Batı Ecevit'e güveniyor

Londra- Türk ordusu Kıbrıs adasına barış harekatı düzenledikten çeyrek asır sonra, uluslalararası topluluk yeni bir planla Kıbrıs sorununa müdahele etmeye hazırlanıyor. G-8'ler "Kıbrıs sorununun çok uzun süre çözümsüz kaldığını" deklare edip BM gözetiminde bu yılın sonuna kadar görüşmelerin başlaması çağrısı yaparak, sorunu dünya gündemine sokmuş oldu. Uzun süredir askıya alınan barış görüşmelerini yeniden canlandırmakla görevli batılı üst düzey bir diplomat, "Türkler hallerinden memnun. Boşuna nefes tüketme" dedi. Diplomatlar AB'nin Yunanistan ve Kıbrıs Rum Kesiminde bir isteklililik görse bile, Türkeleri Kıbrıs'ın yeniden birleşmesine razı edebilmek için çok az bir baskı gücüne sahip olduğunu söylüyorlar.

Ada'da 30 bin askeri bulunan ve Kıbrıs Türk Kesimi tanıyan tek devlet olan Türkiye, G-8'lerin önerisini şimdiden tersledi bile. Türkiye'ye göre Kıbrıs sorunu zaten çözümlenmiş. Ancak Ankara BM Güvenlik Konseyi'nintarafları sonbaharda önşart olmaksızın masaya oturmaya davet etmesi çağrısını reddetmiş değil. KKTC lideri Rauf Denktaş, Annan'ın davetini kınayarak, bir devlet başkanı olarak tanınmadığı sürece daveti kabul etmeyeceğini açıkladı. Hem Rum kesimi hem de uluslararası topluluk Kıbrıs'ın eşit şekilde bölünmesini yasallaştıracak bu öneriyi reddetti. Diplomatlar bu engelin aşılmasının en iyi yolunun Bosna'daki Dayton yada Kosova'daki Ramboillet görüşmeleri benzeri non-stop yakın görüşmelere geçilmesi olduğunu söylüyorlar.

ABD'nin yeni Kıbrıs barış planını desteklediğini belirten Avrupalı yetkililer, ancak iktidarda 18 ayı kalan ve önceliği Arap-İsrail görüşmelerine ayıran Clinton'ın Kıbrıs sorunu ile hangi düzeyde ilgilenebileceğini sorguluyorlar. Kıbrıs Barış Haketanın duygusal yıldönümünün yaşandığı bu ayda Clinton, Ecevit'i Eylül ayında Beyaz Saray'a davet etti. Diplomatlar Denktaş'ı görüşme masasına oturtmak ve Türk kamuoyuna ve etkili generallerine Kıbrıs planın kabul ettirmek için hiç kimsenin Ecevit'ten daha uygun olmadığını söylüyorlar. Kıbrıs uzmanı Philip Robins "Ecevit kanunu bir kenara koyabilecek bir adam. Ancak oyunun sonu ile ilgili son derece açık bir fikre sahip olmalı veTürk ordusunu yanında bulmalı" dedi. Philips "Bu imkansız değil. Ancak bir yığın şartla dolu" diye de ekledi.

Avrupalı ve Amerikalı uzmanlar eğer bir anlaşma olacaksa ABD'nin Türkiye üzerindeki dostça baskısının çok önemli olacağını söylüyorlar. Uzmanlar, Türkiye'nin Kıbrıs için işbirliği yaptığı takdirde, Kongrenin gelişmiş silahların satılmasını kolaştıracağını ve ilişkilerin daha da iyi olacağını bildiğini söylüyorlar. ABD'li bir yetkili, "Bütün umut, Türkiye'nin uluslararası topluluk tarafından desteklenen bir çabanın uzağına düşer görünmek istememesine bağlı" diyor. ABD ayrıca son dört zirvede Türkiye'nin adaylağı konusunda başarısız olan AB'nin, Türkiye'yi teşvik edebileceğini söylüyor. Buna karşılık olarak Yunanistan'ın, hatta insan hakları ihlalleri nedeniyle Türkiye'nin adaylığına karşı çıkan İtalya ve İsviçre'nin de desteğini kazanabilir.

Herhangi bir anlaşma, iki güçlü toplumun üzerinde ve kendi içişlerini yürütecek sözde başkanlığa dayalı, belli güce sahip, uygun ama zayıf bir merkezi hükümet kurulmasını gerektirecektir. Bosna, 'cumhuriyet' olarak adlandırılan bu üniter devlet şekliyle bölge için örnek teşkil etmektedir. Cumhuriyet olarak adlandırılan Bosna bölge için iyi bir örnek teşkil ediyor. Kıbrıs Türkleri bazı toprakları verebilirler ancak Rum mültecilerin kuzeydeki topraklarına dönmesi ihtimal dahilinde değil. Kuzeydeki Kıbrıslılar giderek kötüleşen ekonomisini düzeltmek için yabancı yatırımlardan ve AB üyeliğinin nimetlerinden faydalanabilir. Ada büyük oranda silahsızlandırılmış olacak ancak kalan Türk ve Yunan askeri varlığının uluslararası topluluğun kontrolünde devamına izin verilmeli. Bu seneki gelişme geçmişte sunulanlardan daha iyi olmayabilir, ancak diplomatlar Kıbrıs sorunun daha fazla savsaklayamayacaklarının da farkında. Deneyimli bir Kıbrıs uzmanı, "Eğer ortada diplomakit bir boşluk sözkonusu ise işler daha kötüleşir. Bu sorun konrol etmediğinde büyüyerek, sana zarar verebilir" dedi. ------- ARA BASLIK ------------------