Suriye'deki gerilimi Türkiye nasıl durdurabilir

Türkiye'nin tutumunu sertleştirmesiyle birlikte, Suriye krizinin yeni bir aşamaya girdiği gözüküyor. Türk karar vericiler, 1,5 sene önce olayların buraya kadar gelebileceğini öngörmüş müydü ya da geriye dönüp baktıkları zaman 'keşke şu konuda daha farklı hareket etseydik' dedikleri yerler var mıdır, bilemiyoruz tabii. Böyle bir soruya cevap vermeleri gerekse, kuvvetle muhtemel özeleştiri haklarını kullanmayacaklardır. Fakat kendi iç dünyalarında vicdanlarının sesi ne diyordur, 'acabalar' zihinlerini kurcalıyor mudur, işte orası soru işaretleriyle dolu. İnsanların kendi vicdanlarını, kendi ürettiği gerekçelerle aklama çabası, insan tabiatı gereğidir diyor bazı ruh bilimciler...

Söz ruh biliminden açılmışken, bazı konularda herkesin hakkını da teslim etmek gerekiyor. Türkiye'nin attığı son adımlar ve kararlı tutumu, Türk milletinin ruh sağlığı üzerinde hayli olumlu tesir yaptı. Zira, geçmiş yıllarda yaşadığımız bazı tatsız hadiseler - çuval krizi, Mavi Marmara olayı ve uçağımızın Suriye tarafından düşürülmesi gibi - milletimizi derinden yaralamıştı. Yeri geldiği zaman, Türkiye'nin gücünü dosta düşmana göstermek, akl-ı selim sahibi herkesin müşterek kanaatidir. Cumhuriyet Halk Partisi, tezkere sırasında, ne yazık ki bu doğruyu yine anlayamadı. Hükümeti, Suriye politikası nedeniyle eleştirmeleri doğal karşılanması gereken bir durumdur ama Türkiye'nin menfaatleri noktasında aleyhte tavır sergilemelerini maalesef tarih affetmeyecektir.

CHP'yi şimdilik bir kenara bırakalım ve Suriye meselesine tekrar dönelim. Suriye'de gerçekten de çok ilginç bir durum var. Bir tarafta muhalifler - ki cihat ruhuyla savaşıyorlar ve buna kalben inanmışlar - diğer tarafta, emperyal ABD ve işbirlikçileriyle savaştığına inanan Esed ve güçleri var.

Muhalifleri, ABD ve müttefikleri, Esed'i ise Rusya, Çin ve İran destekliyor. Alman yayın organı Der Spiegel, bu tablo ve kamplaşmayı soğuk savaş yıllarına benzetti. Alman yayın organı ayrıca, Suriye uçağının askeri malzeme taşıdığına ilişkin istihbaratın, kuvvetle muhtemel, ABD tarafından Türkiye'ye verildiğini yazdı. Aynı yayın organı, Türk hükümetinin, uçağın indirilmesi konusunda ABD ile önceden istişare ettiğine kesin gözüyle bakıyor.

Eğer istihbarat gerçekten ABD tarafından verildiyse, ABD'nin niyeti gerçekten Suriye'ye silah akışının engellenmesi midir? Eğer öyleyse, ABD neden İran'ın, Irak üzerinden yaptığı silah sevkiyatını durduramıyor ya da durdurmuyor? Kaldı ki, Rusya 'yasal yollardan' zaten Esed'e silah sevkiyatı yapıyor. Rus askeri kargo uçakları devamlı surette Suriye'ye gidip geliyorlar ve o uçakların içinde herhalde hediyelik eşya taşımıyorlar. Bu işin zamanlamasını düşünürseniz, geriye tek bir açıklama kalıyor; o da Türk-Rus yakınlaşmasının ABD'ye verdiği rahatsızlıktır.

Bilmeyenler belki itiraz edebilirler ama Türkiye ve Rusya, her ne kadar Suriye konusunda ters düştüyseler de, son birkaç yılda ikili ilişkileri geliştirecek hayli önemli anlaşmalara imza attılar. Örneğin, '2011 yılı itibariyle iki ülkenin ticaret hacmi, yaklaşık 40 milyar dolara ulaşmış, Rusya, Türkiye'nin en büyük ticari partneri haline gelmiştir. 2015'de ise, bu rakamın 100 milyar dolar olması beklenmektedir.' Aynı işbirliği, enerji alanında da devam etmektedir.

Arkasındaki stratejik sebepleri bir kenara bırakırsak, 'Rusya kendi projesi olan Burgas-Dedeağaç'a rakip Samsun-Ceyhan boru hattına petrol vermeyi kabul etmiştir. Türkiye, buna karşılık Nabucco'nun alternatifi olan Güney akım boru hattının kendi karasularından geçmesine müsaade etmiştir.' Tabii, Mersin Akkuyu'da kurulacak nükleer santrali de unutmayalım; işi nihayetinde Rusya almıştır.

Peki, Putin'in Türkiye ziyaretini ertelemesinin, indirilen Suriye uçağı ile bir ilgisi var mıdır? Başbakan Erdoğan, Putin'in ziyaretinin ertelenmesiyle, Suriye uçağının Esenboğa Havalimanı'na indirilmesini bağdaştıran iddialara ilişkin, 'Sayın Putin'in Türkiye'ye yapacağı ziyaret, bir defa bizim 4 gün önce yaptığımız telefon görüşmesinde zaten mutabık kaldığımız bir konudur. Tarihini birlikte diplomatik çevrelerimiz 3 Aralık olarak o görüşmemizden sonra belirlemişlerdir. Olayın bununla hiçbir alakası yok, bunları birbirine karıştırmayalım, bunlar farklı şeyler' diye açıkladı.

Doğrudur, fakat bir noktayı hatırlatmakta yarar görüyorum. Birkaç yıl evvel, İkinci Dünya Savaşı'nı çalışırken, İngiliz belgelerinde dikkat çekici bir belgeye rastlamıştım. Belgede, Kahire Konferansı sırasında, Amerikan Başkanı Roosevelt'in, İsmet İnönü'den çok etkilendiğini fark eden İngilizler, iki lideri baş başa bırakmamak için yoğun çaba sarf ettiklerini yazıyordu. (Bkz: FO 195/2594, 'German Reports: Report by Dr. Leverkuehn on the Discussion between Churchill, Roovelt and İnönü,' TNA PRO (1944): Article 6.'

Şimdi, Putin'in geçen gün yaptığı açıklamaya değinebiliriz. Putin, ülkesinin yaptığı silah satışlarıyla ilgili Türkiye'ye yanıt verircesine bir açıklama yaparak, 'Kiminle silah ticareti yapacağımızı, BM Güvenlik Konseyi dışında kimse bize dikte edemez... Tek taraflı veya grup ülkeler tarafından alınmış kararlar, BM Güvenlik Konseyi dışında kaldığı sürece uluslar arası hukuk açısından bağlayıcı değildir.

Bunun dışında hareket edenler sonuçlarına da katlanır' diyerek bir anlamda Türkiye'ye rest çekti. Birçokları iki ülke ilişkileri etkilenmez diye yorumlar yapsa da, maalesef bu olay, hem Türk-Rus ilişkilerini, hem de Erdoğan-Putin ilişkilerini hayli olumsuz etkilemiştir. Ve eğer, istihbarat gerçekten ABD tarafından verildiyse, amacına ulaşmıştır.

Suriye meselesine geri dönelim ve sorunu çeperden değil, esastan tartışalım. Birinci husus, Rusya, ikna edilmeden Suriye meselesi çözülmez. Unutulmamalı ki, Rusya'nın, Suriye ve Doğu Akdeniz'deki varlığına son vermek üzere sunulan her çözüm önerisi, Türkiye'yi büyük sıkıntılarla baş başa bırakmak demektir. Suriye'de anlaşma ve barış isteniyorsa, ilk taviz Rusya'ya verilmeli ve Rusya'nın, Suriye'deki üslerine güvence sağlanmalıdır. Tabii, bu durumda ortaya şöyle bir manzara çıkıyor: Rusya'ya üsler konusunda taviz vermek istemeyen ABD, bir anlamda çözümü erteleyerek şiddetin sürmesine dolaylı olarak göz yummuş oluyor.

İkinci husus, Türkiye'nin, Avrupa Birliği ve ABD ekseninden kayıyor gibi bir izlenim veriyor olması, Batı'da ciddi rahatsızlık yaratmaktadır. Batı, Türkiye'nin eksen dışına kaydığını hissettiği an, önleyici tedbirlerini uygulamaya sokar. Batı'nın tedbirleri ise, genelde sıkıntılı olur.

Üçüncü ve son husus ise, Türkiye, Suriye'de barış istiyor ve çıkarları gereği Suriye'de yangının bir an önce son bulmasını istiyorsa, taraf değil, arabulucu olmalıdır. Ancak kastettiğimiz arabuluculuk, Esed ve muhalifler arasında değil, Rusya ve ABD arasındadır. İki ülke el sıkıştığı vakit Suriye'de kan durur.

Sıkı bir diplomasi atağı ve arabuluculuk için hala geç değildir.