Balkan açılımı

George SOROS

Avrupa İstikrar Paktı, Kosova'ya müdahale ettikten sonra NATO ülkelerinin uzun vadeli bir barışı sağlama sorumluluğunu anlamaları sonucu ortaya çıktı. Balkanlar'ın sorunları parça parça çözülemez, daha geniş ve kapsayıcı bir yaklaşıma ihtiyaç vardır. Ama İstikrar Paktı, sadece içi boş bir çerçeve: İçeriği iyice doldurulmalıdır. Bölgenin sorunları en iyi iki vatandaşlık anlayışın çatışması çerçevesinde anlaşılabilir: Kapalı bir topluma güç veren etnik ve kabileci anlayış ve açık toplumun temel taşı olan gelişmiş anlayış. (Bu ayrım ilk defa Henry Bergson tarafından yapıldı, daha sonra Karl Popper tarafından geliştirildi.) Etnik ve gelişmiş anlayış arasında bir mücadele izledik. Yugoslavya'da gelişmiş anlayış kaybetti ve Yugoslavya dağıldı. Batı Avrupa'da gelişmiş anlayış baskın geldi.

Avrupa'nın entegrasyonu Yugoslavya'nın dağılmasının karşısında çok zıt bir ucu simgeliyor. Avrupa Birliği şimdi koruyucu şemsiyesini bölge üzerine genişletmelidir. Balkanlar'daki değişik milliyetler kanun ve düzeni sağlayan bir üst otorite olduğu müddetçe barış içinde birarada yaşayabilir. Geçmişte bu otorite Osmanlı ve Avusturya-Macaristan imparatorlukları tarafından sağlandı. Tito'nun Yugoslavya'sı benzer bir rolü oynadı. İmparatorluk ve otoriter yönetimler dönemi artık bitti. Ama, AB isterse bölgede uzun vadeli bir barışı sağlayabilecek durumda. Bölge sadece eski Yugoslavya'dan ibaret görülmemelidir. Arnavutluk ve Bulgaristan da dahil edilmeli, Romanya ve Moldova'ya açık olmalıdır. Bosna'da yaptığımız hatayı tekrarlamamalıyız. Bosna'daki yeniden yapılanma genel momentosunu kaybetti çünkü bölge çok küçüktü, federal ve yerel çeşitli hükümet yapılarının her biri pastada kendi paylarının olduğunu söylüyorlardı. Bu kez bizim müdahalemiz tüm bölgeye yayılmalı ve özel girişimi geliştirmeli. Bölge için herhangi bir plan tüm insanların desteğini sağlamalıdır. Bölgede hemen bir serbest ticaret bölgesi oluşturulmalı ve AB ve Türkiye ile 2003'e kadar gümrük birliğine gidilmelidir. Euro ortak para olarak kullanılabilir.

Avrupa Birliği bir dizi program için, yıllık bütçesinin 115'inden daha az bir rakam olan 5 milyar euro'yu ayıracak. Dünya Bankası ve Avrupa Yatırım Bankası yıllık 3 veya 4 milyar dolar borç verebilir ama Marshall Planı örneğinde olduğu gibi eğer uygun yatırım ortamı oluşturulabilirse pek çok yatırım özel kaynaklarca yapılacaktır. Mali yardım ve daha sonra AB'ye tam üyelik başvurusu siyasi ve ekonomik gelişmeye bağlı olmalıdır. Bir istisna hariç tüm teklifleri destekliyorum: Belge, silah ve kişisel varlıklarla ilgili müeyyideler hariç tüm müeyyidelerin hemen kaldırılması gerektiğini belirtiyor. Uluslararası finansal kurumlara erişimin rejim değişimi şartına bağlanması gerektiğini düşünüyorum. Eğer komşu ülkelere verilen yardım Sırbistan'a verilmezse, Miloseviç'in çok fazla dayanabileceğini sanmıyorum. Sopalarla elde edemediğimizi havuçlarla elde etmeliyiz. Güneydoğu Avrupa'da bir açık toplum yaratma planı AB üyelerine bazı yükümlülükler getiriyor ama, bu miktarlar çok düşük çünkü tüm bölge ekonomik ölçüler bakımından Hollanda'dan daha küçük. Bu masraflar, insani müdahalelerin masrafları kadar olabilir ama faydakı kıyas kabul etmeyecek kadar büyüktür. Hem bölgede hem de Batı'da büyük destek gören plan, liderlik eksikliğinden başarısızlığa uğrayabilir. Saraybosna toplantısı boş sözlerle geçiştirilmemeli. İstikrar Pakt'ı için hedefler belirlenmelidir, aksi taktirde süreç bürokratik yapı içinde boğulacaktır. Clinton, Kosova'ya yapılan müdahalenin boşa gitmediğini ispatlama imkanına sahip.