Batı, Saraybosna'da günah çıkartıyor

Bu ayın sonunda Saraybosna'da dünyanın önde gelen devlet ve hükümet başkanlarının iştiraki ile bir zirve yapılacak. Balkanlar'da beri devam eden savaş ve karışıklıkları sona erdirmeyi amaçlayan bu zirve, yer seçimi ve iştirakçilerin çokluğu bakımından dikkat çekici. 90'lı yılların başından beri dozunu artırarak devam eden Balkanlar'daki silahlı çatışmalar Avrupa'da barışı tehdit etme noktasına kadar ulaşmıştı. NATO'nun Yugoslavya'ya karşı düzenlediği hava harekâtı ile değişik boyutlar kazanmaya başlayan bu istikrarsızlık, dünyaya yön veren ülkeleri yeni arayışlara yöneltti. Bu kadar önemli bir zirvenin Bosna-Hersek'in Başkenti Saraybosna'da yapılması tesadüf değildir. Birinci Dünya Savaşı'nın başlangıç yeri olan Saraybosna yirminci asrın sonunda barışı arama çabalarının sonuçlandığı şehir olabilecek mi?

Yugoslavya'nın dağılması ile ortaya çıkan silahlı çatışmalara çözüm bulmada Avrupa tam bir acz içinde kalmıştır. Dayton Andlaşması ile saldırgan taraf olan Sırplar ve Miloseviç rejimi hiçbir ceza alamadıkları gibi Bosna-Hersek'i fiilen ikiye bölerek neredeyse mükâfatlandırıldılar. Dünyanın bu tutumu Sırplar'a Kosova'ya saldırma cesaretini verdi. Ancak bu sefer ABD'nin başını çektiği NATO, Sırplar'a Bosna-Hersek'te gösterdiği müsamahayı göstermedi. Zirvede bu gelişmeler masaya yatırılacak ve kalıcı barış aranacak. Tarihte ilk defa seçimlerle iş başına gelmiş bir devlet başkanının savaş suçlusu ilanı ile ortaya çıkan durum irdelenecek. Ortadoğu'da kalıcı bir barış kurmayı beceremeyen Batı'nın Balkanlar'da başarılı olacağından ciddi kuşkular duyuluyor. Üç buçuk yıl boyunca Saraybosna'ya 2 milyondan fazla top mermisi yağdıran Sırplar'a ses çıkarmayan dünya, bu zirveyi Saraybosna'da düzenleyerek günahını itiraf ediyor. Zirveye, çatışmalara taraf ülkeler açısından göz atarsak şu hususlar göze çarpar: Miloşeviç rejimi bu zirveyi saldırganlar toplantısı olarak ilan etti. Hırvatistan Cumhuriyeti ise anayasasına koyduğu maddeler ile eski Yugoslavya birliğine benzemesi sözkonusu her çeşit ittifaklara hatta yakınlaşmalara kapısını kapattı. Son NATO harekatından en fazla etkilenen ülkelerden birisi olan Makedonya, heterojen etnik yapısı ile kesin yaklaşımları ifade edememekte. Arnavutluk ise, NATO ve ABD yanlısı tutumunu aynen devam ettirecektir. Zirvenin ev sahibi Bosna-Hersek için toplantı büyük önem arzediyor. Dayton'da dikte edilen andlaşma ile kurulmaya çalışılan barış ortamı geçen 4 seneye rağmen yeterli olgunluğa kavuşmuş değil. Özellikle mültecilerin evlerine dönme projesi bütün desteklemelere rağmen ağır yürüyor. Bosna-Hersek bu zirve ile Dayton'da vaadedilen siyasi ve mali desteğin devam edeceğini görmenin buruk sevincini yaşamaktadır.

Zirve'nin en önemli gündemi hiç şüphesiz Kosova olacak. Sınırların değişmezliği ilkesinden vazgeçmeyen uluslararası camia, Kosova, Sancak ve Voyvodina'ya nasıl bir çözüm getirecek? BM Güvenlik Konseyi'nin 1993 yılında aldığı 855 sayılı kararı ile gündeme gelen bu problemlere doğru çözümlerin bulunmaması halinde kalıcı bir barışa ulaşmak hiçbir zaman mümkün olmayacaktır ve Avrupa'nın güneydoğusu yeni bir Ortadoğu olarak dünya barışını sürekli tehdit eden bir çıban gibi kanayacaktır. İşte bu noktada Türkiye'yi çok önemli tarihi görevler beklemektedir. Beş asra yakın bir zaman boyunca Balkanlar'ı barış adası halinde yöneten Osmanlı'nın mirasçısı Türkiye, bu göreve talip olmalı. Balkanlar'ın her şehrinde her kasabasında silinmez eserlere imza atan Türk milleti bölgede adil bir barışın kurulması için gerekli güce sahip tek güçtür. ------- ARA BASLIK ------------------