Yeniden Soğuk Savaş

Yeni Dünya Düzeni'nin iki kaybedeni, Rusya ve BM'nin liderleri dün Moskova'da biraraya geldiler. Rusya Devlet Başkanı Boris Yeltsin ve BM Genel Sekreteri Kofi Annan sadece Kosova krizini değil dünya krizini görüştüler. BM'yi yeniden diriltme ve Amerika'nın uluslararası düzenine karşı önlemler alma çabalarına sadece Annan değil, Moskova'yı mesken tutan Avrupalı ve Amerikan klübünün dışında kalan ülkeler de katılıyor. NATO'nun Kosova müdahalesiyle erken başlatılan yeni rolü, BM'yi bir Üçüncü Dünya kurumu olarak devre dışı bırakırken, Rusya'yı da tam bir belirsizlik için soktu. İttifak'ın yeni stratejisi hemen her türlü anlaşmazlık durumunda dünyanın her bölgesine askeri müdahale meşruiyetini kendine tanırken, bugüne kadar BM'nin yürüttüğü görevleri de tamamen kendi kontrolüne aldı. Özellikle Rusya ve Çin'in, biraz da Fransa'nın BM Güvenlik Konseyi'ndeki engelleri Amerika'nın dünya liderliği ve uluslararası ilişkilerini bir anlamda kısıtlıyordu. Washington Zirvesi'nde Avrupa'nın itirazına rağmen kabul edilen yeni konsept, Amerika'nın önünü açarken BM bir anda işlevsiz bir kuruma dönüşüverdi.

Soğuk Savaş'ın mağlup tarafı olan Rusya, Amerika'nın hızla yayılan hegemonik gücüne karşı eski gücünde olmasa bile yeni bir direnç noktasının adresi gibi algılanıyor. Moskova, kendi askeri ve dış politika önceliklerini yeniden belirleyecek girişimleri şimdiden başlattı. Kosova müdahalesinde ilk başlarda ciddiye bile alınmayan Rusya, son zamanlarda hem Avrupa'nın hem de Amerikan klübünün dışında kalan ülkelerin uğrak yeri oldu. Moskova'nın yeni önemi Amerika'yı telaşlandırdı ve Kosova krizine Rusya ile beraber çözüm aramaya yönelik girişimler artırıldı. Avrupa'dan gelenler, Avrupa'nın Amerika'ya rağmen öne çıkması, üzerlerindeki Amerikan gölgesinin kalkması, Rusya'nın Avrupa klübüne dahil edilmesi ve dünyayı Amerikan hegemonyasına kaptırmamak için yeni bir uluslararası düzenin hesaplarını yapıyorlar. Avrupa dışından gelenler ise Amerika'ya karşı yeni bir dönge unsuru arayışları içindeler. Rusya'nın Çin ile yakın ilişkileri Washington karşısında yeni bir denge oluşturmaktan şimdilik uzak. Çin çökmekte olan Rusya ile tehlikeli ilişkilere girmekten bir anlamda sakınıyor. Tek kutuplu bir dünyanın süper gücü Amerika'nın NATO'yu bir dünya jandarmasına dönüştürmesi, üstelik uyanmakta olan Avrupa'yı şimdilik dizginlemesi ve İttifak'ı dünyanın her bölgesine müdahale edebilecek bir niteliğe büründürmesi, birçok ülkeyi derinden kaygılandırıyor.

Son birkaç gün içinde BM Genel Sekreteri Annan, ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Talbott, Yunanistan ve Kanada Dışişleri Bakanları, Almanya Savunma Bakanı ve Güney Afrika Devlet Başkanı Mandela Moskova'ya geldi. Belçika Dışişleri Bakanı da birkaç gün sonra Moskova'da olacak. Bunun dışında Yeltsin'in Yugoslavya Özel Temsilcisi Victor Çernomırdin'in temasları Kosova krizine çözüm bulma amacına yönelik olmanın boyutlarını aşacak nitelikte. Moskova'da, Annan ile görüşen Çernomirdin, Bonn'a giderek, Almanya Başbakanı Gerhard Schroeder ile de görüştü. Bir saatlik görüşmenin ardından Roma'ya geçen Çernomirdin, bu sabah Belgrad'da olacak. Annan ile görüşmesini değerlendiren Çernomırdin, "BM, dünyada hâlâ çok çok büyük bir rol oynamaktadır" dedi. Kanada Dışişleri Bakanı Lyoyd Eksuorsi, Rusya Dışişleri Bakanı İgor İvanov, Kofi Annan ve Yunanistan Dışişleri Bakanı Georgius Papandreu dün Moskova'da biraraya geldiler.

Amerika'nın dışında Rusya-Avrupa merkezli ve dünyanın geri kalanının katılımıyla başlatılan diplomatik temaslar trafiği tüm hızıyla devam ederken ABD Başkanı Clinton, 5 Mayıs'ta Almanya'yı ziyaret etmeye ve Şansölye Gerhard Schröder ile görüşmeye karar verdi. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada Clinton'ın NATO hava harekatına destek veren ABD güçlerini ziyaret etmek için Almanya'ya gideceği açıklandı. Anlaşılan Washington Zirvesi'nden sonra aniden tırmanan ve Amerika'yı dışarıda tutmayı amaçladığı belli olan başdöndürücü diplomatik trafiğe ABD bir yerden dahil olmaya karar verdi. Alman hükümeti tarafından yapılan dört satırlık açıklamada ise, Schröder'in Clinton'ı Almanya'ya davet ettiği bildirildi ancak detaylı bilgi verilmedi. Amerika'nın dünya düzenine karşı Avrupa-Rusya eksenli bir uluslararası düzen rekabetinin sinyallerini veren gelişmeler belli ki Amerika'yı son derece endişelendirdi.