Malatya'da iki Nisan Türkiye'de iki miting

Cumhurbaşkanlığı seçimi dolayısıyla yürütülen psikolojik harbin devamı olan özel harp operasyonları sebebiyle tedirginlik içinde olan Türkiye, Malatya'dan gelen 3 kişinin vahşice katledilmesi haberiyle sarsıldı. Malatya'daki katliam, Şemdinli olayları ve Danıştay baskınından sonra, Trabzon'daki Katolik Rahip Santoro'nun ve Ermeni kökenli Türk gazetecisi Malatyalı Hrant Dink'in katledilmesi hadiseleriyle beraber düşünüldüğünde gözler "olağan şüphelilere" çevrildi ve hemen herkes "provokasyon" endişesini dile getirdi. Yukarıda sıralananlar arasındaki son üç hadise, gayrimüslimlere, Hıristiyanlara yönelik olmalarıyla daha önceki siyasi suikast ve saldırılardan ayrılmaktadır. AK Parti'nin AB ve Batı'yla iyi ilişkiler kurmasının, kendi darbe ve kriz beklentilerine engel olduğunu düşünen çevrelerin, AK Parti'yi içeride ve dışarıda sıkıştırmaya çalıştıkları görülüyor. Belki daha önemli bir hedef de, AK Parti'ye yönelik muhalefeti, demokratik ve sivil mecrasından çıkararak bir darbe, hiç olmazsa ciddi bir siyasi kriz çıkaracak kıvama getirebilmektir. Daha önce darbe teşebbüsünde bulundukları iddia edilen isimlerin, bu muhalefeti yönlendirme teşebbüsleri, hedeflerine bu kez başka şekilde ulaşma gayreti olarak değerlendirilebilir.

Bu durumda, gelişen AB ve demokratikleşme karşıtı reaksiyoner hareketin, yeni bir mecraya akmaya başladığında mı bahsetmeliyiz? Yürütülen özel harp operasyonunun bu mecrayı değerlendiren veya kanalize eden yeni bir stratejisinden mi? Bu meyanda katliamın 14 Nisan'da Tandoğan yapılan mitingden sonra, basına akseden, din ve laiklik bahsinde cepheleşen "iki Türkiye" tespitini takiben vukuu bulması ve Malatya'da yapılması, dikkatli siyasi analistleri "derin" düşüncelere sevk etmiştir. Çünkü Malatya, toplumsal dokusuyla dikkat çekici etnik- dini farklılıklara ve hassasiyetlere sahiptir.

Nitekim bu özellikleriyle cumhuriyet tarihinde fevkalade önemli hadiselere şahit olmuştur. Mühim bir hadise, bugünkü olaylarla ilişkili olarak düşünülebilecek mahiyettedir. "Malatya olayları" olarak bilinen 1978'deki hadise, tıpkı bugünkü gibi Malatya'nın ötesinde Türkiye'ye de tesir edecek bir karakterdeydi. Malatya olayları, daha önce Adalet Partisi'nde milletvekilliği yapan, Malatya'dan bağımsız Belediye Başkanı seçilen "milliyetçi cephenin" desteğine mazhar olan "Hamido" olarak bilinen Hamit Fendoğlu'nun, bombalı bir paketi açarken, gelini ve iki torunuyla beraber öldürülmesiyle başlar. 17 Nisan 1978'de meydana gelen bu olayın ertesinde, kentte başlayan şiddet olaylarında 9 kişi ölmüş, 50 civarında insan yaralanmış, 1000 kadar ev ve işyeri tahrip edilmiştir. Benzer bombalı paketlerin Kahramanmaraş'ın Pazarcık ve Adıyaman şehirlerine de gönderildiğinin ortaya çıkması, tam anlamıyla başarılı olamayan büyük bir tertibin varlığını ortaya çıkardı.. Tertibin boyutunu anlayabilmek için bu dönemde, MHP'nin "Büyük Yürüyüş" olarak bilinen 15 Nisan 1978'de Ankara Tandoğan'da gerçekleştirdiği yürüyüşü hatırlamak lazım. Pazarcık, Adıyaman ve Malatya'da bu yürüyüş öncesinde tezgahlanan, fakat postadaki gecikmeler yüzünden hayata geçmeyen bu plan, MHP'yi "darbeci" bir çizgiye sürüklemek için "Büyük Yürüyüş”ü mecrasından saptırmak isteyen bir hizbin veya bu hizbi kullanan kontrgerillanın nakıs teşebbüsü olarak kalmıştır.

19 yıl sonra yine Tandoğan'da, 14 Nisan'da tertiplenen mitingi takiben, Malatya katliamının gerçekleşmesi dikkat çekicidir. Üstelik bir süre önce basında çıkan darbe teşebbüsleri iddiası ve bu teşebbüslerin mitingin tertibinde rol alan bazı kişilerle ilişkilendirilmesi, bu bakımdan kayda değerdir. Muhtemelen vaktiyle MHP'yi belli bir çizgiye çekmek isteyenler, bugün CHP'yi bu istikamette kullanmak istiyorlar. Bu bakımdan katliamın 14 Nisan öncesi Hıristiyanların kutsal günlerinden Paskalya törenlerinin yapıldığı otelde yapılmasının düşünüldüğü iddiası kayda değerdir. Eğer katliam, 14 Nisan sonrasında planlanmışsa, bu halde de, Tandoğan mitinginin kamuoyunun duyarlılığı neticesinde meşruiyetçi ve sivil bir noktaya çekilmesine yönelik bir tepki veya manipülasyon gayreti akla gelebilir. Bu bakımdan her şeye rağmen mitingin barışçı bir şekilde yapılmış olması, Türkiye'deki demokrasi ve sivil yönetim için büyük başarıdır. Şimdi muhalefetin, meşruiyetçi ve sivil bir hatta yürümesi için bilhassa gayret sarf edilmelidir. 14 Nisan mitingini düzenleyenlerin şimdi de 28 Nisan'da İstanbul Çağlayan'da bir miting organize etmesi, bu bakımdan kayda değerdir. Malatya katliamının etkilerini ve mitingi tertip edenlerin niyetlerini, bu mitingde müşahede edebileceğiz. Malatya katliamının, elbette bu çerçevenin dışında belli bir merkez tarafından düzenlenmemiş, Türkiye'de yaygınlaşan yabancı düşmanı bir taassubun sonucu olarak yaşanmış olması da mümkündür. Ergun Özbudun geçtiğimiz Çarşamba günü Zaman gazetesinde yayınlanan "Farklılıklara Saygıda Sınıfta mı Kaldık?" başlıklı makalesinde, yapılan bir anket çalışmasından hareketle, Türkiye toplumunda demokratik değerlere büyük bir kısmıyla bağlı olunmasına rağmen, farklı inançlara yönelik hoşgörü bakımından problemler olduğunu yazmıştı. Meselenin, kültüre ve siyasi kültüre ilişkin yönü üzerinde ciddiyetle durulmalıdır. Özbudun'un şu tespiti dikkat çekicidir: "Osmanlı Devleti gibi, farklı dinden, farklı mezhepten, farklı etnik kökenden, farklı dillerden insanların genellikle dostane ilişkiler içinde ve çoğu zaman komşu olarak yaşadıkları bir devletin vârisi olan ve seksen küsur yıldır lâikliği rejimin temel ilkesi haline getirmiş bulunan Türkiye Cumhuriyeti'nde özellikle dinsel hoşgörüsüzlüğün bu boyutlarda olması ilginçtir."

Bu hoşgörüsüzlük, Hrant Dink'in katledilmesinde, cinayete, cinayet öncesinde ve sonrasında güvenlik kuvvetlerinde yaşanan vahim problemlere yoğunlaşmak yerine, "Hepimiz Hrant'ız Hepimiz Ermeni'yiz!" sloganına tepki göstermek şeklinde tezahür etmişti. Malatya katliamını gerçekleştirenlerin tıpkı Rahip Santoro'nun ve Hrant Dink'in katilleri gibi henüz ergenlik yaşlarında olması, meseleyi küçültmüyor, aksine büyütüyor. "Karanlık" durduğu sürece bugün Hıristiyanları öldürenlerin, geçmişte Malatya olaylarında, Maraş olaylarında olduğu gibi kimlere saldırabileceğini düşünmeyenler, kendi cehennemlerine odun taşıyorlar.

Meselenin provokasyon ve tertip gibi veçhelerinin olması hali bile, toplumsal tabanın ihmal edilmesi gerekliliğini ortadan kaldırmıyor. Mehmet Ali Ağca tahliye olduğunda "Malatya'da doğdu/ Papayı vurdu" sloganıyla kendisine tezahürat yapanlar, Ağca'nın arkadaşı Oral Çelik'i Malatyaspor'un başına getirenler kınanmazsa, şimdi yapılan kınamalar hiçbir işe yaramaz ve inandırıcı olmaz. Şemdinli olaylarının iddianamesini hazırlayan savcının başına gelenler, Dink'e yönelik suikast soruşturmasının içine girdiği çıkmaz ve karanlığın üzerine giden Nokta dergisine Genelkurmay Başkanı'nın açıklamalarından sonra düzenlenen baskın, siyasi iklimin değişmeye başladığını gösteriyor. AK Partinin ve TBMM'nin, Cumhurbaşkanlığı seçimlerinden sonra, reformcu kimliğine dönmemesi halinde, siyasi iklimdeki bu değişmenin kötü etkilerinin kırılması ve baharın gelmesi güç olacaktır. Hrant Dink'in ardından eşi Rakel Hanımefendi'nin söylediği sözler hâlâ muhatabını bekliyor.

"Ah kardeşlerim, Yaşı kaç olursa olsun, bir zamanlar bebek olduğunu biliyorum; bir bebekten bir katil yaratan o karanlığı sorgulamadan hiçbir şey yapılamaz kardeşlerim." * Siyaset Bilimci (muratyilmaz67@yahoo.com)