Cenevre'de kriz raporu savaşları

İsviçre'nin üçüncü büyük kenti Cenevre kuşkusuz küresel ekonomik, sosyal politikaları yönlendiren, küresel kamuoyu ve uluslararası sistem için son derece kritik bir şehir. Öyle ki, Birleşmiş Milletler (BM), Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı Örgütü (UNCTAD), Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ), Dünya Sağlık Örgütü (WHO) gibi kurumlar ve diğer pekçok alt kurum Cenevre'de konuşlanıyor. Bu kurumsal yoğunlaşma sayesinde küresel ekonomi politikaları, küresel barış, sosyal politikalar, insan hakları, insani kalkınmaya yönelik en sıcak gelişmeler Alp Dağları'nın kenarındaki 186 bin nüfuslu, Fransız etkisinin yoğun olarak hissedildiği Cenevre şehrinde yaşanıyor.

'Küresel krizin neresindeyiz', 'çıkış için daha ne kadar beklemek gerekiyor' ve 'bu süreçte devletlerin müdahaleleri yanında uluslararası kurumsal yapı nasıl bir strateji izlemeli' gibi tartışmaların sürdüğü bir ortamda; Cenevre'nin küresel kurumları raporlar hazırladılar. Bu raporlarda, krizden çıkış stratejileri olarak birbirine oldukça zıt ve çelişen iki farklı yol izlenmesi öneriliyor.

Temmuz ayının ilk haftalarında BM'in yayımladığı 'Küresel Ekonomik Kriz: Sistemik Başarısızlıklar ve Çok Taraflı Çözümler' başlıklı rapor ve DTÖ'nün 13 Temmuz'da Mart-Haziran dönemine ilişkin olarak, gerek Türkiye, gerekse küresel ekonomik krizin etkilediği tüm coğrafyalar açısından krizin etkilerinin en derinden yaşandığı bir döneme ilişkin raporunu, 'Küresel Krize Küresel Çözüm' başlığıyla medyaya sunuyordu DTÖ Genel Direktörü Pascal Lamy.

Raporlara kısaca gözatıldığında, DTÖ'nün raporu ve Pascal Lamy'nin açılış konuşması krize verilen 'korumacı' tepkileri sertçe eleştiriyor, DTÖ'nün 2006'dan bu yana yürüttüğü Ticarete Destek Programı'nı (Aid for Trade) bu kriz ortamında daha çok sahipleneceği vurgulanıyor. DTÖ raporu 153 üye ülkenin son 6 aydaki faaliyetlerine dayanarak yaptığı analizde bir yanda krize tepki olarak daha çok korumacı, daha çok piyasalarına müdahale edici devletlerin faaliyetlerini sıralamakla birlikte, krizle birlikte ticari serbestlik kazanmış ülkeler olduğunu da belirtiyor (Rapordan Türkiye için ne daha çok serbestleşmiş, ne de daha çok korumacı bir politika izlemiş sonucunu çıkarmak mümkün). Ortada net bir resim yok, ancak DTÖ'nün çok taraflılığı ilke edinen rolüyle korumacılığın çözüm olmadığı mesajını artık daha yoğun olarak verdiği görülüyor. Öyle ki gelecek sene DTÖ'nün Doha Kalkınma Ajandası'nda senelerdir devam eden görüşmelerin sona erdirilmeden geleceğe umutla bakmanın imkansız olduğu vurgulanıyor. Lamy'nin ifadesiyle, G20 ve G8 Liderleri'nin son dönemdeki toplantılarında da Doha Kalkınma Ajandası'nın sonlandırılması sıkça dile getiriliyor. Bilindiği üzere, özellikle tarımsal ürünlerin ticaretine yönelik serbestleşme çabalarında Amerika, Çin ve Hindistan kaynaklı tıkanmalar yaşanıyor. Doha Kalkınma Ajandası pekçok küresel ticari sistemi olumsuz etkilediği öne sürülen kota, tarife ve diğer korumacı pratikleri bertaraf etmeyi amaçlıyor, ve bugün ne kadar ilginçtir ki senelerdir çözülememiş, ortak paydada buluşulamamış bir ajanda krizden çıkış yolu olarak DTÖ gündemine oturuyor.

BM raporu ise küresel krize çözüm üretmek ve ekonominin tekrar rayına sokulmasının sadece bankacılık, ticaret ve finans kesiminin denetlenmesi ve yeniden düzenlenmesi ile değil, küreselleşen dünyada çok taraflılığın yeniden düşünülmesi ve yapılandırılması ile mümkün olabileceğini vurguluyor. Ve işte tam da bu ortamda BM'in bu reform sürecine önderlik edebileceği, merkezi bir rol oynayabileceği iddia ediliyor. Evrensel üyelik sistemi ve küresel anlamda sahip olduğu kredibilite sebebiyle yeniden düzenlenecek ve yeniden yapılandırılacak küresel yönetişim sisteminin meşruluğu ve sürdürülebilirliği konularında BM bu açıdan bir adım önde gözüküyor. Dolayısıyla küresel krize yönelik yapılan Cenevre merkezli politika açılımlarına bakıldığında küresel neoliberalizmi yeniden hakim paradigma yapma gayretinde olan DTÖ, IMF, G8 gibi kurumsal yapılar karşısında BM'in çizdiği portre gelecek için dünya kamuoyuna daha çok umut aşılıyor.