Aydınlardan tutarlılık bekliyoruz

Kürt açılımı ile ilgili tartışmalar, hemen hemen bütün tartışmalarda olduğu gibi, ülkemizin adeta sosyal bir laboratuar işlevi gördüğünü ortaya koydu. Statükonun bekasını tehlikeye uğratacak her türlü hak ve özgürlük talebini vatan hainliğiyle, ülkenin bölünmesi tehlikesiyle eşdeğer tutan zihniyetlerin ortaya koyduğu tehditkâr ve saldırgan tutum medyada çeşitli türden sol, “Müslüman” ve liberal entelektüeller tarafından eleştiriliyor. Bu yazılanların büyük bir çoğunluğuna katılmakla birlikte, bu tartışmada Kürt açılımının yandaşı olan bir takım aydınların tutarsızlığını ortaya koymak da tam da bu sırada hayati bir önem arz ediyor.

Nedir bu tutarsızlık? Türkiye'de demokrasinin, insan haklarının ve özgürlüklerin yanında olduğu iddiasında olanların çoğunda gördüğüm bu tutarsızlık, aynı zamanda o aydınların ideolojik kimlikleri ile de ilgili olduğu için, tutarsız diye suçladığım bu kişilerin ideolojik kimliklerine göz atmakta fayda var.

Bu tutarsızlıkta iki yön dikkat çekiyor: Birincisi, İslami duyarlılığa sahip kimi aydınların söz konusu olan Kürt açılımı olduğunda, statükonun bekçileriyle kurdukları zihinsel ortaklıktır. Sanırım İslam'ı “milliyetçi-muhafazakârlık” perspektifinde değerlendiren kimi aydınları bu gruba dâhil edebiliriz. Tutarsızlıktaki ikinci yön ise birincisinin tam tersi bir yönü gösteriyor. Bu tutarsızlık, Kürt açılımını canı gönülden destekleyen ve her gazetede bu konuda yazılar yazan kimi aydınların, yakın bir geçmişte sergiledikleri tutumla bugünkü tutumları arasındaki tutarsızlıktır.

Başörtüsüyle ilgili anayasa değişikliğinden sonra olanları hepimiz hatırlarız. Başını CHP'nin çektiği statükoperest gruplar, adeta bu değişikliği ülkenin işgal edilmesine denk görmüşler, darbe çığırtkanlığı ve AK Parti'nin kapatılmasına kadar giden bir süreci başlatmışlardı. AK Parti kapatılmadı ama böğrüne bıçağı sokup öylece bıraktılar. Demokles kılıcı gibi hizaya getirme unsuru olarak… Burada her zamanki konumlarında duran CHP gibi statüko bekçisi partileri ve o partiyle organik bağı olmasa da zihinsel bağı olan grupları tartışma gereği duymuyorum. Asıl tartışmak istediğim, özellikle anayasa değişikliği sonrasında “demokratik sol” veya “liberal demokrat” çevrelerde görülen, bu anayasa değişikliğinin algılanış biçimidir.

Hatırlayalım, daha çok yakın bir geçmişte neler olmuştu. Hatırlayalım ki bu ülkede süregelen tutarsızlık ve çifte standartların zihniyet kökenlerini analiz edebilelim. AKP'nin o döneme kadar çeşitli konularda yaptığı demokratik reformları kesin bir dille desteklemiş olan liberallerin çoğunluğunun ve sol kesimin demokrat olan entelektüellerinin o dönemde nasıl bir davranış içinde olduğunu aklımıza getirelim.

Anayasa değişikliği olmuş ve başörtülü kadınlar uzun zamandır gasp edilen haklarını tekrar geri almanın heyecanıyla üniversitelerin açılmasını büyük bir heyecanla bekliyorlarken, o döneme kadar demokratik reformlarda hükümete ve meclise destek vermiş olan entelektüellerin büyük çoğunluğundan çatlak sesler gelmeye başlamıştı. Hakları çiğnenen bütün insanların haklarını teslim edecek ve kapsamlı bir şekilde özgürlükleri genişletecek bir değişiklik olmadan bu anayasa değişikliği AKP'nin kendi hassasiyetlerini her şeyin önüne getirmesi demektir. Tam anayasa değişikliği için uğraşılırken sırası mıydı şimdi bunun? O dönemin gazetelerinde yazan liberal ve sol demokrat yazarları açıp okuduğumuzda genel olarak böyle argümanlarla karşılaşıyorduk. Daha önceki reformlarda ve o anayasa değişikliğinden hemen önce gerçekleşmiş olan 301 ile ilgili değişikliklerde “tüm özgürlükler hepsi birden ele alınmadan tek tek özgürlüklere yönelmek AKP'nin hassasiyetlerini öne alması demektir” dememiş olan bu aydınlar, söz konusu olan başörtülülerin hakları olduğunda adeta tek bir ağızdan Kemalist koroya dâhil olmuş gibilerdi. Sonraki süreçlerde, gerek AKP'nin kapatılma davasında, gerekse de onunla birlikte yürüyen ve anayasa değişikliğini iptal eden Anayasa Mahkemesi kararında bu tür tutarsızlıklar sergileyen aydınların rolü hayati son derecede önemlidir.

Peki, bugün bu tutarsızlıklarıyla neden yüzleşemiyor bu aydınlar? Kürt açılımı konusunda (ki kayıtsız şartsız açılımı destekliyorum) canhıraş desteklerini veren aynı aydınlar, neden çok yakın geçmişteki bu çifte standartlarıyla yüzleşemiyorlar? Aslında sebebi gayet basit: Zihniyetlerinin kodları bu yüzleşmeye izin vermiyor. O zihniyet kodları neye işaret ediyor diye düşünürsek önümüze kimi ipuçları çıkar. Birincisi liberal ve sol zihniyetler demokrat olsa dahi modernist zihniyetlerdir. Bu modernist akıl, otomatik olarak demokrasiyle laikliği paralel görür. O yüzden din ile ilgili talepler ve dinin hayatın içinde görünür hale gelmesiyle ilgili özgürlük taleplerini, demokratik özgürlükler olarak görmek konusunda çekingendirler bu zihniyetler.

O yüzden Kürt sorunu ile ilgili bir açılımı, kendi kodlarında “etnik hak ve özgürlüklerin hayatta görünür olmasının önündeki engeller kaldırılmalıdır” şeklinde belirgin olan demokratik anlayışla örtüştürebilirlerken; başörtüsü ile ilgili, bırakın çalışmak ya da hayatın her alanında görünebilmekle ilgili talepleri, üniversite okumakla ilgili yasaklamaların kalkması taleplerini bile büyük bir iki-yüzlülükle bin bir dereden su getirerek imkânsız hale getirmekte sakınca görmemektedirler. Zira zihniyetlerdeki bu modernist kodlama, vicdan, adalet ve tutarlılık konusunda insanî her tür eylemi ve düşünceyi iğdiş ediyor görünmektedir.

Ancak o zamanlarda, azınlıkta kalsalar da bütün bu ayrımcılığa karşı çıkan gerçek demokratlar da seslerini çıkarabildiler. Etyen Mahçupyan gibi bazı demokrat entelektüeller bu tür bir ayrımcılığı olumlayabilen modernist zihin yapısının ontolojik iki-yüzlülüğünü açığa çıkaran yazılar yazdılar. Sonuçta bu yasa değişikliğine onay vermek, diğer özgürlükler ve haklar için mücadele etmeyi engellemezdi. Aslında demokrat bir insana düşen, birilerinin haklarının gasp edilmesini önleyen her türlü yasaya destek verebilme vicdanını göstermekti. Ama maalesef bunu çok az insan becerebildi.

Tutarlı olmayı ontolojik bir zorunluluk olarak kuran ve bu yüzden, hayatî bir varoluş sorunu olarak buna önem veren ama azınlıkta kalan entelektüelleri bir yana koyarak, diğer entelektüelleri - başta o dönemlerde çok kötü sınavlar veren Baskın Oran olmak üzere - tutarlı olmaya davet ediyorum. Ama tutarlılık zihinsel yapıların arkeolojisini yapmak demek olduğu için oldukça zorlu bir süreçtir aynı zamanda. Umarım bunu becerebilen aydın sayımız her gün biraz daha fazlalaşır.

* Yazar