Amerika Ankara ile 'gemi' pazarlığında

Amerika ile Türkiye arasında donanmaya ait hastane gemileri boğazlardan geçirilmesi konusunda görüşmeler yapıldığı ortaya çıktı. ABD Dışişleri Bakanlığı Avrupa ve Asya İşlerinden Sorumlu Müsteşar Yardımcısı Matt Bryza, Amerika'nın Gürcistan'a insani yardım amacıyla göndermek istediği iki gemi hakkında, “Görüşmeler sürüyor. Ama ne yapılacaksa Montrö Anlaşması çerçevesinde yapılacaktır” dedi.

ABD'nin Karadeniz'e geçirmek istediği iki gemi ile ilgili bir soru üzerine Bryza, bu konuda resmi bir talepte bulunmadıklarını ancak bazı görüşmelerin yapıldığını söyledi. ABD ile Türkiye'nin iki yakın müttefik olduğunun altını çizen Bryza, iki ülke ilişkilerinde bu konudan kaynaklanan bir sorun bulunmadığını belirterek, “Görüşmelerimiz devam ediyor. Tabi bununla ilgili Montrö Anlaşması var. Her şey Montrö'ye uygun yapılacaktır, biz Montrö'ye uyacağız” diye konuştu.

Bryza, Başbakan Erdoğan'ın gündeme getirdiği ve Rusya ile Gürcistan'ın olumlu yaklaştığı Kafkas İttifakı konusunda ise “şaşırdığını” söyledi. Matt Bryza, Avrasya ve Kafkaslar'dan sorumlu olmasına rağmen bu konu hakkında bir bilgisinin olmadığını ifade etti.

Öte yandan, ABD Savunma Bakanlığı Pentagon'un sözcüsü Bryan Whitman dün yaptığı açıklamada, ABD Dışişleri Bakanlığı'nın, Gürcistan'a insani yardım gönderilmesinde Amerikan donanma gemilerinin Boğazlar'dan geçişi için gereken bir anlaşma üzerinde Türkiye ile çalıştığını söyledi. Whitman, şu ana kadar 14 ABD askeri kargo uçağının Gürcistan'a insani yardım taşıdığını ve Washington'ın, bu yardımların deniz yoluyla da taşınması olasılığını değerlendirdiğini kaydetti.

Amerikan CNN televizyonu da Pentagon'dan bir yetkiliye dayandırdığı haberinde, ABD'nin, gemilerini Karadeniz'e gönderme amacıyla Türkiye ile görüşmeler yaptığını duyurdu. Habere göre, Türkiye'den izin çıktığı takdirde, iki donanma gemisinin Karadeniz'e gönderilmesine ilişkin duyuru resmen yapılacak. Ayrıca bu duyurunun bugün çıkabileceği de belirtildi. CNN, bu gemilerin insani yardım amacı taşıdığı ancak bir bakıma, “askeri mesaj” vereceği yorumunu da yaptı.

Bu arada, ABD'deki düşünce kuruluşu Heritage Vakfı'nın Rusya ve Avrasya Çalışmaları uzmanı Ariel Cohen Türkiye'nin Amerikan gemilerinin Karadeniz'e girmesine izin vermemesini 1 Mart tezkeresine benzetti.

Uzmanlara göre tartışmanın asıl nedeni şu: ABD, Karadeniz'de sürekli NATO deniz gücü istiyor. Ancak Türkiye istemiyor. Türkiye'nin NATO gücüne karşı çıkmasının asıl nedeni ise, bu gücün Boğazlar'daki Türk egemenliğini garantiye alan 1936 tarihli Montrö Sözleşmesi'nin delinmesi anlamına gelmesi. Ankara, Montrö'nün bir tek maddesinin delinmesinin bile, tüm sözleşmenin “tartışmaya açılması”, hatta Türkiye'nin Boğazlar'daki egemenliğinin sorgulanmasına kadar gidebilecek bir süreci başlatmasından endişe ediyor. Özellikle Bulgaristan ve Romanya'nın büyük destek verdiği bu ABD fikrine, NATO içinde bir tek Türkiye karşı çıkıyordu. Türkiye, “Karadeniz'de NATO gücünü gerektirecek ölçüde güvenlik sorunu yok” tezini işliyor, üstelik Karadeniz'e kıyıdaş ülkelerin kurdukları deniz gücü Blackseafor'un devriye görevini gördüğünü vurguluyordu.

ABD'nin Gürcistan'a göndermek istediği yardım gemileri Montrö Sözleşmesi'nin maddelerini ihlal ediyor. Gemilerin tonajları Boğazlar'ı geçmeye uygun değil ve ABD'nin gemiler için en az 8 gün önceden Türkiye'ye bildirimde bulunması gerekiyor.

Montrö'ye göre, Karadeniz'e kıyısı olmayan ülkelerin Karadeniz'de aynı anda bulundurduğu donanma gemilerinin toplam ağırlığı en fazla 45 bin ton olabiliyor. İki ABD hastane gemisinden herhangi birinin tek başına tonajı bile 69 bin tonu aşıyor.