Esed rejimi ikinci kez ipten alınacak mı?

Uluslararası Stratejik Araştırmalar Kurumu (USAK) Bilim Kurulu Başkanı Prof. Dr. İhsan Bal, 'Esed Rejimi İkinci Kez 'İpten' Alınacak mı?' sorusunu tartışmaya açtı. Bu soruyu Türkiye için soran Prof. Bal, aslında tercihin Suriye tarafından yapılacağını da ifade etti. Şam'ın önünde iki seçenek olduğuna dikkat çeken Bal, bu seçenekleri "Tahran ile el ele verip, dış düşmanlardan dem vurarak içerdeki hareketleri baskı altında tutmak veya Ankara ile el ele verip, demokrasi denizinde yüzmeyi denemek' olarak açıklıyor.

USAK Analist dergisinde yayınladığı makalesinde İkinci Körfez Savaşı'nda Saddam'dan sonra 'ipe çekilmesine' kesin gözüyle bakılan Esed ve yıkılması beklenen Baas rejiminin, bir bakıma Türkiye'nin imdada koşmasıyla kurtulabildiğini kaydeden Bal, "Türkiye, adeta büyük bir selin önüne kattığı şaşkın bir bedeni, Amerika'nın hışmından çevik bir hareketle kurtarıp, güvenli sahillere çıkardı" dedi. Bu durumun Türkiye-Suriye ilişkilerinde güven tesisini sağlayan önemli bir dönüm noktasının işareti olduğuna dikkat çeken Bal, "Öte yandan Türkiye'nin çevresine 'sıfır sorun' anlayışıyla baktığının da önemli bir göstergesiydi. Çünkü Ankara'nın, büyük riskler alarak Suriye'yi düvel-i muazzamın elinden kurtarması, 1 Mart Tezkeresi'ni reddedip Amerika'nın Irak'a girişine karşı çıkmasıyla eşdeğer, hatta belki de daha önemli bir gelişmeydi. O gün bu gündür Türkiye-Suriye ilişkileri hükümetler arası kabine toplantılarından, vizelerin kaldırıldığı, turizm ve ticaretin geliştiği, halk tabanına da yayılan bir ilişkiye dönüşüverdi" diye konuştu.

Bu döneme "balayı dönemi" nitelemesinde bulunan Bal, bu dönemi tehdit eden faktörün ise Arap sokaklarında yaygınlaşan halk hareketleri olduğunu belirtti. Türkiye'nin Amerika karşısında mağdur konumda olan bir Suriye'den güçlünün karşısında, güçsüzün yanında yer alarak hem bir cesaret hem de büyük bir hakkaniyet örneği sergilediğinin altını çizen Bal, "Yeni denklemde ise durum görüldüğünden çok daha karmaşık bir görüntü sergiliyor. Süreci yönetebilmek, etkileyebilmek oldukça zor… Hassas ve bir o kadar da akıllı ve sabırlı politikalar üretmek gerekiyor. Her şeyden önce taleplerinde haklı bir halk var. Bu talepleri görmezden gelen bir yönetim ve süreci zamana yayarak bu badireyi atlatabileceğini düşünen, statükonun kemikleştirdiği Baba Esed geleneğinin ürünü bürokratlar var" dedi.

Kendi deyimiyle "Amerikan hışmından Türkiye'nin ipine sarılarak kurtulan Esed rejiminin" bu defa Türkiye ile yola devam etmeye ne kadar kararlı olduğunu göstermesi gerektiğini belirten Bal, eğer değişimin zamana yayılarak, içselleştirilerek devam ettirilmesi isteniyorsa, Suriye'nin çok şanslı bir konumda olduğunu dile getirdi. Bal, Türkiye'nin eğitimden güvenliğe, ticaretten serbest teşebbüse, turizmden alt-yapı yatırımlarına ve demokrasinin zamanla kurumsallaşması için gerekli yapıların oluşturulmasına destek verebilecek donanımda bir komşu olduğuna dikkat çekti.

Bal, "Eğer Şam demokrasiye doğru kırılgan da olsa adımlar atmak düşüncesinde ise ona demokrasi denizinde yüzmeyi öğretebilecek güvenilir bir ortağı var. Çünkü Türkiye, duygusal olarak da Şam rejiminin nasıl korkular yaşadığını yakinen hissedebilecek bir ülke. Ankara da uzun yıllar Avrupa Birliği (AB) sürecinde önüne konulan yol haritalarına tereddütle bakmıştı. Ancak 2011'den geriye dönüp bakıldığında bugün, insan hakları, fikir özgürlükleri, çoğulcu medya, askeri ve sivil bürokratik vesayetin sınırlandırılması gibi birçok kazanımın, o gün tereddütle hayata geçirilen AB reformlarında gizli olduğu görülüyor" diye konuştu.

Beşer Esed'in çevresindeki baba yadigârı eski bürokratların bu süreçte daha çok İran tarafına doğru el salladıklarını belirten Bal, "Bu durum Şam'ın geleceğini çok daha karanlık bir hale sürükleyebilir. Aslında Şam'ın önünde iki seçenek var. Tahran ile el ele verip, dış düşmanlardan dem vurarak içerdeki hareketleri baskı altında tutmak veya tersi bir süreci tercih edip, Ankara ile el ele verip, demokrasi denizinde yüzmeyi denemek" dedi.

Bu seçeneklerin hangisinin galip geleceğinin henüz belli olmadığını belirten Bal, "Çünkü alana bakıldığında küçük başarı öykülerine susamış, Türkiye'ye vizesiz geçen Suriyeliler çok şey öğreniyor. İşte bu 'öğrenme' hala eski bürokratik elitte önemli şüpheler uyandırıyor. Belki de değişime inanan Beşer Esed'in en önemli sorunu, halkının değişim gücü değil de yakın çevresindekilerin değişime olan dirençleridir" şeklinde konuştu. Bal, "Bakalım Irak Savaşı'nda Saddam rejimi devrilirken ayakta kalmayı başaran Esed ve rejimi, ülkesini yumuşak bir geçişle ateş çemberinden kurtarabilecek mi?" dedi.