Kıbrıs'ta komplo savaşı

Londra- Asırlardan beri stratejik önemi nedeniyle bütün ülkelerin aşırı ilgisini çeken Kıbrıs, Türk askerinin Ada'ya ayak basışının 25. yıldönümünde yine dikkatleri üzerine çekerken, iki İngiliz gazeteci tarafından kaleme alınan bir kitapta yeni iddialar ortaya atıldı. The Times'tan Brendan O'Malley ve Manchester Evening News'den Ian Craig tarafından yazılan "Kıbrıs Komplosu" adlı kitapta, CIA'in Türk askerinin Kıbrıs'a çıkmasından çok önce harekattan haberdar olduğu ancak adanın bölünmesini istediği için buna engel olmadığı" iddia edildi. Bunun ilk ipuçlarının, 1974 yılında İngiltere'de Dışişleri Bakanı olarak görev yapan James Callaghan'ın Avam kamarasının bir üyesine söylediği bir cümlede yattığına dikkat çekilen kitapta, Callaghan'ın bu üyeye, "Bu, benim mesleki kariyerimin en dehşet verici anıydı. Neredeyse Türkiye ile savaşa giriyorduk, ama Amerikalılar bizi durdurdu" dediği öne sürüldü.

Kitabın kapağında, Kissinger ve Makarios'un fotoğraflarının yanı sıra, "ABD, casusluk ve Türkiye'nin Kıbrıs'ı işgali" ibaresi yer alıyor. Konuyu araştırmaya başladıkça, 'yap-boz'un parçalarını birleştirmenin daha da zorlaştığını belirten yazarlar, "Kıbrıs ile ilgili her önemli aşamada, CIA ve ABD Dışişleri Bakanlığı'nın parmak izlerine rastladıklarını" bildirdiler. Önsözde, "Bu kitap, Kıbrıs'ın bugünkü bölünmüş haline etnik nefret yüzünden geldiği yolundaki miti yıkıyor ve şaşırtıcı bir uluslararası komployu ortaya koyuyor" ifadesi yer alıyor. Kıbrıs'ın tarihinden başlayarak adadaki anlaşmazlıkların hangi eller tarafından ve nasıl imar edildiğinin anlatıldığı kitapta, "asıl anlaşmazlığın Makarios ile ortaya çıktığı, zira komünizm korkusu yaşayan Batı'nın bu din adamının varlığından büyük bir rahatsızlık duyduğu" belirtildi.

Makarios'un, Batı ve özellikle de ABD tarafından Yunanistan'a "harcatılmak istendiğine" işaret edilen kitapda, 1958'de Kıbrıs sorununun çözümü için NATO çerçevesinde çözüm arayan ABD'nin, Makarios'un buna karşı çıkması ve BM şemsiyesi altında bir çözüm ısrarından sonra, kendisini yok etme planını "kararlılığa" dönüştürdüğü ifade edildi. Bu arada ABD yönetimi, bir suikast sonucu ortadan kaldırtamadığı Makarios'u siyasi olarak bertaraf etti ve doğrudan Türk ve Yunan yönetimleriyle yapılacak anlaşma konusunda ilişki kurdu. Kitaba göre, Türk tarafını dönemin Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu'nun, Yunan tarafını da Dışişleri Bakanı Evangelos Averoff'un temsil ettiği temaslarda taraflar, ABD'nin NATO'nun ağırlığını hissettiren planına adım adım yaklaştırılıyordu. ABD'nin sunduğu 'garanti altına alınmış bağımsızlık' planının, baskılarla taraflara kabul ettirildiği belirtilen kitapta, ABD'nin Türk tarafına bu planı kabul ettirmek için, 1956'dan beri Türkler'in çok hevesli olduğunu bildikleri nükleer silah kozunu ve dev ekonomik yardım paketini kullandığı iddia edildi.

Kitaba göre, 1959'da yapılan anlaşma ile Ada'ya İngiltere, Türkiye ve Yunanistan'ın garantör devlet oldukları bağımsızlık statüsünün tanınmasını sağlayan ABD, 1963'te adanın statüsünü belirleyen anayasada değişiklik yapmaya kalkan Makarios'un bu tavrı nedeniyle çıkan olaylar sırasında planını ilerletti. 1964 yılında ABD Dışişleri Bakan Vekili George Ball, bölünmeyi ilk kez "telaffuz" etti ve aynı yılın Şubat ayında ABD, Türkiye'nin adayı "sınırlı işgalini" öngören "seçenekli bir plan" ortaya koydu. Plana göre Türkiye, adaya çıkacak ve Kuzey'de bir bölgeyi kontrolü altına alacaktı. Kıbrıslı Türkler'in güvenliğinin gerektirmesi halinde, adanın batısından bir bölümün de Türk askerinin kontrolü altına girmesi planın bir parçasıydı. ABD, planını İngilizler'le de paylaşmış ve onlara "Türkler'in çok ileri gitmesi halinde müdahale" hakkı vermişti. Yunanistan ise bunu "sınırlı bir kontrol olarak" görmeye ikna edilecekti. Bu da bir Türk-Yunan savaşına engel olacaktı. Yazarlar, bu bilgileri ABD Dışişleri arşivinden aldıklarına da dikkat çektiler. ------- ARA BASLIK ------------------