Yeni Kafkasya düzeni

İSTANBUL- AGİT İstanbul Zirvesi'nde Çeçenistan konusunda sergilenen diplomatik dramanın arkasında, Kafkaslar'da ABD ile Türkiye'nin çıkarlarına uygun, Rusya ve İran'ın zararına olan yeni bir düzenin yavaş yavaş şekillenmeye başlaması yatıyor. Ancak, bu iki büyük gücü dışarıda bırakan yeni düzenin Rusya'nın güneyi ile İran'ın kuzeyini birleştiren bölgeye, istikrar getirip getirmeyeceği henüz belli değil. Kafkaslar'da embriyo dönemini yaşayan 'Pax-Amerikana' hareketi, bölge için beklentilerden daha fazla istikrar ve refah sözü verirken, Moskova ve Tahran bölgeyi istikrarsızlaştırarak geniş çıkar alanı oluşturmaya çalışıyor. Bölgedeki yeni düzenleme Sovyetler'in dağılmasının olağan bir sonucu olmakla beraber, Hazar gaz ve petrol kaynaklarıyla çok yakından ilişkili. 54 ülkenin katılımıyla gerçekleştirilen İstanbul Zirvesi sırasında imzalanan anlaşmalar, bir süredir varolan şekillendirme sürecini bir adım daha ileri götürürken, Moskova'dan gelen hırıltıları da artırıyor.

Zirveye katılan liderler, Güney Kafkaslar'da barış beklentilerini yinelediler. Rusya'nın bölgedeki askeri varlığını azaltmasını istediler ve Moskova'nın Çeçenistan'a yönelik saldırılarını durdurarak, siyasi çözüme gitmesini, bu çözüm sisteminde AGİT'in rol almasını talep ettiler. ABD Başkanı Bill Clinton'ın gözetiminde Türk, Azeri, Türkmen ve Kazak liderleri Hazar petrolünü Batı'ya taşıyacak ana hat olarak Bakü-Ceyhan'ı tescilleyen anlaşmaya imza attılar. Uzmanların bin 700 kilometrelik boru hattının kısa süre içinde inşasının ekonomik açıdan zor olduğunu ileri sürmelerine rağmen ABD, proje sayesinde muazzam bir prestij sağladı. Çatışma bölgelerinden geçmesi planlanan hattın korunması için Amerikan güçlerinin konuşlanmasına ilişkin bir açıklama henüz yapılmadı. Ortadoğu'daki uluslararası boru hatlarının büyük çoğunluğu, komşu ülkelerde yaşanan ihtilaflar nedeniyle kapatılmış durumda. Moskova, bir haftayı aşkın süredir ABD'nin bölgeyi istikrarsızlaştırarak Kafkaslar'da kontrolü ele geçirmeye çalıştığı iddiasını tekrarlıyor. Washington ise bu iddiaları yalanlıyor.

Ancak stratejistlere göre, Rusya Sovunma Bakanı İgor Sergeyev'ın iddia ettiği, Batı'nın, 'Sovyet coğrafyasını güneyden boydan boya kuşatmak için Türkiye'den Çin'e kadar Batıcı devletlerden oluşan bir güvenlik korudoru oluşturmayı planladığı' bir gerçek. Gürcistan ve Azerbaycan'ın Batıcı liderleri, NATO tarafından korunma ve desteklenmek için çaba sarfediyor. Topraklarında halen büyük miktarda Rus askeri bulunan ve silah konusunda hem Moskova'ya hem de Tahran'a ihtiyaç duyan tecrit edilmiş haldeki Ermenistan, Batı'ya açılabileceği tek kapı olan Karabağ'da bir çözüme ulaşma çabasında. Ülkesinde bulunan Rus askerlerini kovmaya çalışan Gürcistan ise, Moskova'yı Devlet Başkanı Şevardnadze'ye yönelik suikastlerin arkasında olmakla suçluyor. Batı-Rusya ilişkileri yeni bir kısırdöngü içine girerken, Moskova, etrafında dönen olaylara seyirci kalmanın verdiği rahatsızlıkla burnundan soluyor.