Kafkasya'da derin kriz

ANKARA- Ermenistan'daki kanlı parlamento baskınının ardından, Kafkaslar'da gerilim iyice tırmanırken, Azerbaycan lideri Haydar Aliyev'in tam bu dönemde Türkiye'ye gelmesi, AGİT öncesinde kritik bir gelişme olarak değerlendirildi. İstanbul'da düzenlenecek olan AGİT Zirvesi'nde, Azeri-Ermeni gerginliğinin ele alınması bekleniyor. Ancak zirve öncesinde, özellikle Ermenistan'da ortaya çıkan parlamento baskınının, "önemli bir mesaj" olduğu üzerinde duruluyor. Rusya'nın Türkiye-Azerbaycan ilişkileri çerçevesinde ortaya çıkan gelişmelerden rahatsız olduğuna dikkat çekilerek "Türkiye'nin Aliyev'le olan diyaloğu", Ermenistan'la yapılacak olan görüşmelerde, Rusya'nın kartlarını zayıflatıyor.

Azerbaycan lideri Haydar Aliyev'in ziyareti, özellikle Dağlık Karabağ sorunu ve Bakü-Ceyhan petrol boru hattı konularını eksen alıyor. Aliyev'in Türkiye'ye gelir gelmez "Dağlık Karabağ sorunu üzerinde AGİT Zirvesi'nde anlaşma sağlanabilir" açıklamasını yapması, Azerbaycan'ın bu toplantı öncesinde atacağı adımlar konusunda "destek talebi" olarak yorumlandı. Aliyev, parlamento baskınına da işaret ederek "Bu terör olayları barış projesine engel olamaz" dedi. Güvenlik konusundaki sıkıntılarını öteden beri dile getiren Azerbaycan yönetimi, NATO'ya ve Türkiye'ye üs verme önerisinde bulunmuştu. Ancak bu talep, Rusya'dan sert tepki almıştı. Azerbaycan üs konusunun yanısıra Türkiye ile askeri işbirliğini artırmak ve ordusunu NATO standartlarına kavuşturma isteğini dile getiriyor.

Bu arada son dönemde "tamam" işaretleri verilen Bakü-Ceyhan Boru hattı konusunda ise son derece önemli bazı sıkıntıların olduğu belirtiliyor. Buna göre Bakü-Ceyhan'ın kademeli olarak gerçekleşmesi isteniyor ve Supsa hattının öncelikle genişletilmesi isteniyor. Bu nedenle AGİT Zirvesi'nde Bakü-Ceyhan konusunda olumlu adım atımsanının giderek zorlaştığı ifade ediliyor. Kademeli olarak Bakü-Ceyhan'ı isteyenlerin yanında, bazı büyük petrol firmalarının bu hatta tamamen karşı olduğu da öne sürülüyor. Bu hattın ekonomik olarak "mümkün olmadığı" tezini işleyen firmalar, tamamen farklı bir yol izlenmesini istiyorlar.

Emekli Büyükelçi Şükrü Elekdağ, Rusya'nın Kafkaslar'da denetimi sağlamak için her çareyi mübah gördüğünü ifade etti. Elekdağ, "Rusya'nın önce etnik grupları birbirine düşürdüğünü, ardından da hakem rolüne soyunarak, gücünü devam ettirdiğini" savundu. Elekdağ, ayrıca Rusya'nın Kafkasya'ya halen "Rus toprağı" gözüyle baktığını belirterek "Ancak Moskova'nın baskı ve tehdit politikaları sonuç vermiyor" görüşünü dile getirdi.