Kudüs'ten Grozni'ye TÜRKİYE

Merkezi Ankara olan, bin 500 kilometre yarıçapında bir çember çizdiğinizde, Doğu Yarımküre'nin eksenini elde edersiniz. Artık dünya, Amerika ve eksenin merkezindeki Türkiye'nin hedeflerinin ne olduğunu tartışıyor. Küresel politikalar, Grozni ve Saraybosna'ya göre şekilleniyor.

i STANBUL- Geçen hafta AGİT'e üye 54 ülke liderinin Türkiye'ye gelmesi, dünyanın bu bölgesinde olağandışı jeopolitik değişimlerin yaşandığının farkına varılmasına yolaçtı. Soğuk Savaş'ın sona ermesinden bu yana dünya, tarihin yıllarca önce toprağa gömdüğü yerlerle ilgileniyordu. 1985'te kimse dünya liderlerinin bir masa etrafına toplanıp, Saraybosna, Priştine ya da Grozni üzerine tartışacağını hayal bile etmiyordu. Beyrut, Şam ya da Kudüs'ün bu çaptaki uluslararası bir toplantıda bir kenarda kalacağını kim tahmin edebilirdi? 10 yılda kriz coğrafyasında yaşanan değişim hızı başdöndürücü.

Liderlerin dikkatinde yaşanan bu yeniden yönlenme, Asya, Avrupa ve Afrika'nın birleştiği Doğu yarımküre eksenindeki jeopolitik değişimi temsil ediyor. Eksenin tam ortasında ise, Türkiye yer alıyor. Eksenin sınırları güneyde; Doğu Akdeniz'den Mısır'a, Suriye, İsrail ve Lübnan'ı da kapsayacak şekilde Mısır'dan Afrika'ya uzanıyor. Doğu'da, İran'dan başlayarak, Hindistan ve Asya'nın diğer bölgelerine kadar yayılıyor. Kuzeybatı sınırlarını Balkanlar ve Tuna ötesi ülkelerden Avrupa'ya kadar uzanan geniş bir bölge çiziyor. Kuzeyde, Rusya'nın kalbine ulaşan Kafkaslar dairenin son ucunu oluştuyor.

Ankara'yı merkeze alarak 1500 kilometre yarıçapında bir çember çizdiğinizde, Doğu Yarıküre'nin kesişim noktalarını içine alan ve Roma İmparatorluğu'ndan bu yana siyasi kriz merkezi alan bölgeyi çevrelediğinizi farkedeceksiniz. Bu çember dünyadaki tüm ihtilaf noktalarını içermese de, yüzyıllardır her bir metrekaresi ihtilafların odağı olmuş bir toprak parçasını kapsıyor. İmparatorluklar bu bölgede ortaya çıktı, yaşadı ve öldü. Politikasını Doğu Yarıküre'ye göre düzenlemeyen hiçbir küresel güç var olmamıştır. Hiçbir millet yarıkürenin ekseninde tutarlı bir politikaya sahip olmadan, kendini garantiye lamamıştır.

Bölge, bölünmüş ve düşman milletlerden oluşmaktadır. Avrupalı, Afrikalı ya da Himalayalar'ın güneyinde Asyalı bir imparatorluk kurmak için bu bölgeyi güvenlik altına almak gerekmektedir. Fethe soyunanlar bölgenin ya bütününü ya da önemli bir kısmını itaate zorlamalı, en azından stratejik ülkelerle ittifaka gitmeliler. Bu ülkelerin iktidarı, topoğrafyanın takviyesi ile hayatını idame ettirecektir. Bölgenin engebeli dağlar ve ıssız çöllerle dolu olması, sonucu kesin askeri operasyonları mümkün kılmadığından, bölge ülkeleri, siyasi rüzgarların sonsuz değişimlerine karşı hayatta kalmayı hep başarmışlardır.

Balkanlar'dan Kafkaslar'a, Lübnan'ın dağlarına kadar eski insanlar başdöndürücü ihtişamları ile hep yakın temas içinde yaşadılar. Bu milletler, yabancıların kavramasının çok güç olduğu bir tutku ile diğerlerini küçük gördüler. Her kabilenin veya milletin komşularının tamamına yönelik bin yıllık küskünlüğü vardır. Her biri kendilerine yönelik binlerce kötülük sayarken, kendi kötülüklerini haklı çıkaracak binlerce mazeret üretmişlerdir. Dışarıdan gelen birisi, kimin suçlu olduğuna yönelik ahlaki bir değerlendirme yapmaya kalsa kesinlikle işin içinden çıkamaz.

Kontrol edilmesi zor, dar görüşlü ve bölge coğrafyası üzerine kurulu politikalar, bölgeyi dışarıdan gelenler için üstesinden gelinmesi kolay bir hedef haline getiriyor. Avrupa'nın Balkanlar'ı bloke etmeden güven içinde olamayacağı gibi, Rusya'da Kafkaslar kaos içindeyken huzur bulamayacaktır. Aynı şekilde İsrail ve Mısır, Lübnan dağları kontrol altına alınmadan rahat uyku uyuyamaz. Basra Körfezi'nin savunması da Bağdat'ın kuzeyindeki dağlardan başlar. Milletler hiçbir zaman bölgeyi fethetmek için savaşa girmezler, sadece kendi varlıklarını korumak için uğraşırlar. Bu nedenledir ki, buraya yerleşmek için hiçbir zaman yeteri kadar güç getirmezler, sadece arkalarında bir imparatorluğun enkazını bırakarak giderler. Bölgeyi tanımak için, bölgesel politikalarla küresel sistemin getirdiği politikaların karşılıklı etkileşimini gözönünde tutmak gerekir. Yerli güçlerin kendi aralarındaki ilişkileri sürekli bir durumdur. Büyük imparatorluklar doğdukça diğerlerini rahatsız etmiş, kendi gücünü oluşturmak için yerel düşmanlıklardan yararlanmışlardır. Büyük jeo-politikalar doğup batarken, dar görüşlü politikalar sonsuza kadar sürüyorlar.