Birinci adım Makovsky

Ankara- Önceki hafta, İran'ın "Türk uçakları İran topraklarını bombaladı" iddialarıyla bir anda tırmanan ve daha sonra yumuşayan kriz, iki Türk askerinin İran tarafından rehin alınmasıyla tekrar tırmandı. Başbakan Ecevit'in "Ne yazık ki PKK konusunda İran, Suriye'nin yerini aldı" açıklaması, gerginliğe yeni bir boyut ekledi. Dört Türk uçağının sınırı geçerek İran topraklarını bombaladığı iddiası, iki ülke arasındaki ilişkilerde gerilimi doruğa çıkardı. İran resmen, Tahran'daki öğrenci olaylarında Türkiye'nin de parmağı olduğunu öne sürmüştü. Sorunlar, iki Türk askerinin sınırı geçmesi ve İran tarafından alıkonulmasıyla devam ediyor. Ecevit'in, "PKK konusunda İran, Suriye'nin yerini aldı" açıklaması, uzun zamandır olumlu bir seyir izleyen "sınır güvenliği toplantıları"na ara verilmesini gündeme getirdi.

Türkiye-İran arasındaki sorunları ve gelişmeleri yakından izleyenler, yakın zamanlarda Türkiye ve Suriye'de çeşitli temaslarda bulunan Alan Makovsky'ye dikkat çekiyor. Türkiye'deki temaslarının ardından Suriye'ye geçen Washington Enstitüsü uzmanı Makovsky, bu ülkedeki temaslarında Türkiye-Suriye, Türkiye-İsrail ve İsrail-Suriye ilişkilerinde yeni bir dönemin başladığının sinyallerini vermişti. Apo'nun Suriye'den çıkmasının ardından, Türkiye ile bu ülke arasındaki ilişkilerin, Türkiye-İsrail yakınlaşması paralelinde yenileneceği ve Makovsky'nin temaslarının bu konuda ilk önemli adımlar olduğu ifade edilmişti. Makovsky'nin ziyaretleri, Suriye'yi İran'dan uzaklaştırarak, Ortadoğu'da İran'ın önemli bir desteğini zayıflatmak ekseninde yorumlanırken, İran'ın PKK'ya destek verdiği tezi öne çıkarılarak Türkiye-İran ilişkilerinin gerginleştirilmesi de öngörülüyordu.

Türkiye-İran arasındaki ilişkilerin perde arasındaki bir diğer sorun da İran Azerbaycanı ve bu konuda ortaya atılan bazı yaklaşımlar. Tahran'daki öğrenci olaylarında bizzat rol aldıkları belirtilen Azeri öğrencilerin ardından, İran Türkiye'nin Azeri muhalifleri desteklediğini öne sürdü. İran, ABD'nin kendisini Azerilerle bölme planında Türkiye'yi devreye soktuğunu ifade ederek, bu muhalif güçlerin son dönemde Türkiye tarafından organize edildiğini belirtti. Türkiye'nin temel tezi olan İran'ın PKK'ya destek vermesi konusunda ise yeni gelişmelerin olduğuna dikkat çekiliyor. Buna göre İran'da bazı yöneticilerin "Türkiye'nin yumuşak karnı olan PKK'nın kısmi desteklenmesi yoluyla, İran'ın kendi üzerinde kurulan baskıya cevap vermesi" tezini geliştirdiği ve bu nedenle bazı PKK yöneticilerinin İran'a geldiği belirtiliyor. İçeride ciddi sıkıntılar yaşayan İran'ın, Türkiye ile ilişkileri gergin tuturak, bu iç sorunları bastırmak istediği diplomatik çevrelerde dile getiriliyor. Türkiye ve İran arasındaki görüşmelerin önümüzdeki günlerde yoğunlaşması bekleniyor. Türkiye'nin de PKK, sınır güvenliği ve ayrıca İran'ın Türkiye'ye yönelik politikaları konusunda sert bir tutum sergileyeceği ifade ediliyor.