ABD füzesine Ankara tornası

NATO üyesi müttefik ülkeler 19-20 Kasım tarihleri arasında Lizbon'da bir araya gelerek yeni stratejik konseptin yanısıra aşamalı olarak 2020'ye kadar uzanan “Avrupa ortak füze savunma sistemi” gibi önemli bir konuda karar verecekler. ABD'nin NATO konsepti olarak kabul edilmesini istediği Bush döneminin revize edilmiş füze savunma sistemi 'Aşamalı Uyarlanabilir Yaklaşım' (PAA) üzerinde bir süredir devam eden tartışma yeni stratejik konsepti gölgelemiş durumda. Üye 28 ülkenin onayına ihtiyaç duyulan PAA tartışmasının göbeğinde ise yine Türkiye var.

Balistik füze tehditlerine karşı NATO müttefiklerine koruma şemsiyesi sağlaması öngörülen sistemin hayata geçebilmesi için Türkiye iki sebepten dolayı anahtar konumda. PAA için gerekli siyasi kararın alınabilmesi için öncelikle 'evet' demesi gerekiyor. En az siyasi kararı kadar önemli olan ikinci unsur ise on yıl aradan sonra stratejik konsepti yeniden yazılan ve yeni konseptin temel öğelerden olan PAA'nın etkin bir şekilde uygulanabilmesi için Türkiye'nin üstleneceği rol.

NATO'nun dışında 6 bin kadar kısa ve orta menzilli balistik füze ile bin civarında fırlatma rampasının bulunduğu tahmin edilen coğrafyanın göbeğinde yer alan Türkiye'nin ilkesel olarak savunma sistemine karşı değil.

Nitekim, Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu, iki hafta önce Brüksel'deki NATO Dışişleri ve Savunma bakanları toplantısı sırasında, “NATO'nun güvenlik unsurlarını göz önüne alarak geleceğe yönelik planlama yapması”nın görevi olduğunu ve NATO'nun bir üyesi olarak Türkiye'nin bu çabalarda yer alacağını hatırlatması bunun kanıtı. Rahatsızlık veren unsur, savunma sistemi geliştirirken, Soğuk Savaş dönemi dili kullanılarak aralarında Türkiye'nin komşularının da bulunduğu (İran, Suriye) “tehdit arz eden ülkelerin” spesifik olarak tanımlanması ve Türkiye'nin “ön cephe”ye yerleştirilmesi.

Lizbon'da herhangi bir kriz yaşanması için şimdilik bir sebep görünmüyor. Güvenlik risklerinin, algılarının, tariflerinin değişkenlik gösterdiği, misyonunun tartışıldığı bir dönemde NATO'ya kazandırılmaya çalışılan yeni vizyon çerçevesinde doğal olan görüşmelerin tansiyonu yüksek ve gergin geçmesiydi. Aksi durum, bir tarafın diğer taraflara empoze etmesi anlamına gelir ki doğal olmayan bu olurdu.

Kullanılan dil 'alışkanlığın devamı mı yoksa bilinçli bir tercih mi', 'kontrol düğmesi', 'karar alma' soruları açıkta kaldı diyorsunuz. İki soruyu da ben aklınıza düşürüp sonraki yazıya diye bağlayayım. Bu savunma sisteminin kumanda merkezi neresi olacak? Bir şekilde NATO konseptine girmezse ABD ne yapacak?

Ermeni soykırım tasarısı, Mavi Marmara ve arkasından BM Güvenlik Konseyi'nde Türkiye'nin “hayır” oyu kullanması ile ilişkilerin limonileştiği süreçte hem ABD'li hem Türk diplomatlar, ilişkilerin dibe vurmasına neden olacak bir kaza yaşanmaması için zirve tarihi yaklaştıkça görüşme trafiğini da hızlandırdı.

Diplomatik çevreler Türkiye'nin kaygılarının Washington yönetimi tarafından dikkate alındığını ve önemli oranda anlaşmaya varıldığını dile getiriyorlar. Buna göre: Zirvede, NATO konsepti olarak kabul edilmesi beklenen 'Aşamalı Uyarlanabilir Yaklaşım-PAA' belgesinde tehdit algısı herhangi bir ülke üzerinden yapılmayacak. Yani İran veya Suriye veya başka bir ülkenin adı PAA içinde geçmeyecek. Sistemden elde edilecek istihbarat NATO üyesi olmayan ülkelerle paylaşılmayacak. Burada söz konusu olan ülke İsrail. İsrail'in kendisinin bu istihbaratı elde edecek teknolojisi ve savunma sistemi olduğu dile getiriliyor. Türkiye'nin topraklarının tamamının kapsaması isteği farklı yöntemlerle giderilmeye çalışılacak. Ulusal savunma sistemi için ihale açmış olan Türkiye'nin kurmak istediği sistemin, bu sistemle uyumlu hale getirilmesi planlanıyor.

* Bush döneminde Rusya'nın “Bu bana karşı yapılıyor” diyerek açıkça karşı çıktığı Polonya ve Çek Cumhuriyeti'ne kurulması planlanan Füze Savunma Kalkanı, Obama yönetime geldikten sonra farklı bir boyuta taşındı.

* Obama ve Rusya lideri Medvedev'in imzaladığı Startejik Silahların Azaltılması Anlaşması (START) füze kalkanı ile gerilen ilişkiler yeniden yumuşama sürecine girdi. Savunma Bakanı Robert Gates tarafından revize edilen füze savunma sistemi, Rusya'nın kaygıları gözetilerek yeniden planlanırken, proje NATO çatısı altında olacak şekilde yapılandırıldı. Yeniden yapılandırmaya neden ihtiyaç duyulduğu Şubat 2010 tarihli ABD Savunma Bakanlığı belgesinde, Savunma Bakanlığı yetkililerinin PAA sunumlarında özetle şöyle sıralanıyor:

* Polonya ve Çek Cumhuriyeti'ne 2007'de kurulması kurulması kararlaştırılan tarihten bu yana resim değişti. İran'ın kıtalararası balistik füze (ICBM) çalışmalarını yavaşlattığı kısa ve orta menzilli füze (SRBM-MRBM) çalışmalarına hız verdiği gözlendi. Yakın dönemde tehlike arzı kısa ve orta menzilli balistik füzelerden.

* Eski plan altında Avrupa Füze Savunma Kalkanı'nın İran füzelerine karşı en az 2017'ye kadar koruma sağlaması mümkün olmayacaktı. Yeni sistem sayesinde (PAA) Avrupa'nın kırılgan bölümleri ve Avrupa'daki on binlerce ABD askeri, 2011 yılı sonu itibariyle balistik füze saldırısına karşı koruma altına alınması sağlanmış olacak.

* Yeni savunma sistemi öncekinin aksine sadece kara merkezli değil, aynı zamanda Aegis sisteminin bulunduğu gemilere yerleştirilecek füzelerle denizden de balistik füze saldırılarına cevap verme kabiliyetine sahip kılınacak.

* Öncelikle Güney Avrupa'ya koruma sağlaması öngörülen birinci aşamanın tam olarak hayata geçirilebilmesi için bölgede radar sistemi kurulması gerekiyor. Türkiye için yapılan tartışmanın yerleştirilmesi öngörülen AN/TPY-2 adı verilen bu radar üzerinden yürüdüğünü söylemek mümkün.