Sınıf çatışmasından demokrasiye mi, demokrasiden sınıf çatışmasına mı?

Başlıkta sorduğumuz soru, tavuk mu yumurtadan, yumurta mı tavuktan çıkar sorusundaki açmazı anımsatabilir. Niyetimiz bir şaşırtmaca sunma çabası gütmüyor.

Sosyoloji hocamız Prof. Dr. Emre Kongar diyor ki: "... Tek Parti yönetiminde reformlar (devrimler) yaparak Cumhuriyeti kurmak başka şey, Çok Partili Düzen"de, olmayan bir çağdaş sınıfsal yapıyı ve bu yapıya dayalı çağdaş bir toplumu, feodalitenin (toprak ağalığının ve dinci köylülüğün) direnişine karşın geliştirmek başka şeydi!" Bu cümlenin hemen arkasından şu sonuç geliyor: "Nitekim, Türkiye"deki Çok Partili Düzen bir türlü gerçek demokrasiye evrilemedi..." (Cumhuriyet, 29 Ekim 2013 Salı).

Bu cümlelerden anlaşılması gereken murat nedir, ne olabilir?

Yazar özetle şu düşünceyi savlıyor: Çok Partili Düzeni kurduk ama gerçek demokrasiye bir türlü ulaşamadık! Niçin? Çünkü çağdaş sınıfsal yapıyı ve bu yapıya dayalı çağdaş bir toplumu geliştirmeyi başaramadık. Çağdaş toplumu kurmayı niçin başaramadık, çünkü feodalitenin direnişi ile başa çıkılamadı...

Demokrasinin sınıflı toplumların bir ürünü olduğu fikri, söylenmeden de bilinebilecek bir olgudur. Nitekim Batı toplumlarında, onların siyasal ve toplumsal tarihinin gelişmesini sınıf çatışması temelinde açıklamanın bir mantığı vardır.

Fakat sınıf esasına göre işlemeyen genelde Doğu toplumları, özeldeyse İslam toplumu/toplumları sınıflar arası çıkar çatışmasından yoksun kalacaktır! Bu cümlemiz ironik bir çeşni taşıyor, ancak İslam toplumlarının (veya toplumunun) gerçekliği de böyle bir tablo sunuyor.

Sosyolog yazarımız bu gerçekliği görüyor... Görüyor, ama olayı tersinden işletmeye çaba gösteriyor: demokratik düzeni yaşamak istiyor idiysek, sınıflı toplumları kurabilmeliydik, demeye getiriyor... Dananın kuyruğu işte tam da bu noktada kopuyor. İnsan gülümsemekten kendini alamıyor: yahu, arkadaş, demokrasi zaten sınıflı toplumlarda, her sınıfın kendi çıkarını korumak üzere siyasal partiler marifetiyle örgütlenmesinin sonucu olarak ortaya çıkıyor. Demokrasi kurulacak diye sınıflar ihdas edilmiyor!

Yönetim biçimini belirlemek üzere topluma biçim verilmez, fakat toplumun özellikleri dikkate alınarak yönetim biçimi tesis edilir. Değilse, insan, hocanın düştüğü duruma düşer, ters köşeye yatar.

Toplum mühendisliği denen kavram, sanırım, tam da hocamızın bu "tahliline" tekabül ediyor.