Resmi din algısıyla kalbin anadilini konuşmak mümkün mü?

Bugünlerde Diyanet"in Kertenkele adlı diziden duyduğu rahatsızlık ve yaptığı açıklama epeyce tartışılıyor. "Bizim camimizde sahte imam olmaz. Dizinin muhteviyatına ilişkin bir kamuoyu algısı var" sözlerine muhatap olmuşsak... Dizide gerçek bir imamın ana karakteri usul usul dönüştürme hikayesi anlatıldığı Diyanet yetkilileri tarafından göz ardı edilmişse... Ve kamuoyu algısından öte kalplere hitap edecek boyutuna hiç odaklanma gereği duymamışlarsa... Kamuoyu algısının ne demek olduğu ve boyutları hakkında hep birlikte uzun uzun düşünmemizin vakti geldi demektir.

Diyanet"in kurum olarak laik devlette dini nasıl tanımladığı başından beri hep problem oldu, olmaya devam ediyor. Ne kadar olumlu hizmetlerde bulunursa bulunsun, tek parti döneminden beri Diyanet üzerinden resmi bir din algısı üretildiği ortada. Başka türlü de olması mümkün değildi zaten.

Toplumun her katmanına, her mahalleye yayılan bir tasavvuf geleneği ve tekke adabının Osmanlı"nın son dönemlerinde "cılkı çıktığı" için ve bazı başka nedenlerle tekke ve zaviyeler kapatıldıktan sonra "resmi bir kurum"da karar kılınmaktan başka yol kalmamıştı.

Şiirin, musikinin, tezhip ve hat sanatının ve dahi birçok geleneksel sanatın filizlendiği, güzel ahlakın aşk ve irfan eğitimiyle bir arada dini ikmal edecek ana madde olarak benimsendiği bir gelenekte... Farklı meşrepleri kucaklayan, çeşitliliği tevhidin tabiatı olarak benimseyen bir medeniyette... Ve mahalle kültürünün her boyutta iç içe yaşandığı bir gündelik hayatta elbet Diyanet gibi bir kuruma ihtiyaç duyulmazdı. Ama başka çıkış yolu var mıydı? Bunlar tartışılır tabi, tarihi bugünden yazarken konuşmak kolay.

Peki neresinden başlayacağız, hakkıyla bu mevzuuyu ele almaya? Şimdi Diyanet pat diye kapatılsa dini "cemaatçilik" boyutuna veya "ideolojik direniş" boyutuna indirgeyerek yaşamak isteyenlere ne sunulacak? Hangi donanımla, hangi ehil kişilerle insanlara neyin eğitimi verilecek? Bu soruları uzatmak mümkün.

İcraya baktığımızda ise devletin örneğin Alevi çalıştayları gerçi henüz çok elle tutulur sonuçlar doğurmamakla birlikte bazı adımlar atılmaya ilk kez de olsa başlandı. Cem evi tartışmalarının tekke ve zaviye kanunuyla bir arada değerlendirilmesinin kaçınılmazlığı bu tartışmaların daha uzayacağını da gösteriyor ister istemez. Bu mevzulara girmeden, siyasetin sarp yokuşlarında yorulmadan yapılması gereken pek çok tespit var. Çünkü teşhis koymadan tedaviye başlamak gecikiyor.

Kadim medeniyetimizin evrensel değerlerinin bugünün diliyle yeniden ihyasından bahsediyorsak: Kalbin anadilini konuşan evrensel bir dini, devletin resmi ideolojisi haline getirmekten kurtarmanın acil yollarını bulmalıyız. Güzel insan, kamil iman, kalp ahlakı gibi kavramların bize ne söylediğine yeniden eğilmek zorundayız.

Dini eğitim salt okunarak tamamlanacak bir eğitim değildir. Eğer hayatınızda ve vücudunuzda güzel insan olmayı tatbik edemiyorsanız, Kuran"la nasıl ikiz olacaksınız? Eğer böyle bir derdiniz yoksa, kainatın tekamülüne, insanlığın gelişimine nasıl bir katkı sunacağınızı umuyorsunuz? Yunus"lardan, Mevlana"lardan ikişer dörder dize okumakla kalp ahlakı edinmiş oluyor musunuz? Onlar Kuran"ın ve sünnetin daha "içeriden" anlaşılması için söz söylemişlerdir, biz ise alıntı yapmakla yetiniyoruz. İçerisine hiç girmeden!

Ayet, tefsir veya divan okumakla yine kin ve nefrete, ikiyüzlülüğe, art niyete, peşin hükümlere meylediyorsak, sahici anlamda bir katkısı oluyor mu bu "canlı söz"lerin hayatımıza? Topluma, insanlığa? Bugünlerde aşk ve irfan geleneğimizden söz açıldığında kimileri de Mısri"lerin, İbn Arabi"lerin tefrikaya yol açtığından, bizi batıranın ölçüsüz bir aşk olduğundan, bize lazım olanın akıl olduğundan dem vuruyor. Işid, Taliban gibi örgütlerin radikal İslamcı olarak algılandığı bir dünyada, bizzat Müslümanların "biz biraz daha radikalleşirsek terörist mi olacağız" diye çekindiği bir gündemde: Hakikati bölen böyle yaklaşımlar karşısında bütüncül durmalı, gündelik hayatın her alanında tevhidin hakikatini görebilecek bir basiretle davranmaya niyet etmeliyiz.

Zira ayetin de belirttiği gibi "akleden kalp" akıl ile duyguyu ayırmak yerine bir"lemek için var. Akıl ile vahiy arasında çelişen tek bir harf olmadığını varoluşun her zerresinde okuyabilelim diye var. İbn Arabi, Niyazi Mısri gibi veli ve ariflerin birer filozof gibi kendi düşünce sistemlerini geliştirdiklerini sanmak ise asıl tefrika. Bize bu vehimleri "öğreti" olarak yerleştiren ezberci resmi zihniyet nefsin sınırlı terimlerinden öteye hitap edemedi hiçbir zaman.

Daha önce de yazdım, bu vesileyle tekrar edeyim. Medeniyet ruh ile kurulur. Aşk ve irfanın bir arada devam ettiği bir eğitimden geçmemiz gerekiyor. Nefsimizi ruh kılma serüveni bir tür miraçtır bizim için. Vücudun tüm uzuvlarını gönül kılmış, her an huzurda olan kişidir mümin. Mümin odur ki, radikalleştiğinde içinden daha çok aşk, daha çok irfan çıkar. Terörist çıkmaz.

İmdi Diyanet yetkilileri dizilerdeki sahte imamın nasıl algılanacağıyla uğraşmaktan ziyade, yeni nesillere kitap bilgisi dışında nasıl bir nefs eğitim vermek gerektiği üzerine yoğunlaşsalar, "güzellik medeniyeti"nin evrensel değerlerini hatırlama yolunda hepimize çok daha büyük katkıda bulunmuş olurlar.