Telekulak isyanı

Küresel telekulak krizi giderek küreselbir isyana dönüşüyor. ABD ULusal Gücenlik Ajansı (NSA)''nın Almanya Başbakanı Angela Merkel ve Fransa Cumhurbaşkanı François Hollande''ın dışında 35 dünya liderini daha dinlediğinin ortaya çıkması öfkeyi artırdı. Tepkiler üzerine ABD Başkanı Barack Obama liderlere telefon edip ''Sizi dinlemiyoruz'' garantisi veriyor. AB zirvesinde Avrupalı ülkeler ABD ile yeni bir istihbarat anlaşması talep ederken Brezilya ve Almanya, BM''den harekete geçmesini talep etti. Eski NSA çalışanı Edward Snowden''ın sızdırdığı belgelerle patlayan skandalın ardından AB zirvesinde Avrupalı ülkeler ABD ile yeni bir istihbarat anlaşması talep ederken Beyaz saray da terörle mücadele kapsamındaki istihbarat çalışmalarını mahremiyet hakları açısından gözden geçirme kararı aldığını duyurdu.

Son sızan yazışmaya göre ABD''nin dünya genelinde isimleri açıklanmayan 35 devlet ve hükümet başkanının telefonlarını dinlediği ve liderlere ait telefonların numaralarını da ABD Dışişleri Bakanlığı, Pentagon ile Beyaz Saray''dan temin ettiği ortaya çıktı. 2006 yılına ait belgede NSA''nın adı açıklanmayan birçok üst düzey Amerikalı yetkiliden telefon rehberlerini aldığı belirtildi. Gizli iç yazışmada NSA, Beyaz Saray, Dışişleri Bakanlığı ve Pentagon gibi kurumlardaki üst düzey yetkilileri ''Rolodexlerini'' (ofislerde kullanılan masa üstü rehberleri) paylaşmaya çağırıyor.

Belgede bir yetkilinin NSA''e aralarında 35 devlet lideri de olan 200 kişinin numaralarını verdiğine, bu kişiler üzerinde ''çalışmanın'' hemen başladığına dikkat çekiliyor. NSA elde ettiği bu numaraları kendi arşivinde bulunanlarla karşılaştırıp yakın takibe almaya değip değmeyeceğine karar veriyor. Ve örnek vakada, bilgisi alınan 200 numaradan 43''ünün daha önce NSA''in elinde olmadığı anlaşılıyor. Bununla birlikte belgede, söz konusu telefon numaralarıyla elde edilen ''raporlanabilir düzeydeki istihbaratın az olduğu'' da belirtiliyor.

Brüksel''de bir araya gelen Avrupa Birliği liderleri, birçok ülkeyi dinlediği öne sürülen ABD''ye casusluk faaliyetleri yüzünden duyulan güvensizliğin terörle mücadeleye zarar verebileceği uyarısında bulundu.

AB liderlerinin dün yayımladığı ortak bildiride, son iddiaların Avrupa vatandaşları arasında derin kaygı yarattığı ifade ediliyor. Bildiride, ''Ancak ortaklık karşılıklı saygı ve güvene dayanmalıdır. Buna gizli servislerin faaliyetleri ve işbirliği de dahildir. İstihbarat terörle mücadelenin yaşamsal önemdeki bir unsuru. Ancak müttefikler arasındaki güven eksikliği bu alanda işbirliğine gölge düşürebilir'' denildi.

ABD''nin eski dışişleri bakanlarından Madeleine Albright, ABD''nin BM büyükelçisi olduğu sırada, Fransız istihbaratı tarafından dinlendiğini belirtirken, ''hükümetler arası casusluğun hayatın bir parçası olduğu'' yorumunu yaptı.

ABD''nin İngiltere, Avustralya, Yeni Zelanda ve Kanada ile casusluk yapmayacaklarına dair kendi aralarında özel anlaşması bulunuyor. Avrupalı ülkeler, anlaşmanın benzerini hayata geçirmek için Washington''a baskı uygulamaya başladı. Bu arada, yeni iddialara göre İtalya''yı sadece ABD''li ajanların değil İngiliz ajanların da uzun süredir dinlediği ileri sürürldü. ABD''li NSA ajanları tarafından geliştirilen ''Prism'' sistemine benzer özellikleri bulunan ''Tempora'' sistemiyle İngilizlerin, İtalya''nın telefon ve internet trafiğini taşıyan fiber optik kablolara erişerek sivil ve resmi kişilerle kurumları dinlediği kaydedildi.

Washington Post''a bilgi veren üst düzey bir Amerikan istihbarat yetkilisine göre, Snowden, Rusya''ya karşı adı açıklanmayan bir ülkeden yürütülen istihbarat faaliyetlerine dair kapsamlı bilgiler edindi. Buna göre aynı zamanda bir NATO üyesi olan bu ülkeden yapılan istihbarat çalışmasıyla, ABD Hava Kuvvetleri ve ABD Donanması için son derece yararlı olacak veriler elde ediliyordu. Ve yetkilinin ifadesiyle, ''Rusya bunu bilseydi, önlemek için önlem alması hiç de zor olmazdı.''

Dinleme skandalına karşı Fransa Cumhurbaşkanı François Hollande ile birlikte hareket etme kararı alan Almanya Başbakanı Angela Merkel, artık bir şeylerin değişmesi gerektiğini söyledi. ''Gelecek için üzerinde işbirliği yapabileceğimiz ortak bir platform oluşturmak için zarar görmüş güven ilişkisinin yeniden kurulması gerekir. Sadece söz değil artık bu alanda bir değişime ihtiyaç var'' dedi. Merkel sözlerini şöyle sürdürdü: ''Burada hangi liderin dinlendiği ya da dinlenmediği önemli değil. Bu olay sadece siyasetçileri değil, şirketleri, iş verenleri ve vatandaşları da ilgilendiriyor. Devletleri aşan büyük bir problem var.'' Hollande ise sert bir dille dostlar arasında casusluk faaliyetlerinin kabul edilemez olduğunu dile getirdi.

Dinleme skandalıyla dalga geçen Avrupa Parlamentosu Başkanı Martin Schulz, ''Ben Alman istihbaratının Barack Obama''yı dinlemediğinden emin olamam. Böyle bir varsayımın doğrulanması halinde Beyaz Saray''ın buna vereceği tepkiyi görmek ilginç olurdu'' dedi.

Geçen hafta New York Times''a verdiği e-posta mülakatında Edward Snowden elindeki 30 bin belgeyi Rusya''ya götürmediğini ve bunları Rus yetkililerin görmediğini söylemişti. Ancak şimdiye kadar arşivini paylaştığı iki gazeteci, Glenn Greenwald ve Barton Gellman ile belgeselci Laura Poitras''ın elinde bu belgelerin ne kadarının olduğu bilinmiyor.

Snowden''ın NSA belgelerini kısaca ''JWICS'' denilen ABD''nin 16 farklı istihbarat örgütünün kullandığı Dünya Çapında Ortak İstihbarat İletişimi adlı sistemden indirdi. Bu belgeler arasında özellikle Rusya ve Çin''e karşı yürütülen gizli istihbarat faaliyetlerinde birçok ülkeyi zor durumda bırakacak belgeler olduğunu belirtti. Hatta bu ülkelerden bazılarının ABD ile ortaklığı olduğunu dahi kamuoyundan gizlediğini söyledi.