Barış ve siyâsal hesaplar

Türkiye"de son otuz senedir yaşanan ve binlerce insanın canına mal olan kanlı süreci "savaş" terimi ile karşılamaktan sonuna kadar kaçındım. Gerek yazılarımda gerekse söyleşilerimde buna özellikle dikkât ettim. Bazıları bu durumu devekuşu misâli kafayı kuma gömmek olduğunu düşünebilir. Oysa niyetim elbette ki bu değildir. Sâdece Wittgenstein"ın ünlü ifâdesinde olduğu üzere "bizim bir dili değil; dilin bizi konuştuğuna" inanırım. "Savaş" tanımlamasının süreci ve çözümünü ağırlaştırmaktan başka bir işe yarayacağından endişeliyim.

O halde sürece ne demeli? Bunun yoğun çatışmalar içeren ve karşılıklı "terör" üreten bir süreç olduğunu düşünüyorum. Belki daha gerilere götürenler çıkabilir. Ama en kestirmeden; 12 Eylül ile başlayan, 1990-2000 arası derinleşen bir "devlet terörü" ile ona karşı örgütlenen; bir "sivil terör" arasında vukû bulan; iki taraflı terör lordları yaratan ve dış güçlerin de bol bol müdâhil olduğu iki taraflı bir süreç bu. Manzaraya bir bütün olarak bakmak gerekiyor. Belli bir aşamadan sonra sürecin devâmı; çatışan ve çatışmalardan beslenen odakları birbirine emzirten ve sürdürülmesinin her iki tarafça da şu ya da bu derecede istendiği daha karmaşık bir evreye ulaşıyor. Yâni, haklının ve haksızın; zâlim ve mazlûmun belirsizleştiği daha çetin bir tablodur bu.

Sürecin siyâsete bulaşması ve siyâsal uzantılar da elde etmesi ayrıca düşündürücü gözüküyor. Siyâset nihâyetinde bir arttırma-eksiltme oyunudur. Kendimizi arttırırken karşı tarafı eksiltmek siyâsetin varoluşsal niteliğidir.. Görece siyâsal bir irâde olarak şekillenmesi ve başlaması kaçınılmaz olmakla birlikte; manzarayı bütünlük içinde okumak ve karşılıklı olarak terörden arınmak niyeti kuru bir siyâsal niyet değildir. Dolayısıyla siyâsal olarak başlaması tabii görülse de; sürecin siyâsal olarak devam etmesi bu irâdenin etkisini kaybetmesine yol açabilir. Yâni eğer uzlaşma isteniyor ve kalıcı barışcıl adımlar atılmak isteniyorsa, siyâsal niyetin siyâset-üstü

akıl yürütmelere kazandırılması ve orada işlenmesi gerekiyor. Bu yeni bir oyundur. Neden böyle? Şimdi buna bir bakalım.

Siyâsal müzakerelerde "biz"i arttırma; "öteki" ya da "karşıt olan"ı eksiltmenin, dramatik süreçleri daha da derinleştirmekten başka bir işe yaramayacağını söyleyebilirim. Uzlaşmacı ve barışçıl niyetler ancak bu oyundan arınarak başka bir oyuna soyunmayı gerektiriyor. Bu yeni oyunda her tarafın kendisini eksilterek yeni bir oluşum için zaman ve zemin arttırmaya kilitlenmesi ve üstelik bunu kararlılıkla; yer yer gözünü de karartarak yapması beklenir. Bu aynı zamanda yeni bir kamuoyu oluşturmaktır. Yeni kamuoyunun ağırlığını hissettirmesi; mevcut ve bölünmüş siyâsal kamuoylarını sürece olduğu gibi katarak değil; her kamuoyunun mâkullerini kazanmaya bağlıdır. Türkiye"nin kalıcı bir kurucuyasa kazanması böyle bir kamuoyunun varlığına ve gücüne bağlıdır.

Gördüğüm ise maalesef bunun tersi. Süreç siyâset dışı bir alana kazandırılmak bir yana, yeni siyâsal gerilimlere taşınıyor. Resmi sınırötesine doğru büyütüp, daha bölgesel baktığımızda durum daha vahim gözüküyor. Cüce düşünüşlü siyâsetlerle süreci siyâsal oyunda tutmak Türkiye"ye zaman ve güç kaybettiriyor. Reyhanlı"da yaşanan korkunç olay herkesi düşündürmeli ve hesaplarından vazgeçirmeli..