yedinci san"ata dair sorular-cevaplar

sevgili okuyucularım; hayat; bilgi, san''at, inanç ve hareketten ibaret bir enmüzeçtir.. resim, mûsiki, edebiyat, raks, mimari ve heykeltraşlıktan sonra gelen bir de yedinci san''at grubu yani tiyatro ve sinema grubu var ki müstakil bir çeşit midir yoksa edebiyatın kollarından ikisi midir.. hâlâ münakaşa edilir...

1- “birisi eski, diğeri yeni olan bu iki san''at kolunu edebiyat içinde erimiş birer san''at olarak mı telâkki etmek zorundayız..” dersek eğer:

cevab: 1- tiyatroyu ve sinemayı hem 7. ve 8. san''at olarak saymak hem de edebiyat içinde mündemiç birer san''at çeşiti telakki etmek mümkündür.. ikisi de doğrudur..

2- “sizce, tiyatronun edebiyat sayılan tarafı nedir?”

cevab: 2- fikirler, duygular ve maksatların sözle anlatılması, tiyatronun ve sinemanın edebî faaliyet olduğunu gösterir..

3- “tiyatronun raks ve mûsiki ile alâkası var mıdır?”

cevab: 3- sahne ve perde san''atları hem rakstan hem de mûsikiden faydalanır, bu iki san''atı kullanır..

4- “tiyatro bir sahne san''atıdır, sözleri ve hareketleri ânında ve insan ruhundan birdenbire çıktığı için tabiî ve ilcâî sayılan gerçek bir san''at addedilmesini nasıl karşılıyorsunuz?”

cevab: 4- insan ruhunun hayata ait fiilî tezahürlerini teşkil ettiği için tiyatro ve sinema, ciddi birer güzel san''attır..

5- “yönetmenin yahut rejisörün san''atçıya müdahalesini dikkate alarak sinemayı ortaklaşa vücuda getirilen bir san''at olayı olarak mı görmek lazımdır?.. bu nokta, sinemanın ne kadar ferdî olan, yahut ne kadar ferdî olmayan bir san''at faaliyeti olduğu hususunda ne gibi bir yoruma yol açabilir?.”

cevab: 5- hem tiyatroda hem sinemada ferdî olan hareket, söz ve tezahürler de vardır.. ve bunlar ferdi bir san''at gösterisi sayılır.. müşterek bir istek ve katkı ile vücuda getirilen hareketler ise, san''atın ortaklaşa bir mahsulüdür.. sevabı da kusuru da ortaktır...

6- “bir filmin başarısını hangi özellikleri veya hangi marifetleri sayesinde bir hükme bağlayabiliriz?.”

cevab: 6- bir piyes, yahut bir film;

a- artistlerinin ayrı ayrı sergilediği ifade, hareket ve icraat; üstün bir san''at kudreti gösteriyorsa,

b- senaryo parça parça veya bütün halinde çarpıcı bir etki yapabiliyorsa,

c- eserin ve senaryonun dili canlı, keskin ve akıcı ise,

ç- san''atçıların rollerini ifade eden konuşmaları güçlü, etkili ve mükemmel ise,

d- seyirci, seyrederken veya oyun bittikten sonra, kendini eserin etkisinden kurtaramıyorsa,

e- tiyatro sahnesinin ve sinema perdesinin göterdiği dekorlar, manzaralar; zengin, mükemmel ve canlandırdığı mevzulara tamamiyle uygun ise

bu tiyatro eseri veya bu sinema filmi seyredilmeğe değer kaliteli bir san''at ürünüdür.. başarıyı ölçerken riayet edilecek kriterler bunlardır..

7- “bir filmin san''at değerini vücuda getiren unsurlar arasında, senaryonun, ayrı ayrı artistlerin ve rejisörün, teknik ve fiziki uygulamanın nisbetlerini yahut oranlarını nasıl hesaplamak lâzımgelir?.”

cevab: 7- zannediyorum bu nisbetler yani yeni kelime ile söyleyelim bu oranlar, her film için değişik olabilir.. bakarsınız: senaryo zayıftır ama, artistlerin gücü filmi başarıya götürür.. bazen artistler kifayetsiz kalır, senaryo o kadar canlıdır ki, hayata dair öyle mesajlar ve mânâlar taşır ki, filmin sonunda seyirci mestolur.. bana kalırsa, senaryo, rejisör, san''atçılar ve dekor; başarıyı eşit olarak paylaşmalıdır..

8- “senaryoyu teşkil eden olayların gerçek hayatta cereyan etmesinin veya fazla hayali olmasının san''at değerine ulaşmaktaki rolü ne olabilir?.”

cevab: 8- düşünen kafalarda, hisseden gönüllerde hep varlığını duyuran ezelî ve ebedî bir soru vardır: insanı mutlu eden nedir; hayat mı, san''at mı? bizzat yaşamak mı lâzım, yoksa hayâletmek veya hissetmek yetiyor mu?”

8. soru bizi bu probleme götürür.. eser vardır gerçeğe uygundur, hayata yakındır ve eğer keskinse san''at değeri de üstün sayılır.. eser vardır hayal mahsulüdür.. hayatta pek görülmeyebilir.. böyle bir eser kendi unsurları içinde iyi tertibedilmiş iyi yazılmışsa insanı mutlu edecek duygulara, fikirlere çağrışım ve ilhamlara yol açabilir.. bu da gerçek san''at etkisi yapan bir hadisedir.. yeter ki iyi tertibedilmiş, mükemmel kurulmuş olsun!..

rahmetli necib fazıl; ikidebir söyler dururdu: hayat mı, san''at mı?. acaba öbür âlemde de şiirle, san''atla hattâ o âleme mahsus siyasetle uğraşıyor mu dersiniz..

sevgili okuyucularım, yüce mevlâmız, hayalimizdeki haddini bilmezliği bağışlamazsa halimiz yamandır.. şükür ki, onun rahmetine sığınmak ve ona güvenmek gibi bir mazhariyetimiz var...