Meydan Mübarek'e kaldı

Kahire- Her ikisi de İsrail ile yakın ilişkilere sahip Ürdün Kralı Hüseyin ile Fas Kralı Hasan'ın 5 ay ara ile ölmelerinin ardından, Mısır Devlet Başkanı Hüsnü Mübarek'in Arap-İsrail görüşmelerindeki arabuluculuk rolünün daha da artacağı kaydedildi. Ortadoğulu gözlemciler, Fas Kralı Hasan'ın sahneden çekilmesinin, Mübarek'in İsrail ile Arap komşuları arasındaki ilişkilerde üstlendiği arabuluculuk rolünü daha da pekiştireceğini ve Mısır'ın pazarlık gücünün artacağını bildirdiler. Ürdün Kralı Hüseyin ve Fas Kralı Hasan'ın 5 ay arayla ölümü, İsrail devletinin Arap ülkeleri arasında güvenini kazanmış iki Arap liderin, diğer bir deyişle İsrail'in uzlaşabileceği müzakerecilerin eksikliği anlamına geldiği kaydedildi. Gözlemciler her iki kralın yerine geçen büyük oğullarının iç istikrarı koruduğunu ve ülkenin temel politikalarında -özellikle İsrail'e karşı- radikal değişiklikler yapmadıklarına dikkat çektiler. Ancak Ürdün'ün yeni Kralı Abdullah ve Fas'ın yeni Kralı Muhammed genel anlamda bölgesel ve uluslararası bir sınavdan geçmedikleri için, babalarının İsrail lehine üstlendikleri arabulucuk rolünü aynı başarı ile üstlenmeyebileceği kaydediliyor.

Rabat'taki bir Arap büyükelçi kimin en etkin arabulucu olacağı yönündeki bir soruya "Hiç şüphesiz, tecrübesi ve Mısır'ın en kalabalık Arap ülkesi olması hasebiyle Mübarek bu rolü oynayacaktır" dedi. Ortadoğulu gözlemciler, 71 yaşındaki Mübarek'in, İsrail'in yeni Başbakanı Ehud Barak ile bir barış yapmaya hazırlanan Suriye Devlet Başkanı Hafız Esad'la çok iyi ilişkilerinin olduğuna dikkat çekerek bunun Mübarek'in etkinliğini daha arttıracağını belirtiyorlar. Kralın ölümü, Ortadoğu barış sürecine taze soluk getiren Ehud Barak'ı, Arafat ve Mübarek'le gelecek hafta yapacağı görüşmeleri ertelemek zorunda bıraktı. Ancak cenazeye katılan liderler arasında gündem dışı görüşmelerin yapılabileceği söylentileri gündeme geldiğinde, ilk akla gelen Mübarek'in bu görüşmelerde ciddi bir etkinliğinin olacağıydı. Aynı diplomat, 1978'deki Camp David Anlaşması'na referans yaparak "Mısır'ın İsrail ile ilişkiler konusunda zengin bir uzman kadrosu var" diyor. Camp David anlaşmasının hazırlanmasında etkili bir rol üstlenen Kral Hasan ölümünün ardından Ürdün Kralı Hüseyin gibi ABD ve İsrail'in gözle görülür iltifatlarına mazhar oldu. Arap ülkeleri arasında İsrail'e karşı uygulanan psikolojik ambargonun delinmesine yardımcı olan Kral Hasan Kral ayrıca 1991'deki Madrid Konferansı'nın hazırlıklarında da önemli bir rol oynamıştı. ABD Başkanı Bill Clinton, Kral'ın ölümü üzerine, Ortadoğu'nun en büyük barış yapıcılarından birini kaybettiğini söyledi. Clinton, "O, tüm bölgede daha fazla tolerans ve istikrar amacıyla, Mısır Devlet Başkanı Enver Sedat'ın Kudüs'e tarihi gezisinin hazırlanmasında yardımcı oldu. Ortadoğu halkları arasındaki sınırların kaldırılması için cesurca çalıştı" demişti.

Ürdün ve Fas krallarının İsrail ile yakın ilişkileri sonucu, Arap ve İsrail arasındaki psikolojik duvarlar kısmen kalktıysa da, Lübnan'da etkin güç olan Suriye ile İsrail arasında bir arabuluculuğa hâlâ ihtiyaç var. Önde gelen Arap ülkeleri arasında sadece Suriye ve Lübnan, liderlerinin İsrail'le yüzyüze görüşmesine karşı çıkıyor. Barak'ın yardımcılarından Danny Yatom'un İsrail'in Suriye'nin istediği gibi görüşmelerin üç yıl önce kesildiği yerden başlaması yönündeki isteğini kabul ettiğini açıklaması ile Suriye ve İsrail birbirlerine daha da yakınlaştı. Suriye, Golan Tepeleri'nin tümünün iadesinin tartışma konusu olamayacağını söylüyor. Şam, Yitzhak Rabin'in tüm Golan'ın geri verme sözü olduğunu belirtiyor. Rabin gibi, Barak da Netanyahu'nun karşı çıktığı toprak karşılığı barış formülüne sıcak bakıyor. Ama Barak, Golan'ın ne kadarından çekileceği konusunda bir şey söylemedi. Tüm bu sıcak gelişmelere dikkat çeken gözlemciler, Mısır devlet başkanı Mübarek'e beklendiğinden daha fazla iş düşeceğini söylüyorlar. ------- ARA BASLIK ------------------