Genelkurmay'ın açıklaması sürpriz mi?

Genelkurmay Başkanlığı'nın 27 Nisan'da yayınladığı bildiri, kamuoyunda her nedense sürpriz olarak karşılandı. Genelkurmay'ın açıklamasının bir sürpriz olmadığı, sivil ve demokratik yönetime meydan okuyan tavrının yeni bir tezahürü olduğunu başta kaydedelim. Kamuoyu, ısrarla Genelkurmay'ın bu tavrını görmemekte ısrar eden bir devekuşu politikası izlemekte ısrar ettiği için, 27 Nisan Muhtırası şimdi sürpriz olarak takdim ediliyor.. Bunun neden böyle olduğu, orduyla hesaplaşmaya girebilecek yasama, yürütme ve yargı organları içinde bir aktör olmayışıyla doğrudan ilişkilidir.

Genelkurmay Başkanlığı, sadece Yaşar Büyükanıt döneminde değil, Şemdinli olayları ve iddianamesinden sonra Hilmi Özkök döneminden itibaren bu meydan okuma tavrına girmiştir. Yürütmenin başı olan Başbakan Erdoğan'ın olayın üzerine ve sonuna kadar gidecekleri iddiası, kısa sürede boşa çıkmıştır. Olayla ilgili görülen bölgedeki askeri yetkililer görevlerine devam ederken, bazı sivil yetkililer görevden alınmıştır. Bu olay ve bölgedeki bazı bombalama olaylarıyla ilgili “Hırsızlar evin içindense, hırsızı yakalayamazsınız“ şeklindeki açıklamasıyla dikkat çeken Emniyet Genel Müdürlüğü İstihbarat Başkanı Sabri Uzun'un görevden alınması Emniyet'in daha sonraki Danıştay, Hrant Dink gibi soruşturmalarda elini bağlamıştır.

Şemdinli olaylarını soruşturan Şemdinli Savcısı, Genelkurmay Başkanlığı tarafından açıkça suçlanmış ve Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu tarafından meslekten men edilmiştir. TBMM'nin Şemdinli Soruşturma Komisyonu da oluşan bu hava altında düşük profilli bir açıklamayla Genelkurmay'ın hışmını üzerine çekmeyecek bir tavır sergilemeyi tercih etmiştir. Böylece yürütme, yargı ve yasama, ordu karşısında hizaya çekilmiştir. Bu şekilde ordu, kendi komuta kademesini tayin edeceğini de kabul ettirerek özerkliğini garanti altına almıştır. Bu özerklik, sivil yönetim tarafından denetlenmemek ve direktif almamak anlamına da gelmektedir.

Bundan sonraki fasıl ise, ordunun, yasama, yürütme ve yargıyı denetlemesi ve direktif vermeye başlaması olacaktı. Nitekim gelişmeler de bu istikamette oldu. Hatırlayalım, ordunun yeni komuta kademesi devir teslim törenlerinde, bilahare Harp Okulları'nın toplantılarında laiklik ve milliyetçilik eksenlerinde Batı karşıtı bir muhteva da taşıyan sert konuşmalar yaptılar.

Bu arada DYP'ye yeni bir kulvar açmak ve merkez sağ siyaseti, sivilleşme ve demokratikleşme perspektifleriyle yeniden inşa etmek isteyen Mehmet Ağar, Kürt meselesinde şiddetin değil, siyasetin çözüm üretmesi gerektiği istikametinde bir çıkış yapınca, Genelkurmay Başkanı Büyükanıt'ın sert uyarısıyla karşılaştı. Ağar, bu uyarıya cevap verse de, Genelkurmay böylece hedefinin sadece Ak Parti olmadığını, mesaisinin de laiklikle sınırlı olmadığını, Türkiye siyasetinin bütününü ve ideolojik denetimini yapma işlevinin devam ettiğini ilan ediyordu. Bundan sonra yaklaşan Cumhurbaşkanlığı seçimleriyle ilgili doğrudan bir açıklama yapmaktan kaçınan Genelkurmay'ın, Büyükanıt'ın ifadesiyle gündelik siyasetin üstünde olduğu vurgulanıyordu. Böylece, siyasetin içinde bir taraf değil, siyasetin karşısında bir taraf olduğu ihsas ediliyordu. Bu arada Genelkurmay Başkanı Büyükanıt, TESEV'in güvenlik kuvvetlerinin demokratik ve sivil denetimi amacıyla hazırlanan Güvenlik Almanağı'na ilişkin fevkalade haksız, ağır ve yanlış ithamlarla dolu bir açıklama yaparak, bir daha böyle bir çalışma yapılmaması yönünde kamuoyuna korkutucu bir gözdağı verdi. Kamuoyu ve siyaset dünyası, bu çıkışları hep geçiştirdi.

30 Ağustos 2007'de yeni komuta kademesinin göreve başlamasıyla ordunun, Türkiye siyasetine yönelik vesayet kutumu olarak tanzim edilmiş Milli Güvenlik Kurumu'nun sivilleşmesi ve istişari bir danışma kurumu haline gelmesi karşısında yaşadığı, yeniden yapılanma sürecinin tamamlanmış olduğu ve artık yeni bir konseptin uygulanmaya başlandığı anlaşılıyordu. Bu durum, Genelkurmay Başkanı'nın 12 Nisan 2007 tarihli konuşmasıyla gözler önüne seriliyordu. Böylece ordu, MGK dışında siyasete müdahalenin yeni yolunu açıyordu. Bu yeni yolu, Genelkurmay Başkanı'nın ve komuta kademesinin açıklamalarıyla sınırlı düşünmemek lazım. Bu hususun anlaşılabilmesi için 12 Nisan açıklamasındaki hedefleri hatırlamak lazım. Büyükanıt burada çok açık bir şekilde Nokta Dergisi'ni hedeflemiştir. Burada Nokta'nın hedef tutulmasının iki sebebi vardır. İlki geneldir ve ordunun siyasete müdahalesi aleyhine yayın yapabilecek medyanın çok net bir şekilde uyarılmasına yöneliktir. İkincisi ise özeldir ve Nokta'da yayınlanan, askerin siyasete müdahalesine ilişkin dosyalara yöneliktir.

Nokta'nın yayınladığı dosyalar hatırlanırsa, Deniz Kuvvetleri eski Komutanı Özden Örnek'in hatıralarında 2003-2004 yıllarında dönemin Genelkurmay Başkanı Özkök'ün katılmadığı iki darbe teşebbüsünden bahsedilmektedir. Ordu, 27 Mayıs sonrası hiyerarşi dışında yapılan bu tür müdahaleler karşısında çok hassas olsa da, bu tür bilgilerin kendi “dokunulmaz kast”ı dışında tartışılmasına izin vermeyeceğini ilan etmektedir. Ayrıca bu haberde halihazırdaki komuta kademesinin müdahaleye karşı olan Hilmi Özkök'ün hizbindenmiş gösterilmesi, kendilerini sertlik yanlıları karşısında zor durumda bırakacağından, böyle olmadığı gösterilmek istenmektedir. Nokta Dergisi'nin bir başka dosyası, Genelkurmay Başkanlığı'nın basın hakkında değerlendirmelerini içeren andıç raporuydu. Bu rapor, basit bir değerlendirme raporunun ötesinde yapılacak bir harekat planının istihbarat faaliyeti olarak hazırlanmış olmalı. Ancak basın, meselenin bu yönüyle değil, raporun kendisiyle ve bu raporun nasıl sızdırıldığıyla uğraşmayı tercih etti. Nokta Dergisi'nin yayınladığı üçüncü dosya, Genelkurmay Başkanlığı'nın “iyi” sivil toplum kuruluşlarıyla işbirliği çerçevesini çiziyordu. Raporun ekinde yer alan bu sivil toplum kuruluşları listesinin yayınlanmamış olması, şimdilerde yapılan 14 Nisan Tandoğan ve 29 Nisan Çağlayan mitingleri hatırlanırsa manidardır. Başka haber ve değerlendirmeleri bir yana bıraksak bile, sadece Nokta Dergisi'nin yayınladığı dosyalar, ordunun, siyasete müdahale için bir yeniden yapılanma içinde olduğunu açıkça ortaya koymaya yetecek niteliktedir.

Büyükanıt'ın Nokta aleyhine bu sert açıklamasında DTP'ye yönelik suçlamaların ve Kuzey Irak'a müdahale arzusunun, ordunun yeni bir hamlenin eşiğinde olduğunu gösterdiği açıktır. Bu açıklamanın ardından, Nokta Dergisi'nin askeri savcılık emriyle basılması ve baskılar neticesinde kapatılma kararı alması karşısında hükümetin, muhalefetin ve sivil toplumun sessizliği, ordunun cesaretini artırmıştır. Nokta Dergisi'nde yayınlanan darbe iddialarında isimleri geçen darbecileri yargılamak yerine, bu iddiayı haber yapanların yargılanması, savcıların, bu iddialar araştırılmalı diyen Başbakan'ı değil, bu iddiaları eleştiren Genelkurmay Başkanı'nı dinlemeleri Türkiye'deki güç dengesindeki değişikliğinin göstergesi olarak anlaşılması lazımdı. Ancak iktidar ve kamuoyu, Büyükanıt'ın sadece Cumhurbaşkanlığı'yla ilgili açıklama yapıp yapmamasına odaklandığı için, bu toplantıdaki rejime müdahale görmezden gelindi.

MGK marifetiyle yürüyen ordunun siyasete müdahalesi, MGK'nın ortadan kalkmasıyla yeni bir yola girmiştir. Özal harp operasyonları dışında, Eğitim ve Doktrin Komutanlığı bünyesinde bir yapılanmanın yürüttüğü tahmin edilen bu yol, aynı zamanda sivil toplum kuruluşlarının işbirliğiyle kitlesel bir protesto yaratma stratejisine dayanmaktadır. Eskiden MGK marifetiyle siyaset ve bürokrasiyle işbirliği zemini bulabilen ordu, bugün böyle bir tatbikat zemininden mahrumdur. Bu tatbikat zemininin yokluğu, ordunun ne istediğinin ifade edilmesini engelliyor, sadece neyi istemediğinin ifadesine imkan veriyor. Aracı bir kurum olan MGK'nın devreden çıkması, askerin sivil denetimi tamamlanamadığı için yeni ve nerede duracağı belli olmayan bir yolun önünü açıyor.

27 Nisan tarihli Genelkurmay Başkanlığı bildirisi, Cumhurbaşkanlığı seçimine çok açık bir müdahale olarak Anayasa Mahkemesi'ni zor bir durumda bırakmıştır. Bu şartlar altında mahkemenin, kendi geleneğini ve misyonunu aşarak demokratik ve sivil bir tavır alması sürpriz olacaktır. Cumhurbaşkanlığı seçim sürecinde CHP ile müşterek hareket ederek, AK Parti'yi tecrit eden, ordunun hedefini küçültmeyi temin eden DYP ve Anavatan Partisi de fevkalade müşkül bir durumda kalmışlardır. Türkiye siyasi ve toplumsal aktörleriyle, Şemdinli iddianamesinden beri izlediği gerçeği görmemek, demokratikleşme ve sivilleşmeyi tamamlamamak hatasının bedelini ağır bir şekilde ödemektedir. Reformların önündeki gerçek engel olan ordu müdahaleleriyle mücadele etmemek politikasının bir işe yaramadığını, 27 Nisan'da gelen gece muhtırasıyla herkes öğrenmiş olmalıdır. Ne yapılması gerektiğini öğrenmek isteyenler ise, İspanya ve Yunanistan'a bakabilirler.

* Siyaset Bilimci (muratyilmaz67@yahoo.com)