tüketici seçmenler daha fazla oy vermiştir.

1983-87 yıllarında Türkiye büyüdüğü, seçmen-tüketicilerin 'tüketim keyfi' arttığı için1987'de Özal'a tüketici seçmenler yine oy vermiştir.

2003'den beri Türkiye'nin dördüncü büyüme dönemini yaşıyoruz. Seçmen-tüketicilerin 'tüketim keyfi' artmakta.

1- Fiyatlar ucuzluyor şikayetleri

Vakfımızın kurulduğu 1991'den bu yana gelen tüketici şikayetlerinin çoğunluğu daha çok yüksek enflasyon nedeniyle fiyat artışlarını içeriyordu. Malın kalitesinden ziyade, fiyatının ikide bir artmasından şikayet geliyordu ve tüketici mevzuatı açısından, fiyat artışı için bir şey yapılamıyordu. Bu dönem ilk defa istikrarın faydaları olarak 2004'le birlikte fiyatlar ucuzluyor şikayetleri gelmeye başladı. Gazetelerde tüketicilere, 'Düşük enflasyonda vatandaşa tavsiyeler' makaleleri yayınlandı.

Örneğin: Birkaç ay önce çamaşır makinesi alan tüketiciler, şimdi o makinenin yüzde 10-20 ucuzladığını belirterek, kendilerinin kandırıldığını iddia ediyorlar.

2- Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) verile-rine göre 2006 yılında:

Buzdolabı üretimi geçen yıl yüzde 22.1 oranında arttı ve 6.223.000'e çıktı. 2006'da 6.107.000 adet buzdolabı satıldı.

Çamaşır makinesi üretimi yüzde 22 artışla 5.419.000'e çıktı. 2006'da 5.375.000 adet çamaşır makinesi satıldı.

Bulaşık makinesi üretimi yüzde 52.2 oranında arttı ve 1.322.000'e çıktı. 2006'da 1.179.000 adet bulaşık makinesi satıldı. 2002'de 8.655.170 adet olan motorlu kara taşıt sayısı, 2006'da 12.027.462 adet oldu.

2003'te Türk hava iç hatlarında 9.1 mil-yon olan yolcu sayısı, 2006'da 28.8 milyon oldu. 2006'da satılan 1.377.000 adet konutun 345.000 adeti konut kredisiyle alındı. 3- Yandaki tabloda görüldüğü gibi 1997-2006 arasındaki 10 yıllık toplam GSMH ve kişi başı GSMH son iktidar döneminde artmıştır.

Şu soruyu sormak gerekiyor. Ülke zenginleştikçe vatandaşlar nasıl yoksullaşır? Görüldüğü gibi 2002'ye göre kesinlikle Türk tüketicilerinin alım gücü artmıştır. Aynı parayla 5 yıl öncekinden daha fazla tüketim yapabilmektedir.

Siyasal başarılar, hep tüketici odaklı olmasından kaynaklanır. Güçlü ülkeler, milyonlarca insanı 'tüketici' haline getirmek için, diktatörlüklere değil tam tersine açık ve şeffaf demokrasilere ihtiyaç duymaktadır. İktidarlar veya siyasal kadrolar, tüketici odaklı olmak yerine kendi odaklı olma konusunda ısrar ederse, halktan kopma ve gönüllerden düşme süreci başlar.

Siyasal yarışta insanlara, 'Bir öcü var bana oy vermezseniz o öcü güçlenecek' derseniz insanları bir kez kandırırsınız. Alışverişte ikinci kez kandırılmak, akılsızlıktır.

Yeni ekonomi ile patronluk ve güç, tüketicinin /eline geçmiştir. Günümüzde sadece ülkeleri değil, artık yeni çağı da tüketici belirlemektedir. Koskoca Sovyetler Birliği bile kendi insanının, tüketici olarak ihtiyaçlarına yanıt veremediği için çökmüş ve yok olmuştur. 22 Temmuz'da tüketiciler tavsiyemize uymuş, birtakım hikmetlere değil ekonomik menfaatlere bakarak hareket etmiş ve istikrarın sürdürülmesine karar vermiştir.

* Türkiye Tüketicileri Koruma ve Eğitim (TÜKETİCİ) Vakfı Başkanı