Merkez-çevre değişirken Yeni Türk siyaseti

Cumhuriyet dönemi Türk siyasetindeki merkez-çevre ilişkilerinin yansımalarının temel perspektifi, bir anlamda ordu-siyaset ilişkilerinin yönü ve seyri ile özdeşleştirilebilir. Çünkü Cumhuriyeti kuran kadrolar genel itibariyle mülkiye, tıbbiye ya da harbiyeden gelen eşraftır. Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Cumhurbaşkanı da asker kökenli Gazi Mustafa Kemal Atatürk'tür. Çevre partisi anlamında ilk muhalefet partisi Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'dır. Genel Başkanı Kazım Karabekir olan bu partinin genel anlamda Cumhuriyet ile ilgili eleştirileri dile getirmesi onu muhalifleri yanına çeken bir parti konumuna düşürmüş ve parti Şeyh Said ayaklanmasından sonra, dini propaganda yaptığı gerekçesiyle kapatılmıştır. TCF'den sonra kurulan ikinci çevre partisi olan Serbest Cumhuriyet Fırkası da, siyasi çoğulculuğa bile merkezin ne kadar tahammülsüz olduğunun bir kanıtı olarak kapatılan ikinci muhalefet partisi olmuş ve böylelikle merkez, CHF/CHP varlığını sürdürmeye devam etmiştir.

Merkez parti içinde yaşanan iktidar çekişmeleri birinci ve ikinci adamı karşı karşıya getirirken, gerçekleşen her zamanki gibi olmuş ve ikinci adam tasfiye edilmiştir. Fakat Atatürk'ün 1938'de hayata gözlerini yummasıyla, Pembe Köşk'te reislik haberini alan İsmet Paşa, ilk olarak para ve pullardan Atatürk'ün resimlerini çıkarttı ve kendi resimlerini koydurttu, gazete manşetlerine kendisinin ata binişlerini yerleştirdi, Ebedi Şef'e yakın olanların tasfiyesi gerçekleşti ve yeni bir isim peyda oldu: Milli Şef. Artık merkezde bir kişi vardı İsmet İnönü.

İkinci Dünya Savaşı bittikten bir süre sonra CHP içinde mevcut olan muhalif kanat yeni bir parti kurmuştu: Demokrat Parti. Yeni meclis açılırken salona Cumhurbaşkanı sıfatıyla giren Milli Şef, CHP tarafından ayakta alkışlanırken, DP tarafından oturularak protesto ediliyordu. 14 Mayıs 1950 seçimleri yaklaşırken, seçmen vasfını kazanan çevreye birkaç noktadan el sallanması gerekiyordu. Bu yüzden son CHP hükümetinin başına gedikli CHP'li ancak bir din bilgini olan Şemsettin Günaltay getiriliyordu.

İlahiyat fakültesi yeniden açılıyor, din dersleri seçmeli hale getiriliyordu. Ancak yine de DP'nin önüne geçilmiyordu. Partililer İsmet Paşa'ya “aman paşam, seçimler yaklaşıyor, şöyle meydanlarda Allah lafzını içeren birkaç cümle kursanız” diye rica ettiklerinde, paşanın şu müstehzi cevabını işitiyorlardı: Allahaısmarladık diyoruz ya..” 14 Mayıs'ı 15 Mayısa bağlayan gece de neticeler alınmaya başlamıştı. Çankaya köşkü balkonundan Ankara'ya doğru öfkeli bir ses yükseliyordu: “Nankör Millet”. Bu sesin sahibi köşkü ya başbakan ya da muhalefet lideri olarak görecek olan İsmet Paşa'nın ta kendisiydi. Bugün ki CHP ile 1945 CHP'si arasında nasıl bir benzerlik olduğu ortada. Sayın Kılıçdaroğlu'da din adına da ezan okunduğu zaman konuşmalarını yarı kesmişti fakat istediği oyu alamayınca Stockholm sendromundan bahsetmişti.

1945'te merkez ilk sarsıntısını yaşamıştı. Artık lideri onlar değil halk seçiyordu ve artık onların dediği olmuyordu. Fakat 27 Mayıs 1960'ta yapılan demokrasi katli ile halkın seçtiklerine esaret yolu gösterilmiş ve halkın seçtiği bir başbakanı, Cumhuriyet'e sahip çıkma adına (rahmetli) Adnan Menderes'i idam etmişti. Aradan çok değil 11 yıl geçmişti ki demokrasi bir kez daha idam edildi ve 12 Mart 1971'de merkezci seçkinler yönetime bir daha el koydu. Aradan 2 yıl geçti ve CHP içinde, Milli Şef'i mağlup eden Bülent Ecevit CHP başkanlığına seçildi ve parti seçimlerden birinci olarak çıktı. Yalnız Ecevit'in yurt dışına çıktığı zaman başbakan vekilliğini Necmettin Erbakan'a değil de kabineden birine bırakmasıyla hükümet yeniden düştü ve Türkiye bir kargaşa içinde 12 Eylül 1890 tarihine doğru sürüklendi.

Merkez hala iş başındaydı ve “Türkiye'yi en iyi biz yönetiriz” diyerek yeniden yönetime el koydu ve 1983 yılına kadar böyle devam etti. 1983'te Turgut Özal, Anavatan partisi ile birinciliği elde etti ve Türkiye yeniden bir yükseliş dönemine geçişi yaşadı. Adnan Menderes dönemi kaldığı yerden devam ediyordu denilecekti ki, bir yurt dışı ziyareti her şeyin sonunu getirdi. Cumhurbaşkanı Turgut Özal 17 Nisan 1993'te yurt dışından döndükten sonra aniden vefat etti. Belki bir şeyler düzelmiştir diye ümitlenenler birden 28 Şubat 1997'ye çarptı. Merkez yeniden ben buradayım diye haykırıyor ve merkez partisi CHP'de bundan memnunmuş gibi davranarak sesini çıkarmıyordu. Fakat aynı CHP geçen yıl ise bu tarihle ilgili bir “hak metni” hazırladı, gün gelmiş ve sanki hesap dönmüştü. Bugünleri de atlatan ülkemiz 2002 seçimlerinden sonra yeniden bir yükseliş dönemine girdi. AK Parti iktidarı ile Türkiye yeni açılımlara başlamış, paradan 6 sıfır atmış, ülke 17. en büyük ekonomi olmuş, devlet geçmişiyle yüzleşme kararı almış ve refah düzeylerinde görülür miktarda artışlar medyana gelmiştir.

2002'de % 35 ile iktidara gelen AK Parti, Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde yeniden merkez karşısında aynı sıkıntıyı yaşadı ve bir karar alarak erken seçime gitti, yine rekor bir oyla (% 47) meclise daha güçlü bir şekilde girme fırsatını elde etti. Böylece Abdullah Gül 28 Ağustos 2007 tarihinde Türkiye Cumhuriyetimizin 11. Cumhurbaşkanı seçildi. Fakat merkez yine rahatsızdı, A. Necdet Sezer'e “Cumhurbaşkanım” diyenler, 11. Cumhurbaşkanımız Abdullah Gül'e “Cumhurbaşkanı” demişti, sonrasında ise o “m” harfi tekrar yerine eklenmişti. Fakat merkezin tavrı farklı yerlerden gelmeye devam ediyordu, Yargıtay Cumhuriyet Eski Başsavcısı Abdurrahman Yalçınkaya, AK Parti'ye kapatma davasını açtı fakat parti bir oy farkla kapatılmadı. Merkez, yine çevre karşısında mağlubiyete uğramıştı. İşte bu tarihten sonra halkın merkeze olan güveni azaldı ve merkezi temsil eden CHP, Baykal'ın kaset olayından sonra iyice ivme kaybetti, böylece AK Parti, boş kalan merkez parti konumuna yerleşti. Tabi bunda son seçimlerin ektisi de oldukça fazla, Kılıçdaroğlu, İsmet İnönü gibi “halk için birkaç cümle kurdu” ama oylar ona değil AK Parti'ye gitti ve iyice güçsüzleşen merkez, çevre olarak gördükleri karşısında teslim bayrağını çekmek zorunda kaldı. En son gerçekleşen YAŞ vakasından sonra ortaya çıkan fotoğraf da bu merkez partisi olmanın da hükmü sayıldı. İşte Türkiye'nin 1945'te ve belki de daha öncesinde başlayan merkez-çevre gerginliğin sonucu, sonuç klasik bir sözle; Demokrasi kazandı.

Aslında bu tür bir merkez çevre çatışmasının tarihinin iyi okunması ve iyi bilinmesi gerekmektedir ki, nereden nereye geldiğimizi görelim. Bu nedenle metin içinde çok fazla geçmese de aslında Türk siyasi tarihi, Cumhuriyetin kuruluş felsefesini(!) benimsemiş merkezdeki seçkinlerle, çevredeki halk ile onun mümessilleri arasında, yine merkezde sürdürülen bir çatışmanın etrafında seyrediyormuş gibi gözüküyor. Yalnız bir farkla, artık merkez-çevre, çevre'de-merkezin yerini almıştır. Ve belki de umut verici şudur ki, gelecek dönemlerin siyaseti, bunların dikkate alınmasıyla yeniden yorumlanmayı zorunlu kılacaktır.