Demokratikleşmenin öne çıktığı, hizmetin halkın ayağına götürülmeye çalışıldığı günümüzde; muhtarların daha aktif ve daha etkin hale getirilmeleri hem ülkeye hem de zincirin son halkası olan vatandaşlara çok olumlu yansıyacaktır.
Muhtar, mahalle veya köy yönetiminin başında bulunan tüzel kişidir. Halk arasındaki işlevi, belli bir ücret karşılığı ikametgah ilmuhaberi, nüfus cüzdan örneği veren, mahalleye yeni taşınanları kayda alan, mahalleden ayrılanlara nakil belgesi veren bir görevlidir. Etkin bir yaptırımı olmayan, inisiyatif kullanamayan, halkın yaşayışında etkin rol alamayan bir durumdadır muhtarlar. En azından genel algı bu yöndedir.
Esasen incelendiğinde ise mahallenin veya köyün resmi tek yöneticisidir muhtar. Askere gideceklerin tespitinden mahkeme kararıyla yapılacak keşiflerde bilirkişi, bulaşıcı hastalıklarda etkin, okula yeni başlayan öğrencilerin işlemlerinde onayı aranan ve daha birçok görevi yapmaya çalışmaktadırlar muhtarlar. Fakat gerek kamu yönetimi açısından gerekse halk nezdinde muhtarların çok aktif, etkin bir konumu bulunmamaktadır. Bu algı genel olarak muhtarlara da yansımış ve sadece ilmuhaber dağıtan görevliler olarak algılanmışlardır.
Türk kamu yönetiminde valinin, kaymakamın ne kadar önemi ve etkinliği varsa muhtarların da o kadar etkinliğinin olması, oluşturulması zaruret arz etmektedir. En küçük yerleşim birimleri olan mahalle ve köyler etkin bir muhtarlık sistemiyle çok daha gelişmiş, oluşan lokal sorunların tez elden çözüleceği yerel yöneticiler olmalıdır muhtarlar. İl veya ilçeden köydeki bir soruna müdahale etmektense köy muhtarının imkân ve kabiliyetlerini artırarak sorunun çok daha çabuk ve kolay çözümü sağlanmış olacaktır.
Örneğin bir bölgede meydana gelen aşırı kar yağışı sonrasında kapanan mahalle ve köy yollarının açılması günler almaktadır. Hatta öyle örnekler yaşanmıştır ki; kendi köy yolunun açılmasını temin için gerçek olmadığı halde “köyümüzde bir hamile kadın var ve doğum yapmak üzere acele ambulans gönderin” veya “köylü camide mahsur kaldı” gibi haberler çıkararak köy yollarının açılmasını istedikleri yaşanmış olaylardır. Oysa muhtarlıkta bir kar küreme aracı bulunsa kaymakamlığa dahi ihtiyaç olmaksızın mahalle veya köy yolları rahatlıkla açılacaktır. Muhtarlardan daha etkin yararlanmak ve muhtarları daha etkin hale getirmek halkın yaşamını kolaylaştırmak ve merkezi yükü hafifletmek adına zaruret arz etmektedir.
Muhtarların seçim aşamasından başlayarak niteliksel özellikler bağlamında ve seçildikten sonra imkan ve kabiliyetleri açısından daha etkin ve faydalı olmaları adına mutlaka bir şeyler yapılması ve etkinliğin hayata geçirilmesi gerekmektedir. Muhtarların etkin duruma getirilmeleri için neler yapılabilir?
Muhtar için yaptırılan muhtar evleri daha büyük ve birçok unsuru barındıracak hale getirilebilir. Muhtara yapılacak personel desteğiyle hem kaymakamlıkların hem de belediyelerin yükü hafifletilecektir. Mahalle veya köyde bulunan aile sağlık merkezleri, muhtarın etkin yönlendirmesiyle daha verimli hizmet yürütebilir, muhtarın tüm faaliyetlerinde muhtara yardımcı zabıta görevlileri, emniyet görevlileri, itfaiye görevlileri, afet ve acil durum yönetimi görevlileri, ulaştırma görevlileri, Kızılay görevlileri, elektrik, su vb. görevliler hizmetin kesintisiz yürütülmesinde muhtarla birlikte görev ifa edebilirler ve aynı binada yönetişim faaliyetlerini muhtarın başkanlığında yerine getirebilirler. Aynı zamanda her türlü araç gereç, malzeme de verilerek lojistik açıdan da desteklenebilir. Bu sayede meydana gelecek her türlü olumsuz durumda eldeki personel ve araç gereçle anında duruma müdahale yapılabilecektir. Bunların dışında köy yada mahallede meydana gelecek deprem, sel gibi afet durumlarında gerek oluşmadan önceki safhada gerek afet anında gerekse afet sonrasındaki barınma, yemek, güvenlik gibi konularda aktif rol alabilirler. Ayrıca merkezi yönetimlerle de bilgi akışını teminde istifade edilebilirler.
Bunlar yanında kaymakamlıktan veya belediyeden alınması gereken birçok belge veya evrakta, kurulacak online data hatlarıyla muhtarlıktan alınması temin edi-lerek vatandaşların çok daha kolay, bu türden hizmetlere kavuşması sağlanmış olacaktır. Mahalle veya köyde bulunan kimsesiz, yardıma muhtaç vatandaşların durumlarıyla yakından ilgiden tutunuz, okul çağına gelen çocukların okula başlamalarına kadar daha birçok konuda muhtarların hizmetlerine ihtiyaç vardır. Özellikle köylerde ve mezralarda muhtarla birlikte öğretmen ve köy imamı da bu faaliyetlerde etkin rol alarak, devletin sıcak elini vatandaşa daha çabuk hissettireceklerdir. Mahalle ve köylerin bu şekilde daha hızlı kalkınacakları, devletin diğer kurumlarını meşgul etmeyecekleri, bu sayede merkezi kurumlarda da çok fazla personel istihdamının da önüne geçileceği açıktır.
Muhtar, ihtiyar heyeti ve diğer kurumlardan görevlendirilen personelle tam bir kamu hizmeti sağlanmış olacaktır. Tüm bu faaliyetleri yanında muhtarların özlük haklarının da ele alınarak daha iyi koşullara getirilmesi kendilerinden beklenen hizmetleri gerektiği gibi yapmalarında motive edici bir rol oynayacaktır. Yapılacak denetimlerle de muhtarlıkların faaliyetleri takip edilerek olası ihlallerin de önüne geçilebilecektir. Ancak bu sayede yerelden başlayan bir kalkınma hamlesiyle her türlü küçük ya da büyük problemlerle başa çıkacak, hem devletin elini rahatlatacak hem de vatandaşın sorunlarına anında ve etkin çözüm getirilmiş olacaktır. Demokratikleşmenin öne çıktığı, hizmetin halkın ayağına götürülmeye çalışılan bu ortamda muhtarların daha aktif ve daha etkin hale getirilmeleri hem ülkeye hem de zincirin son halkası olan vatandaşlara çok olumlu yansıyacaktır.
