G8 Zirvesi çare olabilir mi?

Bu sene Japonya'nın Hokkaido adasında bir dağ otelinde gerçekleşti-rilen ve Amerika, İngiltere, Fransa, Almanya, Japonya, İtalya, Kanada ile Rusya liderlerinin biraraya geldiği G8 zirvesi üç gün sürdü. Üst düzeyde sanayileşmiş ülke liderlerinin bu seneki gündem maddeleri her zamankinden biraz daha farklıydı: Küresel ısınma, greenhouse gazlarının salınımını üzerine çok taraflı bir anlaşmaya varılması, küresel gıda krizi, yükselen petrol fiyatları... Bu sene G8'den akıllarda ne kaldı derseniz, kuşkusuz toplantının ikinci gününde açıklanan ve 2050 senesinde greenhouse gazlarının salınımını yüzde 50 azaltma kararını belirten basın açıklaması olsa gerek. 2050'ye yönelik bu hedef dünya kamuoyunda tartılışılırken, diğer yanda G8 liderleri belki de tarihte hiç olmadığı kadar dünya sorunlarına eğiliyor, ancak protestolar da aynı yoğunlukta devam ediyor. G8 zirvelerinin dünyayı daha yaşanılası bir yer yapıp yapmadığı tartışma konusu, ancak her zaman için dünyanın sayısız pekçok sorunu için suçlanacak olmaları G8 toplantıları sonrası için klasikleşmiş bir durum.

Esasında başarısızlığın gerçek sebebi olarak G8 liderlerini görmek çok da doğru değil. Bu toplantıları adeta kitlelerin büyük umut bağladıkları karnavallara çeviren küresel dinamikleri de sorgulamak gerekiyor diye düşünüyorum. Her sene dünyanın sekiz büyük ülkesinin bir kentine seyahat akını oluyor, yeni bir sahne kuruluyor ve tüm dünyanın ilgisi bu sahneye çevriliyor. Çin, Hindistan, Afrika ülkelerinin temsilcileri G8'in kumanda ettiği küresel projektör hazır üzerlerindeyken lobi faaliyetlerini sürdürüyor, küresel gıda krizinin gerçek etkilerini tartışıyor ve yükselen petrol fi-yatlarının olumsuz sonuçlarını dile getirmeye çalışıyor, hatta daha önce verilen yardım vaadlerini hatırlatıyor. Bu suni karnavalda misafir oyuncu onlar; ancak G8 sahnesinde, oyunun kurallarının çoktan yazıldığı bir sahnede misafir oyuncular. Tüm küresel ilginin yoğunlaştığı bu sahnede G8'in küresel sorunlar üzerinde yarattığı ilginin aynı sorunların çözümüne yönelik katkısının ne olacağı merakla bekleniyor.

Öyle ki, 2050 senesi için hedeflenen Greenhouse gazları için yüzde 50'lik azaltma bile samimi bulunmuyor, hatta kararın açıklanmasından sonra Birleşmiş Milletler İklim Uzmanları adına Rajendra Pachauri, NASA'nın Goddard Uzay Araştırmaları Enstitüsü'nden James Hansen gibi önde gelen bilim adamları, Japonya Başbakanı Jasua Fukuda'nın basına açıkladığı bu kararı yetersiz bulup kınadılar. Ayrıca, başta Amerika gibi kimi ülkelerin çok da hoşnut olmadıkları ortada, zira Başkan George Bush, Çin ve Hindistan'ın karbon kirletim oranlarını düşürmedikçe hiçbir rakamsal hedefin arkasında durmayacaklarını belirtti. Görünen o ki, G8 zirvesi yarattığı heyecan ve küresel umudun altında ezilebilir.

Daha da ilginç olarak, Amerika başta olmak üzere diğer G8 ülkelerinin kendi ulusal ekonomileri üzerinde artık kontrollerinin olmadığı, Amerika'daki konut krizi, küresel finansal sistemde yaşanan gerilimlerle ve gerek FED'in, gerekse Avrupa Merkez Bankası'nın kısmi çözüm olarak günü kurtarmak amacıyla faiz arttırımına gitmeleriyle iyice somutlaştı. Kendi aralarında da ciddi bir "kolektif hareket" sorunu yaşayan G8 liderlerinin, her ne kadar gündem yaratma konusunda (sahip oldukları medyatik güçle beraber) başarılı oldukları söylense de, küresel sorunların çözümüne yönelik "siyasi ve ekonomik irade" konusunda ortada ciddi bir asimetrinin olduğunu iddia edebiliriz. İronik bir şekilde, Batı medyasındaki kimi yorumcuların ifade ettiği üzere 1975 senesinde "anti-komünist" olmak gibi keskin bir ortak paydası olan "G5" le kıyaslandığında, bugünün G8'i çok parçalı ve çatlak bir yapı sergiliyor.

Bu bağlamda G8'in ne ölçüde etkin bir politika inisiyatifi sergileyeceği şüpheli. Hatırlanacağı gibi 2002 zirvesinde de Afrika'nın kalkınması için G8 liderleri cesur bir plan açıklamıştı. Bugün ise G8'in Afrika için ne kadar az şey yapabildiği ortada. Elbette 2002'den bu yana Afrika'da kimi ülkeler hayat standartlarını yükselttiler, ancak bunlar G8 zirvelerindeki cesur sözlerden veya dış yardımlardan ziyade öncelikli olarak kendi iç reformlarından kaynaklandı. Bu seneki zirvede Afrika kıtası adına ön plana çıkan Zimbabwe Başkanı Robert Mugabe ve son seçimlerde rakiplerine karşı şiddet kullanması konusu da bu söylediklerimizi doğruluyor. Örneğin Amerika ve İngiltere Zimbabwe'ye ekonomik ambargo başlatılmasını gündeme getirirken, zirvede söz alan diğer Afrikalı liderler bu tür bir yaptırımdan ziyade, Mugabe'nin muhalifi Morgan Tsvangirai ile müzakere etmesi ve güç-paylaşımı konusunda adım atmasını öneriyor. G8 liderlerinin resmi açıklaması ise Zimbabwe'de şiddet kullanan rejimle bağlantılı kişi ve kişilere karşı finansal yaptırımların uygulanacağı şeklinde oldu. Afrikalı liderlere de bir nevi gözdağı veriyor G8 liderleri ve Mugabe rejiminin kesinlikle meşru olmadığı belirtiliyor, bu nedenle diyaloga girmemeleri, kendisine prim tanımamaları isteniyor. Afrikalı diğer liderlerin çekincesi ise bu yaptırımlar neticesinde Mugabe'nin devrilmesi ve Zimbabwe'in tüm kıta için vahim sonuçları olacak bir iç savaşa sürüklenmesi.

Peki bu durum bize G8'in "çok-taraflılığı" üzerine nasıl bir açılım sağlıyor? Belirtmek gerekiyor ki, küresel diğer sorunlar gibi Afrika kıtasının sorunları da G8'in çok taraflı yönetişim kapasitesinin aşıyor. Ayrıca senede sadece üç gün süren bir zirveden bu sorunları çözmesini beklemek de pek gerçekçi değil. Elbette G8 zirvesi için tamamen başarısız, dünya gündemini sahte çözümlerle oyalayan, suni bir karnaval demek de doğru değil. Gündeme getirilen küresel sorunlar, yaratılan duyarlılık ve bilinç, Afrika'da yaşananlara küresel kamuoyunu yoğunlaştırması her ne kadar çözüme yönelik "irade"ye sahip olmasa da somut olumlu adımlar olarak görmek mümkün. Ancak acil çözüm bekleyen küresel sorunları da iki günde çözmeye çalışmak, özellikle de Avrupa Komisyonu Başkanı Josè Manuel Barroso'nun G8'in "ortak vizyon" oluşturacağı iddiası pek gerçekçi değil. Gerçek olan ise bu durumun her sene biraz daha netleşiyor olması.