Türkiye ve siyasetin yargı ile dansı

Başbakan Erdoğan'ın son demeçlerinin ardından Türkiye'de yargı-politika ekseni yeniden güncel dikkatlere taşınmaya başlandı. Politik ömrünü AK Parti kapatma davasından tutun 367 ve 411 kararlarına kadar birçok açık ve örtülü yargı müdahaleleri ile geçiren bir Hükumetin tam iktidar ferahlığı yaşadığı bir dönemde karşı karşıya kaldığı son MİT krizi, aslında Türkiye'nin yargı ile dansının pekte bir değişiklik gerçekleşmeden ilerlediğini gösteriyor. Değişen hiçbir şeyin olmadığı söylenemez şüphesiz ve hükümet açısından asıl sorun da yargıdaki bu çok kısmi değişimin ta kendisidir ve AK parti bugün tam da bu sorun ile muzdarip durumdadır. Bu sorun, yargıda "hiçbir şey değişmeden her şeyin değiştirilmiş" olduğu gerçeğidir. En açık biçimde söylersek, yargı iktidarının "eski"sinin yerine "yeni"sinin getirilmesi yoluyla her şeyin değiştirildiğinin zannedilmesidir.

Bunun basit bir kelime oyunu olmadığını ve aslında tarihin somut mantığına tekabül ettiğini MİT krizi ve artçı sarsıntıları ile anlamış bulunuyoruz. Daha da açık olan söz şudur: Yargı iktidarının yeni sahibi açısından "her şey" değişmiş durumdadır. Fakat, Yargı iktidarının formel sahibi olan AK Parti açısından hiçbir şey değişmemiş, Hükümet yargı ile olan geçmiş kaderinin yeniden ve yeniden tezahür ettiği bir başka döneme daha girmiş bulunmaktadır. Bunun anlamı, yalnızca Türkiye toplumunun değil aynı zamanda AK Parti'nin de yargı ile imtihanının devam ettiği gerçeğinin açığa çıkmasıdır.

Demokrat Yargıçlar olarak geçmişte bu konuda çok ciddi uyarılar yapmış olduğumuz üzere hükümetin yargıya dönük perspektifine dair yeni ciddi uyarılar geliştirmek durumunda olduğumuzu düşünüyoruz ve bu yazının asıl amacı da budur. Kemalizmin en büyük hatalarından birisi Adalet/adliye politikalarına ciddi bir önem vermemesi ve bu sorunu kendi iktidarı açısından ikincilleştirmesiydi. AK Parti'nin aynı hataya düşmemesi için artık bütünlüklü ve tutarlı bir analiz geliştirilmesi gerekiyor. Onlarca yıl geçmesine, iktidarlar, siyasi partiler, anayasalar ve yasalar değişmesine karşın yargı ve hukuk zihniyetinin aynı şekilde toplum için sorun üreten yapısını sürdürmesinin nedeni doğru tespit ve teşhis edilmelidir.

Zihniyet yenilenmesinin konusu haline getirilmesi gereken unsurlar öncelik sırasına göre şöyle sıralanabilir. Öncelikle üzülerek ifade etmeliyiz ki, ülkemizde 150 yıl önce başlayan günümüzde tavan yapan zihniyet ve uygulamalar, toplum sosyoloji ve psikolojisinden bir haber olması nedeniyle, toplumsal barışı bozduğu gibi toplumun kendi sorunlarını çözebilme gücü olarak tarif edebileceğimiz bağışıklık sistemini yok etmeye dönüktür. Bu zihniyet toplumun kendi içerisinde sorun çözmesini değil yargıya gitmesini bir erdem olarak sunmaktadır bizlere. Nitekim açıklama, rapor ve diğer yayınları incelendiğinde övündükleri hususların; büyük adliye sarayları inşa etmek, hâkim ve savcı sayısındaki artış, yüksek mahkemelerdeki dava dosyalarının istatistiki bilgisi vs. etrafında toplandığı görülmektedir.

Birinci ve en önemli aynı zamanda uzun vadeli sorun ise hukuk ve yargıya ilişkin toplumdan soyutlanmış algının değiştirilmesidir. Bilindiği üzere Tanzimat'la başlayan ve Cumhuriyetle devam eden toplumun bir nehir gibi binlerce aktığı medeniyet, düşünce, inanç, ahlak, değer ve kültür yatağının Batı Medeniyetine doğru çevrilmesinde hukuk ve yargı bir toplum mühendisliği aracı olarak kullanıldı. Toplumsal dönüşümü sosyolojinin kuralları içerisinde kendi mecrası içerisinde gerçekleşmesini beklemek yerine; İstiklal Mahkemeleri eliyle bir yandan muhalifler susturulurken diğer yandan Avrupa'dan aktarma kanunlaştırma hareketleriyle devlet ve toplumun dönüştürülmesine girişildi. Ancak ne tuhaftır ki Tanzimat ve Cumhuriyet'in uygulamalarını "toplumun gelenek, inanç ve değerlerini göz ardı etmekle" eleştiren sağ-muhafazakâr-dindar kesimlerinde aynı zihniyete sahip oldukları uygulamalarından anlaşılmaktadır. Adalet Bakanlığı ve HSYK'da kümelenen yargı bürokrasinin "Zihni Sinir Projelerini" aratacak türde projelerle, Avrupa ve Amerika'yı kapı komşusu haline getirmeleri ve gittikleri yerdeki uygulamaları hiçbir tarihsel ve sosyolojik değerlendirmeye tabi tutmadan ve üstelik reform adı altında gündeme getirmelerini ancak bu şekilde anlamlandırılabilir.

İkinci önemli nokta ise şuradadır: 2010 referandumu ile yapılan anayasa değişikliğinde yargı yönetiminin demokratik meşruiyete dayandırılamaması ve sonrasında adli bürokrasinin seçimlere müdahalesiyle ortaya çıkan HSYK yapısı bugünkü iktidar ve toplum için sadece ulusal değil uluslararası sorunlarına kapı aralamıştır. Tabii ki tek sorun HSYK değildir. Yargının sorunlu zihniyetini taşıyan ve bunları tüm yargıya teşmil eden yüksek mahkemeler de bu kapsam içerisindedir. Ayrıntılı gerekçeleri için Demokrat Yargı açıklama ve yayınlarına gönderme yaparak, bu konuda özetle şunların yapılması bir zorunluluktur. Yeni Anayasada sadece HSYK değil, Yüksek mahkemelerde yeniden yapılandırılmalıdır. HSYK, Yargı Yürütme Kurulu ve Yargı Etik Kurulu olarak ikili bir yapı içerisinde, en az 2/3'ü TBMM tarafından atanan üyelerden oluşan üyelerden oluşmalıdır. Yüksek Mahkemeler kapsamında sadece Askeri Yargıtay ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin değil, üye sayısı ve çalışma tarzı itibarıyla bir benzeri olmayan Yargıtay ve Danıştay yerine Yargı Yürütme Kurulu tarafından seçilecek en fazla 30 üyeli Temyiz Mahkemesi oluşumu yoluna gidilmelidir.

Bir başka çok temel sorun daha var. Demokrat Yargı olarak yaptığımız analizlerde, Yargının bir skandal haline gelmesindeki en belli başlı nedenlerin başında Adalet Bakanlığı, HSYK ve diğer yargı kurumlarına yerleşen, hakim ve savcıların oluşturduğu "adli sınıfın" varlığıdır. Bu adli sınıf, yargıdaki "kahtı rical"in (seçkin yokluğu) en temel sorunu olduğu gibi adalet politikalarını vizyonsuz ve dağınık bir politikalar alanına hasretme sonucunu doğurmaktadır. Bu sınıf yargının topluma karşı oluşturduğu "muhafız alayı" misyonu ile toplumun adına sivil siyasetin gözetim ve çözüm politikalarının yargı içerisine girmesini engellemektedir. Yargı bürokrasisini oluşturan bu adli sınıf; Halktan yetki alan iktidarları ve politikalarını bakanlık ve HSYK'nın kapısı dışında bırakmakta ve sadece kısa bir süre sonra kendi çarklarının bir parçası haline dönüştürecekleri Adalet Bakanlarını içeri almaktadırlar. O nedenle hükümetler bu yargı bürokrasinin peşinde, günübirlik, palyatif, yargı paketi arasında gidip gelmektedirler. Yargı sorununun gerçekten çözümlenmesi isteniyorsa bu adli sınıfın tamamının kürsüye gönderilmesi, yerlerine ise hukuk yanında sosyoloji, psikoloji ve tarih gibi toplumla ilgili alanlardan oluşan "uzmanlar" almalıdır.

Bu meseleler üzerinde ciddiyetle ve bütünlüklü biçimde durulduğu taktirde yargının sadece Türkiye ve AK parti açısından değil, hiçbir siyasal aktör açısından sorun olmadan yoluna devam edeceği rahatlıkla söylenebilir. Aksi taktirde yeni "hayal kırıklığı" ve yeni "skandallar" ile ve aynı tanıdık yargı/adliye ile yola devam edeceğiz gibi görünüyor.