Alternatif G-20 manzaraları

G-8 ve G-20 ülkerinin buluşması 25-28 Haziran tarihleri arasında Kanada'nın en büyük kenti olan Toronto'da gerçekleşti. Gerek yerli, gerek küresel olarak tüm medya kuruluşlarında, yazılı ve görsel basında sıkça yorumlar, tartışılar devam ediyor... Peki alternatif bir Toronto G-20 anlatısına ne dersiniz? Eğer cevabınız 'evet' ise ilk olarak belirteyim: Türkiye'yi temsilen diğer beş 'şanslı' genç Türk delegeyle birlikte katıldığım bu buluşmada şahit oldum ki, G-8 ve G-20 toplantıları sadece devlet başkanlarının ve üst düzey devlet adamlarının toplantılarından, ikili görüşmelerinden, toplu basın fotoğraflarından ve Kanada Başbakanı Stephen Harper'ın kapanış özetinden oldukça farklı görüntülere sahne oldu. Nasıl mı?

Öncelikle tabiatın tepkilerinden başlayalım. Kanada tarihinde ender görülen deprem, zirveden birkaç gün önce Toronto ve başkent Ottawa'nın bulunduğu Ontario eyalatini öğle saatlerinde 5.5 ile sallarken, Kanadalıların hiç de alışık olmadıkları deprem sebebiyle yaşadıkları travma pekçok işyeri, okul ve devlet daireleri boşaltıldı. Deprem şokunun ertesi gününde, 'belki de haftasonu G-20'de çıkacak radikal kararlar tüm dünyada deprem etkisi yapacak' şeklinde yorumlar yapılıyordu. Beklenen olmadı! Başbakan Harper'ın kapanış özetinin ardından G-20 sona ererken, doğa bu sefer farklı bir şekilde tepki veriyor, Kanada'nın en modern ve en iyi planlanan metropol görülen kenti olan Toronto sele teslim oluyordu. Hem de yolların göl olduğu, Zirve'nin yapıldığı Toronto Metropol Konferans Sarayı'nı terk eden binlerce kişiyi mahsur bırakan, biz genç delegeler gibi (19 ülkeden toplam 125 kişi) otobüsleri dört safhalı güvenlik kalkanı sebebiyle iki kilometre öteye bırakıldığı için yol ortasında mahsur kalıp ,'güvenlik' barikatları arasında taşan sel sularına karşı mücadele -haksızlık etmeyelim, en azından sadece sele karşı- ediyorduk. Çünkü bize çok yakın bir mesafede hem doğaya, hem de Kanada polisinin sert müdahalesine maruz kalan göstericiler de vardı.

Bugün Pazartesi ve başta Kanada'nın önde gelen haber kanalı CBC olmak üzere tüm kanallar devam eden gösterilere yoğunlaşıyor, uzmanlar polisin sert tavrını eleştiriyordu. Bir istatistik çok şey anlatıyor: bu güne kadar Kanada içinde bir günde en çok gözaltına alınma olayı geçtiğimiz Pazar günü Toronto'da gerçekleşmiş. Bir günde toplam 900 kişi gözaltına alındı. Pazartesi devam eden gösterilerin temel amacı gözaltına alınmaları protesto etmekti. Kanada polisinden beklenen özür gelmedi Pazartesi günü, aksine yaşanan vandalizm olaylarının ve daha önceden uyarıldıkları halde binlerce göstericinin geri çekilmemesini 'kriminal suç' olarak gördüklerini, yakılan polis arabalarının, talan edilen dükkanların olduğunu belirtiyordu Toronto Polis Şefi Bill Blair. Kitlesel gösterilerin mesajı belki daha önce pekçok defa farklı mecralarda tekrarlanmıştı, ancak bu sefer bir nokta oldukça dikkat çekti. Polis kalkanı karşısında gerileyen göstericilerin kendilerini korumak için Kanada milli marşını söylemeye başlamaları son gösterilerin sadece katılım, yaratılan tahribat ve gözaltına alınma rakamı olarak değil, bambaşka bir yönden de Kanada tarihinde eşi benzeri olmayan doğasını vurguluyordu.

Dışarıda bunlar olurken peki 'içeride' neler oluyordu? G-20 liderlerinin buluşması ve resmi toplantıların dışında aynı tarihlerde resmi olarak düzenlenen ama yeteri kadar ilgi görmeyen gelişmeler arasında belki de en dikkat çekicisiydi 'B-20' Zirvesi. Her ülkeyi temsilen iki önde gelen işadamının yer aldığı (Türkiye'den Ferit Şahenk ve Haluk Dinçer) B-20'yi 'Kanada Yönetim Kurulu Başkanları Konseyi' düzenledi ve bu organizasyonun başında daha önceleri Kanada hükümetinde başbakan vekilliği de yapmış olan John Manley'nin yer alıyor. Cumartesi akşamı genç delegelere yaptığı konuşmasında Manley, B-20'nin gündeminden bahsederken ekonomik toparlanmanın kırılganlığın ve devlet borçlarının oluşturduğu tedirginliğin ısrarla altını çizdi. Diğer altı çizilen bir nokta da liberal ticaret sisteminin önündeki korumacılık tehlikesiydi. Manley'e göre sürdürülebilir büyüme için korumacı politikaların ivedilikle bir kenara itilmesi gerekiyor. Her ne kadar finansal piyasalara ilişkin önlemler ve bankacılık sektörüne yönelik hassasiyetler konuşmasında ve daha sonra 'Business Summit' olarak basına ilettikleri özette belirtildiği üzere KOBİ'lere, genç müteşebbislere ve özellikle de genç işssizliğinin yüksekliğine yönelik konulara değinilmesi umut verici...

Genç delegeler için düzenlenen diğer bir oturumda Cumartesi sabahı Toronto Üniversitesi Rotman İşletme Okulu'ndan Prof. Donald Brean ve Prof. Wendy Dobson'ın sunumları ufkumuzu açarken, artık küreselleşmeyi bir olgu ya da bir kavram olarak değil, bir gerçeklik olarak kabul ettiğimiz bir dönemde olduğumuzu açıkça ortaya seriyorlardı. G-20'nin 2008'de kurulmasıyla başlayan süreç ve G-20'nin artan önemi ve görünürlüğü de aslında tam da bu gerçekliği ortaya seriyor. Küresel olarak yaşanan bir kriz sürecinde G-20'nin etkinliği artıyor, G-8'den daha kapsayıcı, 19 büyük ekonominin, küresel coğrafi konumları dikkate alınarak ve bir de Romanya'nın Avrupa Birliği'ni temsiliyle G-20 küresel anlamda rol oynayan bir aktör oluyor. G-20'nin üstü kapalı olarak ortaya koyduğu bir gerçeklik de IMF gibi kurumların artık sorunun çözümü olmadığı, aksine bizzat sorunun kendisi olduğuna dair görüşbirliği. Elbette sadece IMF değil, G-8 ülkeleri bugün yaşanan krizin tam da kalbinde yer alıyor ve G-20'nin önemi de işte burada yatıyor.

Ekonomik krizle mücadele, küresel anlamda yaşanan iklim değişikliği, enerji güvenliği, küresel ısınma ve çevre gibi konuların ötesine geçiyor olabilir ancak çok da umutsuz olmamak gerekiyor. Cumartesi öğleden sonra dünyanın dört bir yanından gelen medyanın G-8, G-20 gündemini yakından takip etme fırsatını bulduğumuz Medya Merkezi ziyaretimiz yine yoğun güvenlik sebebiyle dar bir zamana sıkışırken, yukarıda değinilen bu konularda alternatif çalışmaların, örneğin pekçok sivil toplum örgütünün, çevre konusunda çalışan think-tank'ın ve düşünce kuruluşlarının çalışmalarını gördükçe umutlanıyoruz. Özellikle son iki senede içinde yürütülen ve Kanada Kiliseler Birliği'nin G-8 kapsamında organize ettiği 'G-8 Dini ve Ruhani Liderler Buluşması'nın detaylarını program yürütücüsü Karen Hamilton'dan öğrenme fırsatı bulduk. Bu program dahilinde G-8'e paralel olarak her ülkenin inisiyatifine bırakılarak biraraya getirilen dini ve ruhani liderler de G-8'in gündemini kendi aralarında tartışma fırsatını buluyor. Müslüman, Hristiyan, Musevi, Bahai, Sikh, Budist, Schinto, Hindu ve Aborjin liderlerin biraraya geldiği bu platformun basın özeti ise daha ziyade dünya barışı, Birleşmiş Milletler Binyıl Kalkınma Hedefleri'nin akibetinin ne olacağı, yoksulluğun azaltılması gibi konuları kapsıyor (http://www.ccc-cce.ca). Karen Hamilton'a göre gelecek dönemlerde G-8 için kurgulanan bu buluşmayı G-20 seviyesinde yapmak daha etkili olabilir.

Başkent Ottawa'ya doğru yol alırken G-20'den aklımda kalanları tekrar gözden geçiriyorum. Kadın Girişimciler Paneli ve her G-20 ülkesinden bir öğrencinin yer aldığı G-20 Kızlar Grubu'nun bu paneldeki etkinliği, Genç Sosyal İnovasyon Müteşebbisleri toplantısı belki de G-20'nin Toronto buluşmasının temel mesajlarından birisi şuydu, genç liderlere her zamankinden daha çok ihtiyaç var, ancak onların gençken de değişimin ve dönüşümün bir parçası olduklarını içselleştirerek ve ciddiye alınmaları için illa büyümeleri beklenmeyerek, onlara daha çok şans vererek, yeni fırsat mekanları yaratarak Toronto Metropolü'nün yaptığı gibi onlara her türlü bilişim teknolojisi desteğini sağlayarak.

Bugün pasaportu olmayan sorunlar yaşıyoruz, G-20'de küreselleşmenin gerçekliği tartışılırken herhalde daha etkili bir ifade kullanılamazdı. Ancak tartışmalar, paneller şunu da ifade etti. Daha çok küreselleşmek, daha çok liberalleşmek her zaman ekonomi üzerinde devlet düzenlemesi ve denetlemesinin azalması demek değil. Veya krizlerin olması devlet müdahalesinin artması için meşru bir zemin değil. Önemli olan 'akıllı denetimi/düzenleme'yi bulmak ve bunu farklı toplumsal ve ekonomik aktörlere aktarabilmek. Toronto bu açıdan pekçok kente örnek olabilecek nitelikte bir kent.

İzlenimlerimi biraz da Zirve öncesindeki Toronto manzaralarıyla tamamlamak istiyorum. Göçmenler ülkesi Kanada'nın en kozmopolit şehrine yakışan bir uygulama göze çarpıyordu kentte. Dünya Kupası'na denk gelen zirve süresince fark ettik ki pekçok arabanın camından dışarı kupada mücadele eden takımların flamaları asılmış ve ortaya çıkan renkli görüntüler adeta Kanada'nın rengarenk çok uluslu, çok kültürel yapısını simgeliyor. Ancak Zirve ile birlikte bu resim yerini binlerce polisin kentin dört bir yanını sardığı, güvenlik barikatlarının kurulduğu, renklerin azaldığı, Toronto Metropolü'nün kentlilere evlerinden çalışmalarını, işe gitmemelerini tavsiye ettiği, Güney Afrika'da atılan gollerin sevinçlerinin sokaklardaki publardan kente yayılamadığı bir hal aldı.

Son bir kent manzarası da sohbetlerini özlediğim İstanbullu taksiciler için. Toronto'daki pekçok taksinin arkasında, plakanın üst bölgesinde ufak bir sarı lamba ve yanında “eğer bu ışık yanıyorsa lütfen 911'i arayınız” (İstanbul'daki 155 Polis İmdat'a tekabül ediyor), şeklinde bir ifade yer alıyor. Güvenlik açısından devam eden bu plot uygulama Toronto'da oldukça tutuluyor, darısı İstanbul'un başına.