AK Parti hangisinin dış politikasını izliyor?

Dün CHP Genel Başkanı Kemel Kılıçdaroğlu, Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu için sarfettiği 'Küçük Enver' tanımlaması bir anlamda ağır olduğunu kabul etmiş oldu. Ancak bu tartışmayı bitirmiyor.

Sultan II. Abdülhamid, Enver Paşa ve Kemal Paşa henüz tarihe intikal etmemiş üç önemli şahsiyettir. Üçü de tarihsel değil günceldir. Üçü de güncel tartışmaların elverişli malzemeleri olarak halen bolca kullanılıyorlar. Bu üç şahsiyet sadece bulundukları dönemi değil günümüze kadar geçen dönemi az ya da çok etkilemişlerdir. O yüzden tarihsel değil aktüel şahsiyetler olarak varlıklarını sürdürüyorlar.

Abdülhamit'ten sonra tahta, kısa bir fetret dönemini takiben Enver Paşa çıkmıştır ve ülkenin kaderini bir padişah gibi Enver Paşa belirlemiştir. Ne Reşad ne Vahdeddin hakiki manada padişah olabildi. Adı konmamış padişah Enver'di... Enver'in sonra yine kısa bir fetret döneminden sonra Kemal Paşa oturmuş ve yeni devletin kaderini belirlemiştir.

Bu üç şahsiyet üç farklı tarz-ı siyaseti temsil eder. II. Abdülhamid, ulusalcı ve bölgeselci değil, küreselci bir politikayı temsil eder. İzlediği dış politika, zamanına göre oldukça ileri bir politikadır. Dünyanın her tarafıyla ilgilenmiştir; hem Doğu'yu hem Batı'yı takip etmiştir. Büyük devletleri realist bir denge politikasıyla idare etmiş; küçük devletleri bir şekilde etkisi altına almıştır. Nerede bir Müslüman varsa orayla daha yakından ilgilenmiştir. Osmanlı tarihinde halife unvanına hakkını veren tek padişah olmuştur. Başta İngiltere olmak üzere hilafeti tüm dünyaya hissettirmiştir...

Aslında Enver Paşa ve Kemal Paşa aynı ekolün, İttihat Terakki'nin, iki ayrı versiyonu gibidir. Enver Paşa İttihat Terakki'nin dışa dönük, yayılmacı ve idealist yanını temsil eder. Kemal Paşa ise İttihat Terakki'nin içe kapanmacı ve realist yanını temsil eder. Enver Paşa Orta Asya'da emperyalistlere karşı kılıç sallarken 1920 yılında Kemal Paşa açık bir şekilde Pantürkizm ve Panislamizm siyasetini gütmeyeceğini ilan etmiştir. Lozan'da çizilen kırmızı çizgileri kabul etmiş; sınırları belirlenmiş bir ulus-devlete razı olmuştur. Hiç yurtdışına çıkmamıştır... Hem hakikaten hem de siyaseten...

Enver Paşa sınır kabul etmeyen bir serdengeçtiydi. Türk-İslam birliği ideali yolunda feda-yı can eylemiştir... Kemal Paşa ise 'yurtta sulh cihanda sulh' perdesinin arkasına sığınarak ulusal sınırların dışıyla ilgilenmedi. Hiçbir maceraya iltifat etmedi... Hem Türk dünyasını hem İslam dünyasını titizlikle ilgi alanının dışında tuttu. Sadece hilafeti kaldırmakla yetinmedi Türk Ocakları'nı da kapattı. Böylece yeni Türkiye'yi tamamen içine kapalı bir devlet olarak formüle etti.

Her ne kadar unvanı cumhurbaşkanı olsa da ülkeyi güçlü bir otoriteyle yönetti. Kemal Paşa'dan sonra padişah gelmedi. Kemal Paşa sonrasının cumhurbaşkanları, başbakanları ve bakanları büyük bir oranda Kemalizm'i ve kısmen de Enverizm'i takip ettiler. İslamcı olmakla suçlanan istisnai şahsiyetler de Abdülhamid'in izinden gitmekle suçlandı.

Enver tartışması en son Kılıçdaroğlu'nun Davutoğlu'na 'Küçük Enver' demesiyle yeniden gündeme geldi. Aslında Kılıçdaroğlu yanlış benzetme yaptı. Eğer niyeti suçlamak idiyse 'Küçük Enver' değil 'Küçük Abdülhamid' demeliydi. Ve Davutoğlu'na değil Erdoğan'a demeliydi. Kılıçdaroğlu bir taşla iki hata yaptı...

Türkiye'nin Enverci olduğu yıllar 1990'lı yılların başıdır. Doğu Bloku çözülmüş ve Türkiye 'Esir Türkler' üzerinden yeni bir heyecan dalgasına kapılmıştı... Yalçın Küçük 1992 tarihli 'Emperyalist Türkiye' kitabında aynen şunları yazmıştı: 'Kemal Paşa inecek ve Enver Paşa çıkacaktır... Enver ile birlikte Kazım Paşa'nın da yıldızı parlamak üzeredir.'

1990'lı yıllarda Kemalizm büsbütün terk edilmedi ama kısa bir dönem Enverizm uygulandı. Lakin başarılı olunamadı. Sovyet sonrası dönemde Asya'daki Türkî cumhuriyetler üzerinde ciddi emeller beslenmişti. Fakat bu politika neticeye erdirilemedi. Türkiye bu işi eline yüzüne bulaştırdı... Türkî cumhuriyetler yeniden Rusya'nın tesiri altına girdi...

Bu başarısızlıktan sonra 1990'lı yıllar sonuç itibariyle hem iç politikada hem dış politikada başarısızlıklarla dolu karanlık bir dönem olarak tarihe geçmiştir. Enver Paşa lehine tek gelişme, kemiklerinin 1996 yılında Tacikistan'dan İstanbul'a getirilmesidir.

Eklemek gerekir: 90'lı yılların ikinci yarısında, Erbakan'ın D-8 girişimi Abdülhamitçi bir çıkış olarak 1990'lı yılların tarihine kaydedilmesi gereken önemli bir girişimdir. Fakat bu girişim de realist bir zemine oturmadığı için başarısızlıkla sonuçlandı...

Sonuç itibariyle 1990'lı yıllardaki bu Enverci ve Abdülhamitçi iki girişim de başarısızlıkla sonuçlanmış ve Türkiye yeniden Kemalizm'in içe kapanmacı politikasına geri dönmüştür. AK Parti de ilk iktidar yıllarında, Kemalist dış politikayı (daha doğrusu politikasızlığı) sarsacak ciddi bir girişimde bulunmadı. Fakat başta Ergenekon olmak üzere statükonun vesayetçi odaklarını bertaraf ettikten sonra iç politikada olduğu gibi dış politikada da muktedir olmaya, aktör (fail) olmaya başladı.

AK Parti tıpkı Abdülhamid gibi hem Doğu'yla hem Batı'yla ilgilenmiştir. Küresel bir dış politika takip etmiştir. Sadece Doğu'ya değil hiç gidilmemiş Afrika'ya da gitmiştir. Enver'in maceracı girişimlerine benzer girişimlerde bulunmamıştır. İnsani olan her durumla ilgilenmiştir. İslami konularda daha bir hassas olmuştur. Türkiye ilk defa dış politikada gerçek bir aktör olarak rol oynamaya ve dünyanın her tarafında at oynatmaya başlamıştır. Tarihinde ilk defa Amerika'ya tezkere olayında 'hayır' diyebilmiştir. İlk defa Türkiye'nin dış politikası büyük devletler tarafından dikkate alınmıştır, ciddiye alınmıştır...

Abdülhamid dış politikada son derece başarılıydı fakat iç politikada İttihatçı yapılanmayı bertaraf edemediği için devrildi. AK Parti iktidarı ise iç politikadaki illegal aktörleri bertaraf ettiği için Abdülhamid'e göre daha şanslı.

Bu kısa yazıda AK Parti'nin dış politikasını analiz edecek değilim. Başarılı ve başarısız yönleri tartışılabilir... Ancak şu konuda insaf sahipleri itiraz etmez herhalde: Cumhuriyet tarihi boyunca (istisnalar hariç) ilk defa Türkiye dış politikada pasifist değil aktivist, başı dik bir politika izlemeye başlamıştır. Edilgen değil etken olmaya başlamıştır. Münfail değil fail olmaya başlamıştır...

Elbette hiç hareket etmeyen hiç hata yapmaz. Ancak hareket edenler hata yapabilir. AK Parti de hareket ettiği için zaman zaman hatalar yapmıştır. AK Parti'nin hatadan beri olduğunu iddia edemeyiz. Son tahlilde, başarılar ve başarısızlıklar tartıldığında, herhalde terazinin başarılı tarafı daha ağır basacaktır.