Dedikodudan darbe çıkar mı?

27 Nisan gecesi yayınlanan Genelkurmay Bildirisi ve Anayasa Mahkemesi'nin tartışmalı kararıyla Cumhurbaşkanlığı seçimi engellenmiş ve erken seçim kararı alınmışsa da, askeri müdahalenin bütün hedeflerine ulaşılabilmiş değildir. Bu bakımdan kriz karargahı, halen mesaisine devam etmektedir. Her şeyden evvel kaydedelim ki, kriz karargahı emir komuta içinde hiyerarşik bir birimden değil, esas itibarıyla birbiriyle mücadele eden muhtelif hiziplerden oluşmaktadır. Krizin mahiyeti ve derecesi bu hiziplerin iç dengesi kadar, Türkiye'nin ve dünyanın siyasi dengeleri ve demokrasi cephesinin hamlesine göre teşekkül etmektedir. Dolayısıyla baştan bir defa yapılmış ve aşama aşama uygulanan bir kriz veya darbe planından değil, dengelere göre her an yenilenen ve tepkilere göre değiştirilen bir halden bahsetmek lazım. Darbe değil de kriz karargahı kavramını tercih etmemiz de bu yüzden.

Bu karargahın içinde 27 Mayıs, 22 Şubat, 22 Mayıs, 9 Mart, 12 Mart, 12 Eylül ve 28 Şubatvarî darbe yapmak isteyen envai çeşit darbeciler olmakla beraber, bütün bu cuntaları ihtiyatta tutarak yeni yollar arayanların mevcut olduğunu tahmin edebiliriz.

Bu manada bir darbe kararı verilmiş değildir, ancak kriz sürecini kullanarak askeri müdahale veya müdahale tehdidiyle Türkiye'nin iç ve dış siyasi çizgisini yeniden tayin etmek isteyen ve muhtemelen ABD; İsrail ve Fransa gibi ülkelerin neo-con veya laik tarikatlarıyla arzu ettikleri sevide olmasa da ilişki kurmaya muvaffak olmuş bir kriz karargahı oluşmuş durumdadır. Bu ilişkiyi, bir devlet ve bağlılık ilişkisi olarak görmemek lazımdır. Bu bağlamda da, kriz karargahı istediği dış desteği sağlayamamış durumdadır. Ancak kriz karargahındaki ideolojik iklimi oluşturan ulusalcı akım, kendisini esas itibarıyla Batı ve demokrasi karşıtı bir mevzie yerleştirdiği için bu dinamiğe önem vermemektedir.

Peki muhtelif hiziplerden oluşan kriz karargahının, hedefleri nelerdir? Her hizbin kendi hedefi olmakla beraber, müşterek hedefin Türkiye'nin AB, demokratikleşme ve küreselleşme çizgisinden koparılarak, “milli devlet”in ve bunun çekirdeğini oluşturduğu düşünülen asker-sivil bürokrasinin devlet sistemindeki vesayet makamının korunması olduğu rahatlıkla söylenebilir. Bu uğurda NATO'dan ayrılmayı, Rusya, İran ve Çin'le yakın ilişkiler kurmayı göze alanlar, Türkiye'nin Batı'dan kopmasıyla beraber iktisadi ve siyasi sisteminin değişmesi gerektiğini ifade etmekten de çekinmiyorlar.

Buna göre hedef, sadece AK Partili bir Cumhurbaşkanı'nın seçilmesini engellemekten veya AK Parti'yi hükümetten düşürmekten ibaret değildir. Türkiye, henüz millet olma sürecini ve kalkınmasını tamamlamadığı gibi, çok partili demokrasi iç ve dış politikada yozlaşmayı getirdiğinden yeniden Kemalizm'in altın dönemi olan tek parti yönetimine dönülmelidir. Bu durumda hedef, sadece AK Parti değil, çok partili hayatın kendisi, onun kurumları, onun ürünü olan basın, sivil toplum kuruluşları ve bilhassa kozmopolit büyük burjuvazi ve mütedeyyin taşra burjuvazisi olmak üzere müteşebbis sınıftır. Bu proje, bir yakıştırma olmanın ötesinde açıkça dile geti-rilmektedir ve resmi ideolojinin genel koordinatlarıyla da uyum içindedir. Kemalizm'i, Atatürkçülük adı altında bir tür Batılılaşma ve son hedefi Batı türü kapitalizm ve demokrasi olarak takdim eden 1946 sonrası egemen ideoloji, Türkiye'nin AB, demokratikleşme ve küreselleşme reformları karşısında asker-sivil bürokraside etkisini ciddi bir şekilde kaybetmiştir. Küreselleşen büyük burjuvazi, mütedeyyin burjuvazi, basın, dışişleri, ekonomi, istihbarat ve polis bürokrasisinden bu noktada ayrışan askeri bürokrasi, yüksek yargı men-supları, bir kısım öğretim görevlisi, sendikacı ve işadamından oluşan bu reaksiyoner zümre, artık Kemalizm'i 1930'ların veya 1960'ların otarşik renkleriyle ve sadece kendi zümresel bakış açısıyla yorumlamaktadır.

Kriz karargahındaki hizipler, bu anlayışın farklı tonlarını temsil etmektedirler. Şimdi 27 Nisan müdahalesiyle yapılıp yapılamayanlara bakarsak, kriz karargahının neden hâlâ mesai yaptığını ve birtakım yazarların da işaret ettiği darbe tehlikesinin mevcudiyetini ele alabiliriz. Müdahalenin ilk hedefi olan Cumhurbaşkanı'nı AK Parti'nin seçmesinin engellenmesi temin edilmiştir. CHP'nin barajın altında kalması veya DSP; SHP, 10 Aralık Hareketi, Celal Doğan ve Mustafa Sarıgül'ün müşterek yeni oluşumu engellenerek, solda güç birliği yaratılmış ve bu cephede sadece CHP'nin seçime girmesi Tandoğan mitinglerinin baskısıyla hayata geçirilmiştir. Ancak bu başarı, CHP ancak yüzde 22'ye kadar ulaşabileceği için iktidar alternatifi yaratamamıştır. Cumhurbaşkanlığı seçiminde CHP ile beraber Meclis'e girmeme kararı alan DYP ve Anavatan, 27 Nisan gecesi yayınlanan askeri bildiri karşısında müşkül durumda kalmıştır. Böylece hiç gereği yokken ve Meclis'te tayin edici bir çoğunluğu mevcut değilken, DYP ve Anavatan krizin bir tarafı haline gelmiştir. Bu durum, ciddi bir liderlik hatasıdır. Şimdi her iki partinin barajı aşması şüpheli görünmektedir.

Kriz karargahının hesabını yapmadığı bir başka şey de, yapılan özel harp operasyonlarının ve cumhuriyet mitinglerinin MHP'nin imajı ve tabanı üzerinde yarattığı tahribattır. Özel harp operasyonlarında milliyetçi-ülkücü kökenli kişileri kullanma alışkanlığından vaz geçemeyenler, bu konuda MHP Genel Başkanı Dr. Devlet Bahçeli'nin gösterdiği olağanüstü titizlik yüzünden arzu ettikleri kadro devşirmesini bu sefer bir ölçüde BBP'ye yakın ülkücü kesimden yaptılar. Buna rağmen, Danıştay baskını, Hrant Dink'in katledilmesi ve en son Malatya katliamında milliyetçi söylemli tetikçilerin kullanılması ve bunlardan bilhassa Dink'in katillerinin profili, MHP hakkında kamuoyunda var olan endişelerin yeniden gündeme getirilmesini mümkün kıldı. Bahçeli'nin bu konudaki dikkatine rağmen ve bu dikkat görmezden gelinerek yaratılan bu hava, milliyetçilik ile şiddet arasında bir ilişki kurarak seçmende korku uyandırmaya yetti.

Tandoğan'la başlayan cumhuriyet mitingleri ise, MHP tabanındaki mevcut büyük şehirlerdeki laik milliyetçi, taşradaki milliyetçi muhafazakar şeklinde ayrışan geleneksel ikiliği harekete geçirmiştir. Bu ikilikte bir taraf bu mitinglere kendini yakın hissederken, diğer taraf bu mi-tingleri kendisine karşı yapılmış gibi hissetmiştir. Bu bakımdan, bu süreçte MHP'nin suskunlaşması bu ikiliği daha üst düzeylere taşımamak ve zamana yayarak unutturmak içindir. Seçim anketleri, MHP'nin bu süreçte yıpranmasını açıkça göstermektedir.

Yine bu süreçteki bir başka hesap hatası, AK Parti'nin Cumhurbaşkanı adayı olarak takdim edilen Abdullah Gül'e yönelik kam-panyanın tutmamasıdır. Gül, sağ seçmenin tamamına yakını tarafından tasvip edilmesinin ötesinde solda da ciddi bir şekilde müspet karşılanmıştır. Gül'e yapılan haksızlığı, kendi çocuğuna veya yakınına yapılmış gibi hisseden sağın farklı partilerinden insanların, AK Parti'ye yönelmesi bu surette kolaylaşmıştır. AK Parti üstelik, ilk defa Genelkurmay Bildirisi karşısında teslim olmayarak, sağ seçmenin arzu ettiği “dik duruş”uyla da seçmen nezdinde takdir toplamıştır. Bu şekilde AK Parti, kriz karargahının hesapları hilafına oyunu azaltmak yerine artırmaya eğilimine girmiştir.

Bu durum karşısında kriz karargahının milliyetçilik ve Kürt sorunu ekseninde teşekkül eden fay hattını harekete geçirmeyi deneyeceği tahmin ediliyordu. Ulus'taki bombalama ve akabinde Kuzey Irak üzerine yaşanan tartışmalar, bu alana da girildiğini gösteriyor. Mamafih Kuzey Irak meselesinde bilhassa ABD'nin müdahil olmasının, kriz karargahının hareket alanını daraltması ihtimali, başka yolları gündeme getiriyor.

MGK'nın bir müdahale zemini olma hususiyetini kaybetmesiyle aranan yeni müdahale yollarından biri de, dedikoduyla müdahale veya dedikoduyla muhtıra şeklinde tedavüle giriyor. Korkutma, yıldırma yani terör amacını taşıyan dedikodularla, AK Parti tavan ve tabanı sindirilmek, böylece AK Parti lider kadrosu tecrit edilmek istenmektedir. Dedikodular, seçimlerde yüzde 55 alsa da AK Parti'nin iktidar olamayacağından, Ak Parti hakkında kapatılma davası açılacağına ve hatta bir darbeyle dar ağaçlarının kurulacağına kadar geniş bir yelpazede tedavüle sokulmaktadır. Bir takım gazeteci, bürokrat ve siyasetçiler marifetiyle aktarılan dedikoduların muayyen bir mihrak tarafından üretildiği anlaşılıyor. Dedikodularda, bu seferki müdahalenin amacının sadece AK Parti olmadığı, TÜSİAD, medya ve bilhassa Aydın Doğan olduğu söylenerek bu kesimler de AK Parti aleyhine harekete geçirilmek veya en azından teslim alınmak istenmektedir. İşi bunun ötesine taşımak, yani dedikoduları gerçeğe taşımak isteyen cunta hiziplerinin var olduğunu bilmek dedikoduları, mahalle dedikodusunun ötesinde bir ağırlığa taşımaktadır. Dedikoduları ciddiye almakla beraber, dedikoduların amacının korku ve yıldırma olduğu da hatırlanarak, bu teröre teslim olmamak ve demokrasi mücadelesi yürütmek kriz karargahının çalışmalarını boşa çıkaracaktır. Yürütülen bu psikolojik harbin ve özel harp operasyonlarının, arkasındaki ideoloji ve zümreler düşünüldüğünde, iddiaları ciddiye alarak demokratik kurumları, hukuk devletini ve sivil toplumu harekete geçirmek gerekiyor. Aksi halde, Pazartesinin Kırmızı olacağı besbelli...

* Siyaset Bilimci