Barışın ekseni SURİYE

Washington- ABD Başkanı Bill Clinton ile Washington'da Ortadoğu barış sürecinin ana hatlarını belirleyen İsrail'in yeni Başbakanı Ehud Barak'ın, bundan sonra siyasi temaslarını ilk olarak Filistin yerine Suriye ile yoğunlaştıracağı bildirildi. Barak'ın bir yardımcısı, Beyaz Saray'daki ilk tur görüşmelerden sonra yaptığı açıklamada, Suriye ile yeni bir barış süreci başlatma yönündeki çabaların birkaç hafta içinde başlayacağını söyledi. Yetkili, "bu görüşmelerin yolunun bazı arabulucularca açılacağını" kaydederek, ABD Dışişleri Bakanı Madeleine Albright'ın iki hafta içinde Suriye Devlet Başkanı Hafız Esad ile yapacağı görüşmeye işaret etti. Başka bir İsrailli yetkili de, Barak'ın Clinton ile yaptığı iki buçuk saatlik toplantı sırasında ABD Başkanı'na, "İsrail'in bazı tavizlere hazır olduğu" mesajını ilettiğini söyledi, ancak ayrıntı vermedi. Gözlemciler, bu çerçevede Barak'ın, Hafız Esad ile biraraya gelebileceğini belirttiler. Washington'daki gözlemciler, eski Başbakan Binyamin Netanyahu döneminde, o da aksayan şekilde, sadece Filistinlilerle yürütülen barış görüşmelerinin Suriye'ye kaydırılmasıyla, stratejik bir karar alınmakta olduğunu vurguladılar.

Suriye Devlet Başkanı Hafız Esad, İsrail'de Mayıs ayında yapılan genel seçimi sertlik yanlısı Netanyahu'nun yerine Barak'ın kazanmasını memnuniyetle karşıladığını ve İsrail ile yeni bir barış süreci başlatılmasından yana olduğunu belirtmişti. Ancak Suriye, İsrail ile barış için işgal altındaki Golan tepelerinin kendisine verilmesini şart koşuyor. Seçim kampanyasında, Golan tepeleri konusunda barışa yönelik mesajlar veren Barak'ın, stratejik öneme sahip bu tepelerle ilgili nasıl pazarlık yapacağı henüz bilinmiyor. ABD kaynakları da, Clinton-Barak görüşmesinde uygun görülmesi halinde, Clinton'ın da Hafız Esad ile yüzyüze görüşmeyi kabul edebileceğini söylediler. Washington'daki bir gözlemci, "Ortadoğu barış görüşmeleri, hızla Suriye eksenine kayıyor ve Filistinliler bundan çok rahatsız" dedi.

Barak'ın Suriye'ye yöneleceği işaretlerini alan Filistin Devlet Başkanı Yaser Arafat da, bu konudaki huzursuzluğunu gizlemeyerek, ziyaret ettiği Helsinki'de Finlandiya Cumhurbaşkanı Martti Ahtisaari'den İsrail ile Filistin arasında arabuluculuk yapmasını istedi. Ahtisaari, Kosova savaşına son veren anlaşmanın mimarları arasında bulunuyordu. Filistinliler, İsrail'den geçen yıl imzalanan Wye Plantation anlaşması çerçevesinde Batı Şeria'dan çekilme sözünün yerine getirilmesinin ve ardından sorunların çözümüne yönelik nihai görüşmelerin başlamasını istiyor. Barak'ın ise, çekilme takvimi konusunda endişeleri bulunuyor. Ayrıca yeni inşa edilmekte olan Yahudi yerleşim merkezleri sorununda Barak, İsrailli muhafazakarları kızdırmaktan çekiniyor. Bu çerçevede Barak'ın, Filistinlilerle görüşülmesi gereken meseleleri erteleyip önceliği sorunun can alıcı noktası olarak görülen Suriye'ye kaydırmayı tercih ettiği belirtiliyor. Ortadoğu barış sürecinin bir başka aşamasını oluşturması öngörülen Lübnan konusu ise, Suriye'nin bu ülke üzerindeki etkisi gözönüne alındığında, Şam ile sorunların çözülmesi halinde daha kolay halledilebilecek gibi görülüyor.

İsrail Başbakanı Barak, Clinton ile ilk tur görüşmeleri öncesinde, Ortadoğu'yu düşmanlık ve çatışma bölgesinden dostluk ve refah bölgesine dönüştürmeye çalışacaklarını söylemişti. Barak, ABD'nin de Ortadoğu barış sürecinde destekleyici konumdan ileriye gitmemesini, patronluk taslamamasını istemişti. Barak'ın başbakan olduktan sonra ABD'ye yaptığı bu ilk ziyarette, Clinton'ın daha çok İsrail Başbakanı'nı dinleyeceği belirtiliyor. Beyaz Saray'daki ilk görüşmenin ardından, Clinton, Barak, ABD Başkan Yardımcısı Al Gore ve eşleri, Washington yakınlarındaki Camp David'deki başkanlık dinlenme evine geçtiler. Yıllar önce İsrail-Mısır barış anlaşmasına da Camp David'de varılmıştı.