Türkiye'nin yüz kızartıcı tablosu

Bu yıl 12 Şubat'ta, dokuz Türk şirket temsilcisi, İstanbul'un güneyindeki deprem bölgesinde yeni bir yolun inşası için kapalı zarf usulüyle teklif vermek üzere Ankara'daki Bayındırlık ve İskan Bakanlığı'na gittiler. Zarflar teker teker açıldı ve verilen fiyatlar not edildi. Ancak bir heyecan yoktu, çünkü ihaleyi alan haftalar öncesinden belliydi. İhaleye şike karışmıştı. Teklifler sadece davetiye yoluyla yapıldı ve katılımcılar, rekabetçi bir katılım olduğu görüntüsü vermek için orada olduklarını biliyorlardı. Bakanlıktaki yolsuzluğa karşı tek başına savaş veren Ankaralı inşaatçı Hüseyin Gündoğdu, bu katılımcıların arasında yer almadı. Ancak Gündoğdu, altı haftayı aşkın bir süre öncesinde, ihaleyi kimin ve kaça kazanacağını çıkan dedikodulardan öğrendiğini söylüyor.

Gündoğdu, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı'ndan Yüksek Denetleme Kurulu'na kadar ilgili her devlet kurumuna başvuruda bulundu, ancak bir işe yaramadı. Anlaşma, 4 Nisan tarihinde, Gündoğdu'nun tahmin ettiği gibi "Taşyapı" adlı bir şirkete verildi. Türkiye'deki yolsuzluk sadece kamu istihsalini değil, ekonominin her safhasını ve en üst düzeydeki politikacıdan en düşük memura kadar devletin tüm kademelerini etkiliyor.

Türkiye şeffaf değil

Türkiye, Transparency International tarafından yapılan bir değerlendirmede, dünyadaki 90 ülke içerisinde yolsuzlukta 50'nci sırada yer alıyor. Ancak, sorunun Bizans bürokrasisi ve yasal sistemle birleşmesiyle, uluslararası finans danışma şirketi PWC, Türkiye'yi, Çin, Rusya ve Endonezya'dan sonra dünyanın en az şeffaf dördüncü ülkesi sıralamasına koymuş. Türkiye'de kimliğinin açıklanmasını istemeyen üst düzey bir hesap kontrolörü, "Yolsuzluk bir yaşam tarzı haline geldi. Ülkemiz, devlet memurlarının bahşiş almadan bir şey yapmadığı bir yer oldu. Bahşiş, yolsuzluk, yasadışı kazanç ve rüşvet olmayan bir sektör kalmadı. Kamu yönetiminin her kesiminde rüşvet bağlantısı var. Ben gençken, rüşvet alan memurlar rezil edilirlerdi. Şimdi ise, rüşvet almazsanız, insanlar sizin aptal olduğunuzu düşünüyorlar. O kadar yayılmış ki, insanlar bunu saklamaya çalışmıyorlar dahi" dedi.

Ankara Sanayi Odası'nın Dünya Bankası'na atfen yaptığı araştırmaya göre, ihale değerinin yüzde 15 kadarının özellikle yönetimdeki partilere bağış olarak verilmesi, o ihalenin kazanılmasını sağlıyor. Buna ek olarak, ihale fiyatının şişirilmesi, gecikmesi ya da gereksiz oluşu miktarı belli olmayan kayıplara yol açıyor. Bu üst düzey hesap kontrolörü, "Bir müteahhit, aslında toprak olan bir yerde kayalık çıktığını söylüyor. Ya da, gerçek rakam 90 olduğu halde, devletten 900 kamyonluk toprak parası alıyor. İlgili devlet dairesi, oraya giderek kazancı müteahhit ile paylaşıyor" dedi.

Yolsuzluk terörün bile önüne geçti

Eski Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'in yakın dostu olan Türk işadamı Cavit Çağlar, banka yolsuzluğuyla ilgili yargılanmak üzere bir süre önce ABD'den ülkesine iade edildi. Böylece Çağlar, bu iadenin altında yatan ironiye dikkat çeken ilk kişi oldu. Çağlar, iki yıl önce bizzat kendisine ait özel bir uçakla Kenya'dan Türkiye'ye getirilen Abdullah Öcalan ile aynı muameleyi gördüğünden yakındı.

Siyasilere uzanacak

Yolsuzluk, Türkiye'nin düşmanları sıralamasında terörün yerini alıp birinci sıraya otururken, Çağlar, özel sektöre ait 13 batık bankanın üçünün içini boşaltmakla suçlanıyor. Çağlar, 1998'de yüzde 50 hissesine sahip olmasına zamanın banka lisansı vermekten sorumlu bakanlarınca izin verilen Etibank'ın verdiği usulsüz kredilerle bağlantılı olarak da suçlanıyor.

Fakat geçen Ekim ayında Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu tarafından el konulmasından sonra Etibank'ın satışı hakkında başlatılan soruşturma şimdi, aralarında BDDK'nın ilk başkanı ve bankanın satışı sırasında Maliye Bakanı olan Zekeriya Temizel'in de bulunduğu, satışı onaylayan politikacılara kadar uzanma tehlikesi doğuruyor. Satış sözleşmesine imza atan diğer beş kişi arasında, Başbakan olarak Mesut Yılmaz ve Başbakan Yardımcısı olarak Bülent Ecevit bulunuyor. Zamanın Sanayi ve Ticaret Bakanı olan Yalım Erez, meslektaşlarına, sözleşmeye imza atarken, "Bu yüzden Yüce Divan'a düşebiliriz" uyarısında bulunduğunu hatırlattı.