Dış politikada sert kırılmalar yaşanabilir

Türk dış politikasında AK Parti döneminde bir kopuş ya da değişiklik değil, süreklilik boyutunu esas olmuştur. Kopuş ya da değişiklik yok. ABD'de bazı gözlemciler AK Parti'nin dış politikada İslami kökenleri itibarıyla Ortadoğu'ya daha yakın olduğunu, daha fazla ilgilenmeye başladığını söylüyorlar.

Bu politikalarla Türkiye'nin batıdan kopuşu olarak da algılamıyorum. Türkiye Ortadoğu ile ilgilenmesini, bölgenin sürekli sorun üreten bir coğrafya olması ve bu sorunların Türkiye'yi doğrudan etkilemesine bağlıyorum. Şunu da eklemek istiyorum, Türkiye'nin bölgede bir ağırlığı var. Mesela Gazze'de tek somut projeyi TOBB'un katkısı ile Türkiye üretmiştir, Erez sanayi Bölgesi, hoş gerçekleşmemiştir ama önemlidir. Burada önemli olan nokta şu, Türkiye herkesin konuşabildiği, herkesle ilişkisi olan olan bir ülke. Bu Türkiye'nin ağırlığını arttırıyor. Bu yüzden başta Ortadoğu ülkeleri olmak üzere, Arap dünyası da Türkiye ile yakın olmak istiyorlar. İran, Suriye hatta Suudi Arabistan'da Türkiye'yi kendi safında görmek istiyor.

Bunun bir nedeni var Türkiye'nin Batı ile olan ilişkisi. Mesele Türkiye'nin seçimlerini, AB ile olan ilişkilerini birçok Arap medyası izliyor ve Türkiye hakkında yazılar yazıyorlar. Bu önemli. Burada şu handikap yaşanmamalı, Arap dünyası ile ilişkiler iyi diye Batı'ya mesafe alamayız. Türkiye'yi ağır yapan gerçekten Batı ile doğu arasında bir köprü, denge ve her iki dünyaya da ait olmasıdır.AK Parti hükümeti ile dış politikada yeni bir güneş doğmamıştır belki ama birçok yeni ve önemli adım atılmıştır. 'Ritmik diplomasi', 'komşularla sıfır sorun' gibi hem kulağa hoş gelen hem de bakış açısı açısından derinliği olan söylem açılımı sağlanmıştır.

İsrail ile olan ilişkiler bu dönemde inişli çıkışlı bir dönem olmuştur. İsrail'in Filistinlilere karşı uyguladığı şiddet ve geçen Lübnan savaşı nedeniyle Türkiye Başbakan düzeyinde çok sert çıkışlar yapıldı ama aynı Başbakan, İsrail Başbakanı Ariel Şaron ile görüştü. İsrail bu sert çıkışlar karşısında anlayışlı davrandı. Bu İsrail açısından Türkiye'nin ne kadar önemli olduğunu ve kaybedilmek istenmediğinin göstergesidir. Yine bu dönemde kültürel ve ticari ilişkilerde de önemli mesafe alındı.

Bu hükümetin Kıbrıs'la birlikte en önemli siyaseti AB konusunda almış olduğu pozisyondur. Bu süreçte büyük adımlar atıldı. Ancak 2004 Aralık ayından itibaren yerinde saymıştır. TCK 301. madde, ifade özgürlüğü konusu hala bu hükümet için bir sınavıdır. Ayrıca seçimlere giderken terör bahane edilerek meclisten geçirilen Polis'in yetkilerini arttıran yasa gibi.

ABD ilişkiler çok sancılı oldu bu dönemde. Her ne kadar Başbakan'ın Bush ile görüşmesinde sonra ilişkiler iyiye gitse de ABD ile ilişkiler, özel olarak Irak'tan kaynaklanan çok ciddi sorunlar varlığını hissettirdi. 1 Mart 2003'de tezkerenin geçmemesinden sonra ilişkilerin düzelmesi çok çaba harcandı. Bugün ABD'nin Irak'ta kullandığı yakıtın yüzde 25 Türkiye'den gidiyor. Tedariklerin yüzde 75'i İncirlik üzerinden yapılıyor. Rotasyon Türkiye üzerinden yapılıyor. Yani Türkiye ABD'nın Irak politikasına zımnı destek olmaktan bir anlamda. Ama ABD ile sorunlar bitmiş değil.

Irak konusunda hükümetin yapmak istedikleri ile yapabildikleri arasında fark olduğunu düşünüyorum. Gül'ün Cumhurbaşkanı olması ile bu ne kadar değişecek göreceğiz. Hükümet Irak konusunu iyi değerlendirdiğini düşünüyorum. Fakat Irak konusunda eleştirel olarak şunu belirtmek gerekiyor, Türkiye yurt dışında hem yaptıklarını hem de pozisyonun anlatabilmiş değil. Evet bölgede Türkiye'ye rağmen bir şey yapılamaz belki ama Türkiye bumu uluslararası alanda yeterince anlatabilmiş görünmüyor bence.

Bu soruya yine Ortadoğu üzerinde cevap verelim. Önümüzdeki bir, bir buçuk yıl Türkiye'nin önemli tercihlerle karşı karşıya kalacağını düşünüyorum.

Irak'la başlayalım. ABD elinde sonunda Irak konusunda bir karar verecek. Bu Iraktaki asker sayısının indirilmesi olabilir mesela. Bu durumda soru şudur, bu askerlerin ABD'ye dönmesi Türkiye üzerinden olabilecek midir? Kürtlerin statüsü ne olacak? Bu sorular Türkiye için siyasal tercih demektir.

İran konusu aynı şekilde. İran'ın Nükleer Silahlanma Programı, sadece ABD'nin değil, AB'nin hatta Rusya'nın da önemli gündem maddesi olacaktır. Türkiye bu durumda İran ilişkileri ne olacaktır? Bu ülkeler İran'a tavır alırken Türkiye'nin İranla ilişkileri aynı şekilde sıcak tutması mümkün olmayabilir. Tercih terken kast ettiğim bu. Yani önümüzdeki dönemde bütün komşularınızla sıfır sorun politikası gerçekçi politika olmayabilir. Buradaki tercih iyi ile kötü arasında değil belki kötü ile daha kötü arasında ya da daha stratejik bir tercih yapması anlamını taşıyor.

Dış politikada iki önemli adım kısa vadede öne çıkıyor. İlki AB, ikincisi ise ABD ile ilişkiler. AB konusunda yeni hükümetten yarım kalan süreci hızla tamamlaması. Demokratikleşme, ifade özgürlüğü vs. Burada şu sorulabilir AB bize çok mu ilgi gösteriyor, evet göstermiyor olabilir ama bizim için en önemli seçenek AB. Bakın Türkiye'ye karşı olan Sarkozy, Türkiye ile 30 fasıl müzakare edilebilir noktasına geldi. Bu şunu gösteriyor, Batı Türkiye için ne kadar önemliyse, Türkiye'de batı için önemli. Hatta daha önemlisi sadece batı için değil dünya için önemli. İkinci olarak, ABD ile ilişkilerin net biçimde sınırlarının çizilmesi.

Türkiye ABD'den Kuzey Irak'ta bulunan PKK'ya müdahale yapmasını bekliyor ama olmuyor. ABD, Türkiye ile istihbarat paylaşıyor, PKK'nın para kaynaklarına müdahale ediyor vs. ama daha ileri gitmiyor. Bu açıdan Türkiye'yi tatmin etmiş değil. Ancak ABD Irak'ta Kerkük konusunda Türkiye'nin savunduğu noktaya geldi ve referandum ertelendi. Kerkük'ün Kürt kenti olması durumunda doğacak şiddet herkesi korkutmuş görünüyor. Kerkük aynı zamanda Arapların gözünde bir Arap şehri de. Kerkük bu açıdan bakıldığında sadece Türkiye'nin derdi değildir. Ben yeni dönemde Gül'ün ilk ziyaretçisi olmasa da ikinci ziyaretçisinin Celal Talabani olacağını düşünüyorum. Bunun zamanı geldi.

Şunu unutmayalım, Irak parçalanırsa Kuzey Irak'taki Kürtlerin Türkiye'den başka dostu olmayacak. Ki şu anda Kuzey Irak büyük ölçüde (ekonomik, lojistik olarak) Türkiye'ye bağlıdır.

Aslında atacaktı. ABD bazı PKK liderlerin yakalanması ve Türkiye'ye teslim edilmesi konusunda bir adım atacaktı ama yazılınca olmadı. Gelinen noktada sadece bizim için değil ABD içinde Irak'ın toprak bütünlüğü önem kazanmış durumda. Şu ihtimal de yok değil, Irak dağılırsa, bütün Ortadoğu'da ulus-devletler dağılabilir. Bu yüzden bölgedeki tüm ülkeler Irak'ın toprak bütünlüğünden yanalar. Ancak aynı zamanda bu ülkeler kısa vadeli çıkarları için kendine yakın olduğu grubu destekleyerek, uzun vadeli çıkarlarına zarar veriyorlar.

O yüzden Irak'ın toprak bütünlüğünü isteyen ülkelerin ortak bir proje geliştirmesi şart. Ki burada Türkiye önemli. Çünkü Türkiye bu konuda bir adım attı. Irak'ın Komşuları Konferansı, ki bu Türkiye'nin projesidir ama yurt dışında kimse bunun farkında değil ya da bilmiyor. Yani yine aynı noktaya geldi, biz kendimizi anlatmakta başarılı değiliz. Anlatamıyorsak, niye anlatamıyoruz, dinlemiyorlarsa niye dinlemiyorlar bunların cevabını bulmalıyız. Önümüzdeki dönem ABD'nin Türkiye'ye ihtiyacı geçmişten daha fazla olacaktır. Kürtler Türkiye'nin yerine ikame edilemezler. ABD Türkiye'den Kürt takıntısını aşmasını istiyor. Onlar eğer Türkiye Kürt sorununu çözerse PKK'nın marjinalize olacağını düşünüyor. Burada bir iletişimsizlik var. Fakat AKP bir şans, MHP ve DTP'nin aynı çatı olmasında şans. Çünkü siyaseten konuşmak ve tartışmak mümkün.

Şüphesiz avantaj iki açıdan. Hem Arap dünyasını tanıması ve bölgede bir kredibilitesinin olması hem de başta AB olmak üzere Batı ile ilişkileri. Benim çizdiğim tablodan önümüzdeki bir, bir buçuk yılın zor geçeceğini ifade ederken böyle tecrübeli ve yetkin birinin Cumhurbaşkanı olması Türkiye için büyük bir avantaj. Ben Gül'den aktif bir Cumhurbaşkanı olmasını bekliyorum ve diliyorum.

Olamaz. Türkiye'de gelişen demokrasi kendine özgüdür. Bu modeli Arap ülkelerinde kurmak mümkün değildir. Bunun en önemli nedeni petroldür. Petrolün yarattığı zenginlik ve sınıfsal yapı demokrasiye imkan vermez. Bu ülkelerde bir ekonomi, sınıfsal bir rekabet yok. Bunlar olmayınca demokrasi zor tabi. Türkiye'nin beğenelim beğenmeyelim bir gerçek ekonomisi var. Müteşebbis bir sınıf ve bir hukuk düzeni var. Bütün bunlar demokrasi için olmazsa olmazlardır.

Bir önemli konu da şu, Türkiye'deki İslami hareket büyük bir değişim ve dönüşüm yaşamıştır. Bütün İslami siyasallaşma siyasal sistem içinde ve meşru yolla gerçekleşmiştir. Yaşanan krizler İslami hareketi geliştirmiş ve AK Parti örneği ortaya çıkmıştır. Bu açıdan Türkiye model olmaz ama iyi bir örnek olabilir.

Sermaye para kazanacağı yere gider. Ve gittiği yerler, oranın dinsel özelliğinden bağımsızdır. Tabi örnek olarak Türkiye ve Fransa'da 100 birim kazanacaksa, Türkiye'yi tercih eder ama Fransa'da 150 birim kazanacaksa Fransa'yı tercih eder. Bu konuda din fazla etkili olmaz. Sermaye konusunda önemli bir noktada, yatırım yaptığı ülkenin hem yatırım yapılabilir hem de siyasal olarak az sorunlu olması yani ekonomik güvenliğin olması noktadır. Türkiye geçtiğimiz dönem bu konuda gösterdiği başarıyı önümüzdeki dönem de sağlayabilirse daha fazla sermaye çekebilir.

Öncelikle bu konu bağlamında bütün komplo teorilerinden uzak durmaktan yanayım. Yani ADL bu kararı İsrail'in ya da ABD'nin sıkıştırması ile mi almıştır, bilemiyorum. Yalnız, İsrail'in Türkiye için bu konuda karşı karşıya gelmek istemeyeceğini biliyorum. Bir konuyu açılığa kavuşturalım ABD'li Yahudiler hakkında. ABD'li Yahudiler, ABD'nin en liberal, en solcu, insan hakları davalarında başı çeken camiadır. Irak savaşı konusunda ABD'nin yüzde 70 savaştan yanayken, Neo-Con'ların çoğu Yahudi asıllı iken, Yahudi toplumun yüzde 50'den fazlası Irak savaşına karşıydı. Böyle bir toplum içindeki bireylerin uluslararası ilişkiler bozulmasın diye inanmayacakları bir şeye evet diyeceklerini sanmıyorum. Bence bu kurum belli bir süreçte bu noktaya geldi. ADL'nin başkanı biz öyle düşünüyoruz ama Soykırım yasa tasarısın geçmesine karşıyız diyor.

Aslında ADL'nin karaından daha önemlisi başka bir Yahudi kurumun pozisyonudur. AJC (Amarican Jewish Comitte -Amarikan Yahudi Komitesi-) adlı bir kurumun müdürü geçen hafta Jaruselam Post'ta bir yazıyla, Soykırım konusundaki geçmişteki politikaların sürdürülmemesi gerektiğini söyledi. AJC, ADL'den niye önemli? Çünkü AJC daha siyasi ve siyaseten etkili bir kuruluş. Onlar bile böyle düşünüyorlar. Bu yüzden ben ADL'nin açıklamasının İsrail ya da ABD'ye bağlama taraftarı değilim. Be bu tür arayışları enerji kaybı olarak görüyorum. Bence burada daha önemli nokta şu; Türkiye'nin yurt dışında Ermeni Soykırımı konusunda uyguladığı politika ve söylem iflas etmiştir. Belki buradan hareket ederek işe başlamak gerekiyor. Dünya kamuoyunu meramınızı anlatamamışız. Sorun bunu aşmadıkça alabileceğimiz yol fazla uzun değil. 1980'lerde Turgut Özal soykırım yasa tasarısının tartışıldığı bir ortamda, geçerse geçsin dedi, demediğini bırakmadılar.

Daha önemlisi bu tasarı geçecek. Bu Türkiye'yi sıkıştırmak için değil, Amerikan iç politikasının parçası olduğu için. Amerikan Meclisinin başında Kalifornia Eyaleti'nden seçilmiş bir hanım var. Bu eyaletin Amerikanın en zengin, en kalabalık, ağırlığı olan ve bir zamanlar Ermeni kökenli bir vali çıkardığını düşünürseniz, 2008 seçimleri öncesinde bu tasarının gündeme gelmemesi sürpriz olur.