Kültürel derinlik ve yerellik

Dünya artık silahlardan çok kültürlerin çarpıştığı meydan savaşlarına sahne oluyor. Basın yayın, tv, sinema, tiyatro, kitap gibi kültür silahlarıyla yoğun bir kültür sanat savaşı yaşanıyor dünyamızda. Dünyayı istila etme gayretindeki batı kültürü karşısında dünyanın her yerinde yerel kültürler bir var olma savaşı vermektedir. Teknolojinin gelişmesiyle önceleri avantajlı olan batı kültürü şimdilerde yer yer direniş noktalarıyla karşı karşıya kalmaktadır. İran, Çin, Hint ve Japon kültürleri ciddi bir direniş örgütleyebiliyor batı karşısında. Yine batı karşısında en güçlü direniş potansiyeline sahip İslam medeniyeti bütün sözünü tam söylemiş değil. Batı kültürü karşısında en güçlü sorulara cevaplara ve itirazlara sahip yine İslam kültürüdür.

Kültürü çok çeşitli şekillerde tanımlayan düşünürler var. Herkes belki kendi baktığı pencereden kültürü tanımlıyor. Kültür en yalın ifadesiyle bir yaşama biçimidir. Kültüre rengini veren çok çeşitli etkiler var. Coğrafyanın tarihin sosyal dokunun kültür üzerinde doğrudan ilişkisi olduğunu söyleyebiliriz. Dinin de kültür üzerinden azımsanmayacak bir etkisi var. Dinin sesi rengi edası kültüre kaçınılmaz olarak etki ediyor. Kültür bir yanıyla evrensel bir diğer yanıyla yereldir. Yerel bir olgu evrensele ulaşabilirken evrensel bir olgu da yerel anlamda bir karşılık bulabiliyor. Kültürel anlamda bir durgunluk ya da bir donukluk hissetmeye başladığımız bir zemin üzerinde yaşıyoruz ve bu durgunluğu aşmak için çok çeşitli kafalar üzerinden bir çıkış yolu arayışı içindeyiz. Durgunluğu aşabilmek için bir anlamda yerel köklere sığınma ya da ulaşma ihtiyacı ortaya çıkıyor.

Yerellik ve evrensellik uzun süredir entelektüel hayatımızın tartışma konusu olmuş, dünya çapında rağbet bulacak kültürel ürünler vermemiz gereği sık sık konuşulur olmuş. Kültürün giderek bir endüstri olmaya başladığı bu yerde ona göre de kültür adamlarının profesyonelleşme ihtiyacı ortaya çıkıyor. İşin mutfağında çalışan herkes bir değer üretip ortaya koymak kendini yeniden üretip yeniden dünya sahnesine çıkaracağı kültür verimlerini çeşitlendirmek durumundadır.

İnsan hayatına derinlik kazandıran kültürdür. Kültüre derinlik kazandıransa insanla kurduğu kurabildiği doğrudan ilişkidir. İnsanın zihniyet arka planını dikkate aldığımızda geçmişinin bunda çok derin şifreler barındırdığına şahit oluyoruz. Geriden alıp bu günü ve yarını değerlendirmeye başlarız. Geçmişimizde var olan bir şeyin bu günümüze ve yarınımıza etki olduğu gerçeğiyle yüz yüze kalırız. Herkesin kendi geçmişi yerel köklerinde gizlenmiş gibidir. Türkülerimize sinen ses, renk ve eda bizim adeta geçmişimizden de izler taşır bu günümüze. Maniler atasözleri deyişler çocuk oyunları şakalar fıkralar hep bu geçmişin ve yerel birikimin bir ürünü olarak kabul edilmelidir. Bir anlamda yerel olanı yeniden üretip kültürel dolaşıma sokmak kültür hayatımıza hem bir derinlik hem bir dinamizm katacaktır.

Kültürün yerelle olan irtibatını kopardığınızda kendi suyunu çekemeyen ağaçlar gibi zaman içinde kuruyup gitmeye mahkûm olursunuz. Yerli kökler üzerinde bina edilecek bir kültür hamlesi küresel saldırılara karşı müstahkem kaleler kurmamıza katkı sağlayacaktır. Sanatçılar yerel kültürün üretilip aktarılmasında adeta taşıyıcı anne görevi görmektedirler. Erkan Ocaklı, Ali Ekber Çiçek, Neşet Ertaş, Kazancı Bedih, Âşık Veysel, Âşık Mahsuni Şerif gibi yerel renkler ülkemiz geneline de ses veren sanatçılar değil miydi? Aynı şekilde çarpıcı bir örnek vermek istiyorum. Rus edebiyatının Gogol'un Palto'sundan çıktığını söyler gibi, Karadeniz müziğinde de paltosundan çıktığını söyleyebileceğimiz Maçkalı Hasan Tunç var. Maçkalı Hasan Tunç meşhur olmuş pek çok Karadeniz türküsünün sahibi ve ilk icracısı... Volkan Konak gibi Onay Şahin ve gibi Şevval Sam gibi pek çok modern Karadeniz müzik sanatçısı Maçkalı Hasan Tunç'un eserlerini yeniden üretip modern birikime katmaktadır.

Bu örnek üzerinden bir şey anlatmak istiyorum. Yerel bir formu dönüştürerek modern bir yorum elde etmemiz gerekiyor. Hasan Tunç'u Hasan Tunç olarak kabul etmekten bahsetmiyorum. Hasan Tunç'tan ilham alarak Volkan Konak türkülerini beslemekten yeniden üretmekten bahsediyorum kültürün her alanında. Burada yük yine aydınların omzuna binecek, aydınlar yerel kökleri kenara itmemiş olsa küresel saldırılara karşı koyuş çok ciddi oranlarda başarılı olacaktır. Yerelle de irtibatını koparmadan modern üretimler yapabildiği ölçüde sanatçılarımız sadece sesini değil sözünü de dinletir olacaklar...