Çözüm AK Parti'nin siyasi cesaretine bağlı

Kamusal gündemin ana tartışma konusu olmaya devam eden Kürt meselesinde yeni bir döneme girildiğini gösteren üç önemli gelişmeden söz edilebilir:

I. Sorunun çözümünde rol alacak olan siyasilerde belirgin bir söylem değişikliği var. Son dönemde Cumhurbaşkanı, siyasi iktidar ve askeri otorite tarafından yapılan açıklamaları, devletin düşünce modelinde bir değişikliğe gittiğinin bir göstergesi olarak okumak mümkün. Kürt meselesinde klasik devlet anlayışının iki önemli özelliği vardı: İlki, sorunun çözümü için asayiş politikalarına bel bağlamaktı. Bu politika çözüme giden yolu, askeri imkânların/ önlemlerin artırılmasında ve insanların hareket edeceği alanların daraltılmasında arıyordu. Ancak bu politika ters tepti; salt asayiş eksenli çözüm arayışları meseleyi çözmek bir yana daha da girift bir hale getirdi. İkincisi, devletin bu konuda hiçbir zaman bütüncül bir programı olmadı. Hep bazı konularda bir adım attı ve yapması gerekenlerin tamamını bu adımın sonuçlarına bağladı. Eğer attığı adımdan beklediğini elde ettiyse bir adım ilerledi ama beklediğinin dışında bir sonuç doğduysa önceki pozisyonundan daha geri bir yere döndü. Bu da gerçek ve kalıcı çözümü imkânsız kılıyordu.

Bugün gelinen noktada devlet, bu çözümsüzlük üreten anlayışını terk etmeye başlıyor. Bir kere sadece güvenliğe odaklanarak alınacak bir mesafenin olmadığı ortak tespit halini alıyor, hem siviller hem de askerler sorunun sosyal ve siyasal yönlerinin de ele alınması gerektiği konusunda mutabıklar. Dahası bütünlüklü bir program gereksinimi en yetkili ağız olan Cumhurbaşkanı tarafından dillendiriliyor.

Beri taraftan PKK ve DTP'de de kullanılan dil farklılaşıyor. PKK, artık silahın miadını doldurduğunu, sorunun çözümünde en doğru/etkili yolun demokratik siyaset olduğunu kabul ediyor. DTP, daha sorumlu ve diyaloga açık bir dil kullanıyor. Bu bağlamda bilhassa Ahmet Türk'ün son açıklamasında, operasyonlara devam eden silahlı kuvvetler ile mayınlı saldırılarını durdurmayan PKK'yı eleştirmesi silahlı eylemlere kesinkes son verilmesi gerektiğini ifade ederek barış için kararlı bir tavır takınması önemlidir. Keza CHP'de değişime ayak uydurmaya çalışıyor. Evet, bazen yalpalıyor, sabah söylediğini akşam tekzip ediyor ama yine de Baykal'ın genel affı gündeme getirmesi, bölge görev yapan kamu personelinde esaslı bir zihniyet değişimine ihtiyaç duyulduğunu belirtmesi ve insanların sahip oldukları kimliklerini geliştirmelerinin onların en temel hakkı olduğunu ifade etmesi de, sürecin ilerlemesi için çok değerli katkılardır.

II. Sorunun taraflarında taleplerin ve söylemin -daha öncesine oranla görülmedik bir biçimde- ortaklaşması da, Kürt meselesinin yeni bir evrede olduğuna işaret ediyor. Türkiye'de iktidar sahipleri, devletin üniterliğini ve laikliğini hiçbir koşulda tartışma konusu yapmayacaklarını belirtiyorlar. Yani üniterlik ve laiklik, devlet katında 'kırmızı çizgi'yi oluşturuyor. Buna karşılık PKK da, devletin bu vasıflarıyla herhangi bir sorununun bulunmadığını çeşitli defalar deklere etti. Daha önce Öcalan'ın çeşitli vesilelerle dile getirdiği bu husus, en son Karayılan tarafından da altı çizilerek teyit edildi. Karayılan, bağımsızlık hülyalarından vazgeçtiklerini ve federasyonun da Türkiye gerçekliğiyle örtüşmediğini belirterek sorunları üniter devlet çatısı altında çözebileceklerini söyledi. Dolayısıyla bu söylem ortaklaşması, çözüm için uygun bir ortam yaratıyor.

III. Yeni bir döneme girilmesinde Cumhurbaşkanı'nın aktif bir şekilde devreye girmesinin önemli etkisi vardır. Zira Cumhurbaşkanı'nın sürece direkt dâhil olması üç açıdan ciddi bir fayda sağlıyor. Bir, Cumhurbaşkanlığı herkesin saygı duyduğu, toparlayıcı bir makam. Cumhurbaşkanı, toplumun tüm kesimleriyle doğrudan ilişki kurabilir; herkese beklentilerini doğrudan iletebileceği gibi onların düşünceleri de ilk ağızdan duyabilir. Sorunun çözümü için asgari bir zeminin inşasında, Cumhurbaşkanı'nın bu herkesi bir araya getirebilme özelliği önemli bir etkendir. İki, bütünlüklü bir programın oluşturulması, devletin tüm organlarının birbirini dinlemesini ve aralarında bir eşgüdümü gerektirir. Devletin başı olarak Cumhurbaşkanı, bu organizasyonu sağlamada diğer politik aktörlerine nazaran daha avantajlıdır. Ve üç, Kürt meselesi gibi yakıcı bir sorunda bir siyasal parti (iktidar partisi), tüm riskleri tek başına üstlenmek istemez. Demokratik meşruiyeti haiz Cumhurbaşkanı'nın bu konuda inisiyatif alması, muhalefet partilerini de sürece dâhil edebileceği için riskin dağıtılmasını sağlar.

Yakalanan bu iyimserlik havasının devam edip etmeyeceğini, politik aktörlerin bundan sonraki performansı belirleyecektir. Artık olması beklenen “iyi şeyler”i hayata geçirmenin zamanıdır. Fakat bu konuda özellikle siyasal iktidarın performansının tatmin edici olmadığı belirtilmelidir. Cumhurbaşkanı'nın sürece doğrudan müdahalesi iktidarın bu konuda manevra sahasını genişletmesine karşın, siyasal iktidarda bir “tutukluk” (Cengiz Çandar, Radikal, 31.05.2009) veya “inisiyatif almak istemez bir hava” (Mustafa Erdoğan, Star, 30.05.2009) söz konusu. Siyasi iktidarın yapması gereken, Cumhurbaşkanı'nın açtığı yoldan ilerleyip somut bir program yapması ve davranışlarıyla da bu programı destekleyeceğini göstermesiydi. Ama iktidar, henüz böyle bir kararlığı ortaya koyamadı. Bunun nedeni siyasi cesaret eksikliği olsa gerek. İktidar ne yapması gerektiğini biliyor ama buna çeşitli nedenlerle -örneğin tabanındaki milliyetçi oyları sürece muhalefet eden MHP'ye kaptıracağı endişesiyle- cesaret edemiyor.

Siyasi cesaret, kulağa hoş gelsin diye söylenen, boş bir laf değil. Tarihte toplumların dönüm noktaları olur ve bu anlarda o toplumlardaki temel sorunların çözümü için iktidarı ellerinde bulunduranların siyasi risk üstlenmeleri gerekir. Bugün tarihi bir dönemden geçen Türkiye'nin kanayan yarası olan Kürt meselesinin çözümü için de iktidarın siyasal riskleri alacak bir cesarete sahip olması gerekiyor. Zira ancak siyaseten risk alabiliyorsanız yapmanız gerekenleri -ki bunların bir kısmı toplumun ezberini bozacak olan şeylerdir- yapabilirsiniz ve ancak siyasi cesaretiniz varsa bu süreçte karşılaşılacak provokasyonlara ve sert muhalefete karşı koyabilirsiniz. O nedenle, biraz daha cesaret!