Kültür Bakanı'ndan ne bekliyoruz?

HP gibi “devlet kurmuş” bir partinin genel sekreterliğini yapmış olan Günay'ın “devlete rağmen” pozisyon tutan AK Parti'nin kurduğu 60. Hükümet'te Kültür ve Turizm Bakanı olması simgesel bir önem arzediyor. Bakanlık ile faaliyet alanına giren kültür, sanat, edebiyat insanları arasındaki kopukluğun doruk noktasına çıkmış olması da Günay'a atfedilen simgeselliğin önemini artırıyor. Kendisine yöneltilen eleştirilere aldırmadan AKP listesinden seçime girip 60. Hükümet'in Kültür ve Turizm Bakanlığı'na getirilmiş olması da, üstlendiği görevi nasıl yerine getireceği konusunda dikkatleri üzerinde toplanmasına yol açıyor.

Kitap okuyan, resim ve müziğe karşı duyarlı, tiyatro ve sinema izleyen, ülkenin tarihsel ve kültürel mirasına karşı duyarlı olan bir isim olarak bilinen Günay, kültür ve sanat alanları tarafından yakından tanınıyor. Bu tanınmışlık, kültür ve sanat alanlarının kendisine yönelik beklentilerin düzeyini de yükseltiyor. Siyasal tercihi nedeniyle Tarık Akan gibi davadaşlarının duygusal incinmesine neden olsa da Günay'ın icraatlarında ezber bozuculuk beklemek, ferahlatıcı bir işlev görüyor.

Kültür ve Turizm Bakanlığı bir kamu kurumudur ve bu kurumda da bürokratik kademeler, üst düzey kamu görevlileri bulunuyor. Hiza dışına çıkmanın, ezber bozmanın birinci kuralı, kurumda görev alacak karar vericilerin edebiyat ve sanat dünyasının yakından tanıdığı ve hatta sanatçı insanlardan oluşmasını göze almayı gerektiriyor. Nasıl ki Sağlık Bakanlığı'nda üst düzey görevlere bu alanda eğitim almış insanlar getiriliyorsa, Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın da bu tarz standartlara sahip olması zorunlu bir hal alıyor. Bir zamanların demokratik solcu(!) Kültür Bakanı İstemihan Talay'ın, Vecdi Sayar gibi bir kültür insanını Paris'ten alıp Hakkari'ye ataması örneğini tersine işletmek gerekiyor.

Elbette bir bakanın görevden alma, göreve atama yetkileri bulunuyor; ancak, iyi bir Kültür Bakanı'nın bu yetkisini kültür ve sanat çevreleriyle birlikte kullanması, modern kamu yönetiminin gereği olarak duruyor. Kültür ve sanat alanını ilgilendiren yasal düzenlemelere ihtiyaç bulunduğu biliniyor; bu ihtiyacın giderilme sürecinin ilgilileri memnun edebilmesinin yolu katılımcı bir demokratik sürecin işletilmesinden geçiyor. Hazırlanacak yeni yasa taslaklarının özüne de demokratik katılımcı bir zihniyetin, birlikte yönetmenin ve karar almanın yansıması gerekiyor.

Kültür ve sanat çevrelerinin Günay'a büyük bir kredi açtıkları görülüyor. Çok az bakana tanınan bu şansın iyi kullanılması, bu alanda sorunları, sorunun muhataplarıyla işbirliği yapılarak çözmeyi gerektiriyor. Günay'ın başarılı olup olmaması da, “ortak akla” vereceği önemle koşutluk oluşturuyor.

Türkiye'nin bir “dış düşman kompleksi” bulunduğu; “dış düşmanlarla işbirliği yapan hainler” sorunu yaşadığı biliniyor. Toplumun kültürel kodlamasının şoven- milliyetçi bir çerçeveye sıkıştırılmış olması, bu açmazı daha da çözümsüzleştiriyor. Canı isteyen her devlet yöneticisinin aydınları küçümsediği bir ülke konumuna itilmiş bulunan Türkiye'nin bu utançtan kurtulabilmesi, biraz da devlet yöneticilerinin tutumuna bağlı görünüyor. Kültür ve sanat alanı, Fransa'nın Cezayır'e yönelik tutumunu şiddetle eleştiren Sartre aleyhine tavır almasını isteyenlere De Gaule'ün, “Sartre Fransa'dır” cevabını her zaman akılda tutacak bir devlet yöneticisi arzu ediyor. Nobel alan Orhan Pamuk'a, “içimizdeki hain” denilmesinin tazeliğini koruması da, bu arzunun şiddetini yükseltiyor. Şoven milliyetçi çevrelerin Pamuk'un aldığı ödülü edebiyatçılığının dışındaki nedenlerle açıklayarak küçümsemelerine ilk tepkinin Kültür ve Turizm Bakanı'ndan gelmesi beklenirdi. Ancak dönemin Kültür Bakanının konunun yabancısı gibi davranması, kültür ve sanat insanlarının Bakanlığa olan güvenlerini sarsmış bulunuyor.

Bu trajik örnek de gösteriyor ki, Türkiye'nin adının dünyaca duymasını sağlayan ve prestijini yükselten her edebiyatçı ve sanatçıda “bit yeniği” arayan kafalara karşı Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın sahiplenici ve dolayısıyla toplumsal bilinci dönüştürücü bir görevi üstlenmesi gerekiyor. Paulo Coelho denince akla futboluyla nam salmış Brezilya'nın; Gabriel Garcia Marquez denince akla Kolombiya'nın geliyor olmasının altında bu tarz sahiplenme refleksinin yatması, nasıl davranılması gerektiği konusunda yeterince ip ucu veriyor.

Bitirirken tiyatroların Ekim ayı başında sezonu açacaklarını anımsatmam gerekiyor. Geçen dönem, Bakanlık ile tiyatro sanatçılarının kavgalı geçirdiği de göz önüne alınarak, herkesi tiyatro izlemeye davet edecek güçlü bir kampanyanın başlatılması, hem sanatçılara moral olacak hem de “sanat karın doyurmaz” türü deyimlerle toplumun zihninde kökleşmiş anlayışların sorgulanmasına yol açacaktır. Yılların ön yargılarının yıkılması için sayın Bakanın, bu kampanya süresince, “sanat karın doyurmaz ama akıl doyurur” mesajını topluma ileteceğini umuyorum. Bekleyip göreceğiz!

* Araştırmacı Yazar