DTP'nin artık mazereti kalmadı

Kürt siyasal hareketi, ilk kez 1991'de SHP ile yaptığı seçim işbirliğiyle parlamentoya girdi. Sonraki üç genel seçimde ise baraj engeline takılarak Meclis'te temsil edilme olanağına kavuşmadı. Özellikle 2002'de iki milyona varan bir oyun parlamento dışında kalması; hem temsil krizi yarattı, hem de türlü zorluklara rağmen oy veren tabanda huzursuzluğa neden oldu. Taban artık iradesinin mutlak surette Meclis'e yansımasını isti-yordu; bu nedenle Kürt siyasal hareketinin bugünkü taşıyıcısı konumunda olan DTP “bağımsız aday” formülünde karar kıldı ve böylelikle Meclis'te bir grup kurmayı başardı.

2002 seçimleri Doğu ve Güneydoğu'da iki partili bir yapıyı meydana getirmişti, 2007 seçimleri ise bu yapıyı daha da belirgin bir hale getirdi. Bugün söz konusu bölgelerde DTP ve AKP'nin hükmü geçerlidir. Diğer partilerin mevcudiyetlerinin “yok” mertebesine düştüğü bu siyasi tablo, bölgede bundan böyle siyasi yarışın DTP ile AKP arasında cereyan edeceğini gösteriyor.

1990-2002 arasındaki dönemde HADEP-DEHAP-DTP çizgisi, Doğu ve Güneydoğu'nun rakipsiz siyasal hareketi idi. Ancak 2002 genel seçimlerinde bu çizginin etkinliği kırıldı ve AKP, DTP'ye karşı yeni bir siyasi ağırlık merkezi olarak ortaya çıktı. Artık DTP bölgede ciddi bir rakibe sahipti.

Beş yılık süreç de AKP lehine işledi. Zira Türkiye'nin bütün bölgelerinde oylarını artıran AKP'nin, 2002 seçimlerine göre oyunu en çok artırdığı 20 ilin 14'ü Doğu ve Güneydoğu'da. Genel bir değerlendirme yapıldığında AKP'nin, Güneydoğuda oylarını -2002'ye göre- % 26.57 oranında artırdığı ve % 53.14'lük bir rakama ulaştığı görülür. Keza Doğu Anadolu'da da AKP oylarının artış oranı % 23 oldu.

Bu devasa adımla AKP, Doğu ve Güneydoğu'da DTP'nin hâkimiyetini kırdı. 2002'de DTP 10 ilde birinci parti olurken, 2007'de bu sayı 6'ya düştü. DTP; Bingöl, Bitlis, Ağrı, Adıyaman, Elazığ ve Kars'ta desteklediği bağımsız adayların milletvekili olmasını sağlayamadı, Hakkâri, Van ve Şanlıurfa'da ise umut ettiği sayıda milletvekili çıkaramadı. Ahmet Türk'ün bu manzara karşısında sarf ettiği sözler, gerçeği tüm çıplaklığıyla açıklar niteliktedir: “AKP'nin bu başarısı tüm hesaplarımızı alt-üst etti.”

AKP'nin -tahminleri aşan ve DTP'ye hesap şaşırtan- bu sandık zaferinin altında birçok etmen vardır. Öncelikle, AKP'nin -Başbakan'ın ağzından- Kürt meselesini demokratik enstrümanları kullanarak çözme iradesini beyan etmesi, herkesin milliyetçilik yarışına girdiği bir dönemde AKP'nin Kürtler nezdinde “Türk milliyetçisi” olarak algılanmaması, askeri bürokrasinin ve muhalefetin tüm tazyiklerine rağmen AKP'nin Kuzey Irak'a girmekten kaçınması gibi unsurlar, AKP'nin sempati ve taraftar toplamasını sağladı. Bunun yanında KÖYDES ve BELDES projeleri ile kırsal nüfusa modern hayatın nimetlerinin taşınması, ekonomik ve sosyal politikalar ile (okul kitaplarının ücretsiz dağıtılması, çocuklarını okutan ailelere nakdi yardımın yapılması, sağlık hizmetlerine ulaşımın kolaylaştırılması) özellikle zorunlu göç neticesinde kentlerin varoluşlarına sığınmak durumunda kalmış insanlara ulaşılması da AKP'ye itibar kazandırdı.

AKP'nin Güneydoğu ve Doğu'da % 50'yi geçen bir oy alacak kadar yıldızını parlatması; Kürt seçmenin tercihinde kimlik talepleri kadar, kendisine çağdaş yaşamın olanaklarını sunan ve ülkenin geri kalanıyla bütünleşmesini sağlayan politikaların da önemli olduğunu göstermiştir. Daha açık belirtelim: 2007'de ortaya çıkan, a) Kürtlerin hem kültürel kimliklerinin tanınmasını hem de daha müreffeh bir hayatı talep ettiği, b) bu talebinin Türkiye'nin içinden bir bakışla ve demokratik mekanizmalar vasıtasıyla karşılanmasını arzuladığı ve c) bu arzularına denk düşen politikalar üreten partilere oy verdiğidir.

Seçmen davranışlarındaki bu rasyonelleşme eğilimi, DTP'nin politikalarında bir değişimi kaçınılmaz hale getirecektir. Şimdiye kadar seçim barajı nedeniyle Meclis çatısının altına girmesine izin verilmeyen DTP, iktidar ve temsil mekanizmalarından uzak tutulduğu için sadece muhalefet etmekle yetinen bir politik jargona sahipti. Daimi muhalif olmak ise DTP'nin hem tabanında hem de politika yapıcılarında bazı semptomlara neden oldu. Muhalif olmaya odaklanan taban, partiden çözüm üretme talebini asgari sınırlarda tuttu, yöneticileri sıkı bir eleştiri ve sorgulama sürecine sokmadı. Bu durumda partinin politika yapıcıları da, muhalefet ideolojisini süreklilik arz edecek bir şekilde yeniden üretmeyi bir (hatta tek) başarı ölçütü haline getirdiler ve bu nedenle de Kürt meselesinin çözümüne fazla mesai harcamadılar.

Fakat 23 DTP'linin Meclis'e girmesiyle koşullar değişti; artık DTP'lilerin temsil ilişkilerine giremediklerinden bahisle şikâyet etme şansları bulunmuyor. Halk, temsil makamında oturanlardan toplumsal sorunlara farklı alternatifler geliştirmesini isteyecek, hizmet üretmesini bekleyecek ve onları muadilleri ile kıyaslayacaktır. Bu nedenle DTP'nin geleceği de -aynen diğer partiler gibi- temsil ettiği kitlelerin beklentilerine ne derece yanıt verdiğine bağlı olacaktır. Eğer DTP bu beklentileri karşılayabilecek bir performans gösterirse varlığını güçlendirerek korumuş olacak, aksi takdirde mevzilerini kaybetmeye devam edecektir.

* Ankara Üniversitesi Araştırma Görevlisi