'Mazlumun mutluluğu, bizim de mutluluğumuz'

Bülent Yıldırım ile aslında Kurban Bayramı'na rastlayan pazar günü için konuşmayı tasarlamış, ancak gündemin aniden değişmesi üzerine karşılıklı olarak konuşmayı ertelemiştik. Kısmet bugüneymiş. Bülent Yıldırım, İHH (İnsan Hak ve Hürriyetleri) İnsanî Yardım Vakfı Mütevellî Heyet Başkanı. 1992 yılından bu yana İHH, başta Bosna, Çeçenistan olmak üzere, dünyanın dört bir yanındaki mağdur ve mazlum insanlara yardım ulaştırmaya çalışıyor. Bütün zorluklara rağmen bu görevi büyük fedakârlıklarla ve ağır bedeller ödeyerek yerine getiriyor. Ağır bedeller ödüyor, çünkü bugüne kadar sekiz şehit vermiş İHH. Yardımlaşma, dayanışma, 21. yüzyıla girmek üzere olduğumuz şu günlerde, insanlığın giderek kaybetmeye başladığı erdemlerden biri. Bülent Yıldırım ile "yardım ve yardımlaşma"yı konuştuk. Çünkü o ve İHH, bu konuda epey zahmet çekmiş, epey tecrübe kazanmış ama birçok mazlum ve mağdur insana da yardım ulaştırmış. Son olarak Kosova'daki mazlum insanlara İHH, tam 54 trayler dolusu yardım malzemesi gönderdi. Önümüzdeki hafta bu sayı, 70 TIR'a ulaşacak. Bülent Yıldırım ile, Yeni Şafak okurları için yaptığımız konuşmayı sunuyoruz.

Çok uzun yıllar oldu; müslümanların dünyadan el etek çekmelerinin, ona şekil vermeyi bir tarafa bırakmalarının üzerinden yıllar geçti. Bütün bunların sonucunda da adeta merhamet duygusu zayıfladı. İnsanlar sadece kendi nefslerini düşünmeye başladı. Belki hayat standartları yükseldi ama, buna karşılık en önemli değer olan sevgi, azaldı. Bu gelişmeler, duyarlı insanları biraz olsun rahatsız etmeli diye düşünüyorum. Kapitalizm, insanları kötü bir noktaya getirdi aslına bakarsanız. Bizim bu yaptığımız, kapitalizmin bu acımasızlığına, bencilliğine karşı bir direnişi simgeliyor diyebilirim. Yardımlaşma denilen şey, insanın sadece beden veya görünen bazı şeyler için olmadığını anlatmak çabasından ibarettir. En önemlisi de tabii, Bakara Suresi'nin ilk ayetlerinde müminlerin vasıfları anlatılırken, helâl kazançtan verilmesi gerektiği ifade ediliyor. Sadece buradan hareketle düşünecek olursak, bu vermenin sosyal hayata katkıları olduğunu düşünüyorum. Bu kaybolmaya yüz tutan değerleri yeniden ortaya çıkarabilmek ve onların yaşamasını sağlamak için yardımlaşmayı, Türkiye'de yardımlaşma duygusunu geliştirmeye çalışıyoruz. Özellikle Türkiye diyoruz, çünkü Türkiye şu anda bir noktada müslüman medeniyetinin merkezi sayılabilecek bir konumda bulunuyor. Doğu ile Batı arasında bir köprü işlevi gördüğünü artık her kesimdeki entellektüeller söylüyor. Ve bir şekilde bu topraklar üzerinde yaşayan insanlar, çok uzun yüzyıllar müslümanlara ve tüm dünya insanlarına çok güzel şeyler sunabilmişler, güzelliğin merkezi haline gelebilmişler. Bugün dünya, tersine dönmüş. Her şey artık Batı ile özdeş hâle gelmiş. Ama Batı'ya baktığımızda, aslında Batı'nın bir şekilde kendi iç savaşını devam ettirdiğini görebiliyoruz. Sadece müslüman âleme karşı değil, kendi içine karşı da savaş veriyor Batı. Çok bencil olduğunu görüyoruz Batı'nın. Ve bu Batı medeniyetinin, özellikle Doğu ve üçüncü dünya ülkelerinin insanları üzerinde insancıl duygulara sahip olmadığını hissediyoruz. Bütün bunlara karşı bir tavır sergileyebilmenin ve direnebilmenin yollarından bir tanesinin -belki de en önemlisinin-, kaybolan insanî değerlerimizin yeniden hayata döndürülmesi ve infak duygusunun geliştirilmesi olduğunu düşünüyoruz. Bunu gerçekleştirebilmek için de, uzun yıllardan bu yana çalışıyoruz.

Tabii bu, tamamen nasıl bakıldığıyla ilgili bir durumdur. Biz insanî özelliklerin veya bir insana insan olarak değer verilmesinin temel sebeplerinden birinin, insanları yabancılaştıran unsurlardan arınmak ve bunlardan uzaklaşmak olduğunu düşünüyoruz. Bugün kapitalizm olsun, materyalizm olsun, insanı kendi özünden uzaklaştırıyor ve tabiiliğini kaybetmesine sebep oluyor ne yazık ki. Bu sebepten dolayı adeta bütün iktidar, kendisi için varolanların eline geçiyor. Dünyadaki adaletsizliğin, yoksullukların, eşitsizliklerin, hatta ölümlerin, bu sebepten dolayı meydana geldiğine inanıyoruz. Bunun bir yetki sorunu olduğunu da kabul etmiyoruz. Neden yardımlaşmayla biz buna karşı tavır sergileyeceğiz ? Bu bir yetki meselesi değil, anlayış meselesidir. Bugün İslâm aleminin yetkiyi ele geçirip yardımlaşmayı ve kardeşliği, dayanışmayı bir tarafa bıraktığını düşünelim. Bu, Batı medeniyetinin yapmış olduğu şeyleri yapmak anlamına gelecektir.

Evet, tam da böyle diyebilirsiniz. Şunu biliyoruz ki kapitalizmin kendisini yaşatabilmek için, bazı erdemlerden uzaklaşması gerekiyor. Bunlardan biri ve en önemlisi, insanların dayanışması, yardımlaşmasıdır. Kapitalizm, insanların tabii ihtiyaçlarının değil, hırslarının, rekabetçiliğinin, doymak ve tatmin olmak bilmeyen özelliklerinin yarattığı ve beslediği bir şey çünkü.

Şu kadarını söyleyeyim; bu, iki cephede savaşmak gibi bir şey. Yardım yapılacak insanları bulurken de zorlanıyoruz, öyle demeyin. Bunun bazı sebepleri var. Birincisi, Türkiye çok içine kapalı bir ülke aslında. Misâk-ı Millî sınırlarının dışında, kendisini ifade edemeyen ve dışarıyı tam olarak tanımayan insanlardan oluşuyor Türkiye. Biz bir kere dünyayı tanıdık, tanırken de zorlandık. Yakın tarihimizi öğrenmeye çalıştık ve öğrendik bu süreç içerisinde. Geçmişimizi öğrenmeye başladık ve yardım edilecek topluluklara ulaşabilmek için gayret sarfettik. Yardım almak hususunda sıkıntılarımız sürüyor ne yazık ki. Çünkü insanlar, yardım etmeyi unutmuştu. Bu ülkenin insanlarına "Aslında siz veren el olmalısınız, siz bu dünyanın gerçek sahiplerisiniz, çok ulvî bir medeniyetin mensuplarısınız" diyerek onlarda kaybolmaya yüz tutan bazı erdemleri yeniden hayata geçirebilmek kolay olmuyor tabii.

Bir anlamda öyle. Ancak şunu görüyorum ki Türkiye'de ve dünyada, bizim gibi insanlar ve kuruluşlar, "eminlik" sıfatını kazanmaya başladılar. Artık insanlar bize güveniyor ve gönül rahatlığıyla yardımlarını bizim aracılığımızla ulaştırıyor. Bunu gerçekleştirebilmek de, kolay olmadı. Engin bir tecrübeye sahip olduk diyebilirim. Ama bütün bunların sonucu olarak bugün hem yardım almak, hem de yapılan yardımları yerlerine ulaştırabilmek konusunda bazı rahatlıkları yaşıyoruz. İnsanlarımızın güvenini kazandığımız için, kelimenin tam mânâsıyla mutluyuz ve bu güvene lâyık olmak için çalışıyoruz. Çünkü gerçekten çok büyük bir sorumluluk taşıyoruz. Aslına bakarsanız yardıma ihtiyacı olanlar gözümüzün önünde duruyor, asıl yardım yapacak olanları bulabilmek ve onları ihtiyacı olan kimselere yardım yapmaya teşvik etmek, kaybolmuş olan bir erdemi de insanlara hatırlatmak mânâsına geliyor. "Tok, açın halinden anlamaz" diye bir söz vardır, bilirsiniz. Tok insanları, açın halinden anlamaya ve onlara yardım elini uzatmaya çağırıyoruz. İnsanımız, yardım etmeyi seviyor.

- Biz Türkiye'de ve Avrupa'da bu çalışmaları yapıyoruz. Bir bölgede kriz varsa, hemen bunu duyuruyoruz. Krizin boyutları büyük olunca, uluslararası kitle iletişim araçları vasıtasıyla kendiliğinden duyuruluyor. Biz yedi yıldır bu çalışmayı yapıyoruz ve insanlar da bizi tanıdı. Şu anda birebir gidip yardım istediğimiz kimseler ve yerler yok. Çok güzel bir gelişme; insanlar yardım yapmak istediklerinde gelip bizi buluyor ve yardımlarını bize teslim ediyor. Biz de, yardımı ulaştırabilmek noktasında bölgelerdeki sağlıklı kanalları araştırıyoruz, yolları araştırıyoruz, gerekli irtibatları kuruyoruz, ön incelemeleri yapıyoruz, bunun hukukî yollarını öğreniyor ve ulaştıracağımız yardımları, hukukî kuralları gözeterek ulaştırmaya çalışıyoruz. Buradan ve Avrupa'dan topladığımız yardımları kriz bölgelerine götürüyoruz. Bu yardım malzemeleri, orada öncelikle bir depoda toplanıyor. Eğer muhacir kampları varsa, bu kamplara dağıtılıyor. Dağıtımda bizzat bulunuyoruz ve adaletli bir dağıtım yapmak için bütün tedbirlerimizi alıyoruz ve bu konuda büyük bir titizlik gösteriyoruz. Bugüne kadar yaptığımız yardımlardan dolayı birçok yetkiliden teşekkürler aldık. Memnun oldular. Çok uzağa gitmeye gerek yok, Türkiye'de biliyorsunuz sel felâketleri oldu, Adana'da deprem oldu, biz buralara yardım ulaştırdık ve götürdüğümüz yardımlar neticesinde resmî makamlar bize teşekkür ettiler. Hatta bize eskort verdiler, yardımlarımızı dağıttık. Yardım dağıtma şeklimiz, bir noktada Kızılay'a da örnek oldu. Çok disiplinli ve düzenli bir yardım dağıtımı gerçekleştirdik. İnsanlar, yardım almaya gelirken birbirlerini çiğnemediler. İnsan onurunu zedelemeden yardım yapmaya gayret ettik. Bu konularda, yılların bize verdiği tecrübelerle hareket etmeye özen gösteriyoruz. Tabii bütün bunların yanında, tecrübe kadar önemli bir başka husus daha var, o da fedakârlık. Fedakârlık yaparak çalışabilecek insanları bulabilmek çok önemli. Öyle zannediyorum ki bu konuda en rahat teşkilatlardan biriyiz. Bu teşkilatın etrafında ve yardımların ulaştırılması konusunda çalışırken gerçekten mutlu olan, yorulurken mutlu olan, fedakârlık yaparken haz duyan insanların sayısı epeyce çoğaldı. Bu teşkilat 1992 yılında kuruldu ve hem Türkiye içinde, hem de Türkiye dışında çeşitli yardımlar ulaştırdı. Bu yardımların yerlerine ulaştırılması sırasında bugüne kadar; gerek Bosna'da gerekse başka yerlerde, sekiz tane şehit verdik. Öyle zannediyorum bu manevî havanın getirdiği bir kolaylık ve haz da var. Şu anda, gittiğimiz her yerde insanlarla çok iyi diyalog kurabiliyoruz. Oradaki kurumlarla ve devletlerle ilişkilerimiz çok iyi düzeyde seyrediyor ve yardımlarımız kolayca ulaşabiliyor.

İnsanların kafasında "Yardımlar acaba gerçekten yerine ulaşıyor mu ?"şeklinde soru işaretleri oluşabilir. Çünkü "Bosna'ya yardım", "Çeçenistan'a yardım"... hep sınırötesi yardımlar ve riskli noktalar bunlar.

Bu problemleri yaşadık ve bunları aşabilmek için birtakım tedbirler aldık. "Bu yardımları nasıl ulaştırıyorsunuz?" sorusu, bizim için doğru bir soru değil. Meselâ biz Çeçenistan'a yardım götürürken, yirmibeş tane Rus kontrol noktasından geçiyorduk. Bu geçişler hiç de kolay olmuyordu. Ama bir gerçek var: Biz, topladığımız bu yardımları mutlaka ve eksiksiz bir biçimde yerlerine ulaştırmalıyız. Ancak, bu yardımların oralarda dağıtılıp dağıtılmadığı hususunda eğer şüphesi olan kişiler ve kurumlar varsa, çok açık bir şekilde çağrıda bulunuyoruz. Meselâ herhangi bir gazete muhabiri, kurumun yetkilisi veya şüphesi olan şahıslar bizimle birlikte bu yolculuğa gelsin, geçtiğimiz yollardan onları geçirelim ve yardım dağıtırken görsün, görüntülesin. Olumlu cevap verenler oldu, döndükten sonra gördüklerini burada aksettirdiler. Özellikle Bosna savaşı sırasında yardımlarımızın yerine ulaştırılıp ulaştırılmadığını araştırmak için biliyorsunuz Türkiye'de bir heyet oluşturuldu, Almanya'ya gidildi, Bosna'ya gidildi. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde raporlar vardır; bu yardımların yerine ulaştırıldığını ve gerçekten İHH'nın Balkanlar'da adeta Türkiye'nin prestiji olduğunu, Osmanlı'nın mirasını sahiplendiğini gördüler, hatta dönemin büyükelçisi Şükrü Tufan (?) beyefendi bu konuda çok açık beyanatlar da verdiler. Çünkü biz o dönemde TBMM'nin büro malzemelerini bile Saraybosna'ya biz götürüp kurduk ki, o dönemde Saraybosna'ya girilemiyordu. Hatta birbuçuk yıla yakın bir süre, Saraybosna'ya adeta kuş uçmuyordu ama, biz girebiliyorduk. Evet, bunun birtakım bedelleri vardı ve bu bedelleri ödedik biz. Az önce söylediğim gibi birçok şehit vererek bu bedelleri ödedik ama, oraya girmeyi de başardık. Hiç unutmam, o dönemde bizim Saraybosna temsilcisi olan bir arkadaşımız vardı. Birleşmiş Milletler Mülteci Komiserliği Saraybosna'da bir toplantı yaptı ve dedi ki; "Şu andan itibaren Sırplar Saraybosna'ya girilmesine izin vermiyor. Bizim de bağımsız yardım kuruluşlarını koruyacak gücümüz kalmadı. Bu nedenle Sırplar'la bir anlaşma yapmak zorundayız. Bu anlaşmaya göre, gelen yardımların yüzde otuzunu Sırplar'a vermek zorundayız. Aksi takdirde Saraybosna'ya yardım girmeyecek". Bizim temsilcimiz kalktı ve dedi ki, "Biz Sırplar'a kesinlikle hiçbir yardım vermeyiz, gerekirse kendi yardımlarımızı kendimiz geçiririz.". Oradaki BM yetkilisi bunun üzerine "O zaman biz de Saraybosna'dan çekiliriz" dedi. Arkadaşımız kalktı, "Siz çekilebilirsiniz. Biz burada Allah'la beraber bu yardımlarımızı yine geçireceğiz" cevabını verdi. Baktılar ki bizim gibi kuruluşlar direniyor, mücadele ediyor; onlar da bu yardımların Sırplar'a verilmesinin doğru olmadığını ve bizim de Sırplar'a yardım vermeyeceğimizi anladılar. Birçok zorluklar çektik, zor yollardan geçtik, insanlara da kanıtladık. 1992 yılından bu yana, bakıyorum da, Türkiye'deki bütün medya kuruluşlarının muhabirleri bir şekilde bizim bürodan geçmiştir. Hürriyet'ten tutun, Star televizyonuna kadar, hepsi Zagrep'de bir şekilde bizim bürolardan bir şekilde geçmiştir ve üstelik yardımcı da olmuşuzdur kendilerine. Ayrıca hepsi, yardımları dağıtırken gördüler. Şu anda Bosna'da hangi bakan olduğunu bilmiyorum ama, İstanbul Büyükşehir Belediyesi'ni ziyareti sırasında "İHH'yı hiç unutamam. Çünkü Saraybosna'ya yiyecek girmediği günlerde, ailelerimize yiyecek götüremediğimiz dönemlerde bana ilk yardım paketi İHH'dan gelmiştir" demiş. Bunu Bosna'lı insan da biliyor, Türkiye'nin yetkilileri de biliyor, tüm dünya da biliyor. Bu nedenle yardımların dağıtılıp dağıtılmadığı sorusuna biz kalben rahat cevap veriyoruz. Yardımların dağıtıldığı biliniyor, aslında bu tesbit de edilmiş durumda. Bu nedenle bizler vicdanen çok rahatız.

Yardımı yapanlara gösterdik. Şöyle bir metod uyguladık: Bize yardım yapanlara teklif ettik, hatta ısrarcı olduk. "Gelin, o yardım ânını kendiniz yaşayın, o hazzı bizzat siz duyun" dedik. Çünkü çok mağdur bir insana yardım yaparken, yardımı alırken onun gözündeki sevinç ve mutluluk ışığı sizi adeta tekrar hayata döndürüyor. O kadar sevindirici bir hadise. Yardım eden kimsenin, bunu görme hakkına da sahip olduğuna inanıyoruz. Birçok kimseyi ve kurumu oralara götürdük. Dikkat ederseniz, müslüman toplulukta bu yardım kuruluşları ile ilgili bir güven bunalımı oluşturma projesi vardı.

Aslında bunun bir tek sebebi var. Bosna Hersek'te, müslümanların oluşturduğu yirmidört tane yardım kuruluşu vardı. Bunlar çok iyi çalıştılar, gayret ettiler. Adeta her şeylerini verdiler. Tüm imkânlarıyla ve güçleriyle Bosnalılar'ın yanında oldular ve Bosna, direnişi öğrendi. Evet, bir halkın zaferi kazanması, kendi başına ayakta kalmasına bağlıdır ama, moral ve lojistik destek de çok önemlidir. O kuruluşlar bunu başardılar ve birdenbire Bosna'da ne Sırplar'ın ne de Batı'nın beklemediği bir sonuç elde edildi. Şimdi biz burada insan haklarından ve uluslararası ilişkilerden bahsedebiliriz ama, bir de Sırplar'a o dönemde giden gizli mektuplardan da bahsedebiliriz. Bu mektupların bir kısmı daha sonra deşifre edilmiştir. Bu mektuplar bazı Avrupa ülkelerinin başbakanları tarafından gönderilmiştir ve müslümanlara karşı nasıl tavır alınması ve onların nasıl yokedilmesi gerektiğini belirten mektuplardı bunlar. Üzücü ama, Haçlı zihniyetini bugüne yansıtan mektuplardır bunlar. O dönemde Batı'nın da, bu katliamı işleyen Sırplar'ın da beklemediği bir şekilde Bosna'da bir direniş oldu ve Bosna'lı halkın yanında tüm müslümanlar yer aldı. Bu kuruluşlar, adeta Bosna için bir sığınak oldu. İlginçtir, bunun üzerine aynı yıllarda bu Müslüman kuruluşların merkezlerinin hemen hepsinde birtakım medya organları, güven bunalımları oluşturmaya başladı. Bu yardımların kesilmesi için ellerinden geleni yaptılar. Hatta hiç unutmam, Avrupa'da bir avukat çıktı, gazetelere -özellikle İHH için- günlerce şöyle bir ilân verdi: "İHH'ya yardım verip de memnun olmayan veya verdiği yardımın nereye gittiğinden emin olmayan kişileri arıyorum, ücretsiz avukatlığını yapacağım" diye. Bir kişi bile başvurmadı. Aynısı diğer müslüman topluluklar için de geçerliydi. Fakat bugün gelinen nokta şu ki; bu kuruluşlar, kendi toplulukları içinde "emin" sıfatını kazanmışlar. Artık toplumun tüm kesimleri bunu kabullenmişler ve herhangi bir kriz döneminde -ki Kosova'da şu anda yaşadık- çok hızlı hareket edebilen bu kuruluşlara insanlar teveccüh ediyor. Öyle zannediyorum ki bu, yaşadığımız yüzyılın en önemli hadiselerinden biridir. Yirmibirinci yüzyılı ben "gönüllü teşekküller yüzyılı" olarak görüyorum. Adeta "devlet" tarifi içinde gönüllü teşekküllerin var olması gerektiğine de inanıyorum. Bunlar, sivil insanların hem devlette hem de uluslararası krizlerde, bir noktada kendi ifadeleri olacaktır. Öyle zannediyorum ki bugün, bunun bir başlangıcıdır.

Size nasıl anlatsam. Bir misal vereyim. Bir gün, havaalanında bir kadın, Türkiye'ye giriş yapamıyor. Beyi de Türkiye'de. Bize haber verildi, yetkililerle görüştük ve bunları buluşturduk. Bir saatlik bir buluşma idi bu. O bir saat içerisindeki mutluluk tablosu, bize adeta hayatı yeniden tanıttı. O mutlulukla birkaç gün neşelendik. Kosova'ya, Bosna'ya, Çeçenistan'a gidiyorsunuz, o mazlum insanlarla beraber mazlumiyeti yaşıyorsunuz. Mazlumiyetin gücü var orada, mazlum olmanın getirdiği bir güç var ve bu çok önemli bir şey. Fakat daha ilginç bir şey söyleyeyim size. O kadar yer gördük, mazlumları gördük. Bu mazlumların hemen hepsinin de müslüman âlemden olması da ayrıca üzüntü verici ve mânidar. Nereye giderseniz gidin, müslüman topluluklarda bu mazlumiyeti görüyorsunuz. Ama onlardaki kalp zenginliği, onlardaki mutluluk size aksediyor. Bir de alışkanlık kazanıyorsunuz. Bir kişiye yardım ediyorsunuz, ikinci bir kişiye daha yardım etmeden duramıyorsunuz. Alışkanlık oluyor adeta.

Evet, çok güzel bir alışkanlık gerçekten. Mazlumların, muhtaç insanların yardımını onlara ulaştırmak güzel, ayrıca onların o yardıma uzandıkları zamanki mutlulukları, gözlerindeki sevinç pırıltısı daha da güzel. Tarifi mümkün değil. İnanın, ancak yaşayan bilebilir bunu.

Evet. Sizin de söylediğiniz gibi, paylaşmanın ne demek olduğunu öğreniyorsunuz. Aslında, hayatın paylaşmak demek olduğunu öğreniyorsunuz.