Cumhuriyet Osmanlı"dan daha "muhteşem"dir

Gazetecilik yapmak, diyet yapmak gibidir. Herkes ona ihtiyaç duyar, ama onun kurallarına çok az kişi uyar. Fazla sıfatlardan ve kilolardan kurtulmak, kadim derttir...

Herkes onun hakkında konuşur, onun hakkında kitaplar yazılır, ama hep rafta veya lafta kalır, nadiren hayata geçer. Hep "haftaya pazartesi"ye, hep hayallerindeki hükümete ertelenir.

Kuşkuya ne hacet, diyet uzmanı olmak, diyet yapmaktan daha kolaydır. Hakeza gazetecilik uzmanı olmak da, gazeteci olmaktan kolaydır. Basın özgürlüğü hakkında ahkam kesenlerin tonla, iyi gazetecilerin gramla olmasının nedeni budur.

Bir türlü gelmek bilmeyen "o pazartesi"ye kadar, ben size gazetecilik uzmanlarının anlatmadığı, "başarısı kanıtlanmış bir diyet" hikayesi anlatayım...

(Bu hikaye, "Muhteşem Cumhuriyet" hikayesidir, pekala dizi olarak televizyonlarda yayınlanabilir. Yeteneksiz yandaşlara ve muhaliflere hediyemiz olsun, böylece mugalata yaparken argümanlarını değiştirebilirler.)

Kuşkusu olanlara şu kadarını söyleyelim ki, Cumhuriyet"in kuruluşundan bugüne kadar, medya patronlarının birçoğu bu diyeti uygulayarak forma girdiler, vergi gibi fazla kilolarından kurtuldular, formlarını korudular.

ATV ve Sabah"ın satışı hakkında konuşmaya doymayanlar, Cumhuriyet gazetesi söz konusu olduğunda niçin oruç tutuyorlar? ATV ve Sabah nasıl el değiştirdiyse, Cumhuriyet gazetesinin binası ve matbaası da "öyle" Yunus Nadi"nin olmuştu. "Devlet ihalesi"yle...

Yunus Nadi, İttihat ve Terakki›nin genel merkezi olan Cağaloğlu›ndaki o büyük binayı, bugünkü Milli Emlak Genel Müdürlüğü"nün atası sayılabilecek "Emval-i Milliye İdaresi"nden sekiz taksitte ödenmek üzere, 40 bin liraya satın almıştı.

Bir Yörük çocuğu olan Yunus Nadi"nin Abidin Paşa"nın himayesiyle okuyabildiğini, Cumhuriyet gazetesini kurmadan önce, Ankara"da "Anadolu"da Yenigün" gazetesini hangi iptida şartlar altında nasıl çıkardığını çok iyi biliyoruz. Ne kadar idealist gazeteci olduklarını göstermek için, o günleri detaylı olarak anlattıkları için...

Soru şu: Şu «dar-ı dünyada bir dikili ağacı olmayan» Nadi ailesi, kapalı zarf usulüyle yapılan müzayedeye katılmak için gerekli olan teminat mektubunu bankalardan nasıl aldı?

Teminat mektubu almada hiç zorlanmadığını, karısına yazdığı mektuptan anlıyoruz:

"Binanın fiyatı 32.350 lira olarak tespit ettim. Binanın senin namına alınmasını muvafık buldum. Ve nihayet şu karıcığımın şu dar-ı dünyada bir dikili ağacı yoksa bile bir konağı olsun bari dedim. (...) Bunun için bankadan alınacak mektubu filan da vaktinde almış olmak lazım. Teklifnameyi sen kendi elinle imza et: Nazime Yunus Nadi veya Yunus Nadi"nin refikası Nazime dersin."

Cumhuriyet gazetesinin binası gibi matbaası da soru işaretlerinin akrabasıdır. Hagop Mateosyan"ın matbaası, 1949 yılında, Rize milletvekili Dr. Fahri Kurtuluş tarafından gündeme getirilir.

"1924"te yayınlanan bazı haberlere dayanarak, kıymeti 40-60 bin lira olan matbaanın ihale yapılmaksızın, Yunus Nadi"ye 2-3 bin liraya verildiğini ileri sürer. Karşılıklı suçlamalar, açılan davalar ihtilafı uzun süre canlı tutacaktır. Sonunda Fahri Kurtuluş"un 17 adet cevabi yazısını yayınlamamış olan Cumhuriyet, daha doğrusu gazetenin sahibi Nadir Nadi ve Yazı İşleri Müdürü Cevat Fehmi Başkut, Basın Yasası"na muhalefetten 3.400"er lira ağır para cezasına çarptırılır."

Mateosyan yurtdışına kaçtıktan sonra, matbaası "metruk" (terkedilmiş) addedilerek el konmuş, varislerine iade edilmemiştir. Devletin eline geçen matbaa, "usulsüz" işlemlerle, Yunus Nadi"ye önce kiraya verilmiş, daha sonra ihalesiz satılmıştır. Rize milletvekili Dr. Fahri Kurtuluş"un soru önergesine, dönemin maliye bakanı, " Nizam ve kanunda Emvali Menkule ve Metrûkenin ne suretle icar (kira) edileceğine dair hiçbir kayıt yoktur." iddiasında bulunmuştur. Bir kanun düşünün ki, kendisine emanet edilen gayrimenkullerin ve malların nasıl kiraya verileceğine bile cevap vermiyor! Mümkün olabilir mi bu...

Yunus Nadi"nin torunu Emine Uşaklıgil, "Benim Cumhuriyet"im" adını taşıyan hatıratında, dedesi bunu pek hatırlamak istemese de, dedesinin Cumhuriyet"ten önce "İttihat ve Terakki"nin kalemşörü" olduğunu gizlemez.

"Sertel"in anlattığına göre, Yunus Nadi her gün İttihat ve Terakki merkezine gider, oradan aldığı ilham üzerine Rumeli gazetesine gelip yazısını yazardı."

Bize ilham veren olmadığı için, biz bulduğumuz bilgileri paylaşmaya devam edelim. İktidar ve medya ilişkileri üzerine kafa yoranlar, mesela "Ankara temsilciliği" tipi gazeteciliğin nereden kaynaklandığını merak edenler, meselenin özünü kolayca anlayacak, memleketin diğer gazeteleri devletin nimetlerinden istifade edemezken, bu haksız rekabetin nedenini tahmin etmekte zorlanmayacaklardır.

1977 yılına kadar bir halkla ilişkiler departmanına bile ihtiyaç duymayan Cumhuriyet, halkın değil, "sahibinin sesi"dir, bugün eleştirilen medyanın yaptığını yapmıştır. Cumhuriyet, bugün eleştirdikleri medyaya örnek olmuştur; atasıdır. İktidara muhalefet etmez, muhalefete muhalefet eder. Cumhuriyet, örnek bir Cumhuriyet gazetesidir. Bu hizmetleri sayesinde, İş Bankası"ndan "faizsiz kredi" bile almıştır. Fakat her zaman vurguladığı "aklın ve bilimin ışığı»ndan istifade etmediği için olsa gerek, iflas etmekten kurtulamayacaktır...

*

Haftaya, Cumhuriyet"in hareminden, çok mahrem iktidar kavgalarıyla devam edelim... Bir gazeteye sahip olmak için bile, yıllarca bu kavgaları yapanlar, eğer bir imparatorluğun başında olsalardı, kim bilir neler yaparlardı? İnsan kıyaslamaya çalışırken bile korkuyor...