Esad ağırdan alıyor

Sam- İsrail'de barış yanlısı bir imaj çizen Ehud Barak'ın iktidara gelmesi ile, Ortadoğu'da dengeler yeniden çizilmeye hazırlanırken, Arap-İsrail görüşmelerinde öncelikli yerini en kısa sürede alacağı belirtilen Suriye'nin nasıl bir strateji izleyeceği hâlâ netleşmedi. Siyasi gözlemciler Barak iktidari ile yeniden resme dahil olan Şam'ın nasıl bir strateji izleyeceğinin henüz netleşmemesinin barış sürecinin gecikmesine neden olabileceğini kaydettiler. ABD Başkanı Bill Clinton ile İsrail Başbakanı Ehud Barak arasında, birbirlerini tanımaları için düzenlenen toplantılarda, sık sık, İsrail ile savaş halinde olan son Arap devleti Suriye'nin ele alınması gelecekte Şam-Telaviv arasındaki diplomasi trafiğinin beklenenden daha yoğun olabileceği şeklinde yorumlandı. Barak'ın ABD'de gerçekleştirildiği tüm üst düzey temaslarda Suriye konusuna öncelik vermesine rağmen, Şam hükümetinin izleyeceği yeni stratejinin belirsizliğinin İsrail ve ABD kadar, Ortadoğu'daki komşu Arap devletlerini de tedirgin ettiği kaydediliyor.

İsrail eski Başbakanı İzak Rabin zamanında, İsrail ile Şam arasında 20'den fazla görüşme yapıldığına dikkat çeken gözlemciler, 1996'daki Netenyahu iktidarı ile tüm görüşmelerin bir anda kesilebildiğini belirterek, yeni Şam-Telaviv görüşmelerinin de umulduğu gibi kolay yürümeyecebileceğini söylüyorlar. Gözlemciler yine de o günkü görüşmelerin boşa gitmediğini ve kesintiye uğrayan çabaların, şimdi meyvesini verebileceğini kaydediyorlar. Diplomaside mücadelenin yarısı kabul edilen görüşülecek konuların belirlenmiş olmasının bile bir avantaj olduğunun altı çiziliyor. Nereden başlayacağı netlik kazanmayan görüşmelerin kilit noktasını, İsrail'in 1967'de işgal ettiği Golan Tepeleri'nden hangi şartlar altında çekileceği oluşturuyor. Bu şartlar; geri çekilmenin boyutu ve zamanı, sınırın iki tarafındaki askersiz bölgeler, İsrail için sınırı kontrol eden Hermon dağında bir erken uyarı istasyonu ve uluslararası gözlemci gücünün oluşturulması gibi konuları içeriyor. İsrailliler ayrıca bölgede "normalleşme" konusunda ısrar ediyor. Bu Esad'ın Hizbullah'ı desteklememesi, İsrail'i düşman görmemesi ve sınırlarını açması anlamına geliyor.

Rabin döneminde İsrail'in başgörüşmecisi ve eski Washington Büyükelçisi olan Hamar Rabinoviç, Rabin'in öldürülmesinden önce pekçok konuda ilerleme sağlandığını söylese de, gözlemciler, şimdiye kadar varılan noktanın kolay kolay günışığına çıkmayabileceğini belirtiyorlar. Suriye daha önce gerçekleştirilen ikili görüşmelerde belirlenen gündemin % 80'inin gerçekleştirildiğini, görüşmelerin bittiği yerden başlaması halinde geride kalan sorunların birkaç ay içerisinde çözülebileceğini söylüyor. ABD yetkililerine göre, Dışışleri Bakanı Madleine Albright'ın dikkate aldığı konuların başında görüşmelerin nerede bittiği konusunda anlaşılabilmesi geliyor. Suriye uzmanı olan bir diplomat "Taraflar geçen seferki görüşmelerden daha hızlı davranırlarsa, Clinton yönetiminin istekliliği garanti edilmiş olur" diyor. Ama aynı diplomat, Suriye'nin görüşme tarzının oldukça yavaş olduğunu ve anlaşma sonrasında dahi dokümanlara son şeklin verilmesinin aylar alabileceğini belirtiyor.

Bu arada Suriye, İsrail'in ABD'ye 50 adet F-16 uçağı sipariş vermesine, görüşmeleri olumsuz etkileyeceği gerekçesiyle tepki gösterdi. Tişrin gazetesinde yer alan haberde, "Güçler dengesindeki bu eşitsizlik, İsrail'i taleplerinde ve uluslararası kararları reddetmede katı olmaya teşvik eder" denildi. Haberde, "Barış sürecine dahil olmak, yıkıcı ve saldırgan silahlarla değil, barış için gerçekten istekli olmakla mümkün olabilir" denildi. ABD'nin de İsrail'e silah satışından dolayı eleştirildiği haberde, "İsrail'i silahlandırmak, komşu ülkelerin kaygılarını artıracaktır" görüşü savunuldu.. Barak, ABD ziyareti sırasında 50 adet F-16 uçağı alacaklarını açıklamıştı. ------- ARA BASLIK ------------------