Usul açısından fıkıhçılar, tefsirciler, hadisçiler… Toplantıları ve Diyanete bir teklif

İlahiyat Fakültelerinde "Usul"ü Fıkıh" diye bir ders vardır. Ve bütün önemine binaen ne yazık ki, sadece bir dönem ve üç ya da dört kredi saat okutulur.

Dubai"de bir fakültede bir yıl kadar yine usul okutmuştum, orada aynı ders sekiz dönemde altışar saatten kırk sekiz saat okutuluyordu. Malezya"da yine aynı dersi vermiştim ve orada da sadece Vahiy Bilimlerinde (İlahiyat) değil bütün fakültelerde okutuluyordu. Usul"ü fıkhın ne olduğu anlaşıldıktan sonra onun İslam"ın her alanı için temel ders olduğu da anlaşılır.

Biz usulü fıkhın ne olduğunu şu yönlerini açarak tanıtırız:

Usul"ü fıkıh, kelamı anlamanın esaslarıdır,

Bütün İslamî ilimlerin usulüdür, sadece fıkıh disiplinine has değildir,

Fıkhın kaynaklarının ilmidir,

İslam"ın bilgi teorisidir,

Hukuk felsefesidir, hukuk bilimidir (jurisprudence).

Dolayısıyla İslam tarihinde yegâne ilim metodolojisi Usul"ü fıkıhtır; Hadis Usulü, tefsir usulü, ya da kelam usulü… olmamıştır. O Kelamın da Tasavvufun da, diğerlerin de en vazgeçilmez temelidir.

Oysa modern Batı eğitiminin etkisiyle din ilimleri de birbirlerinden koptu. Usul"ü Fıkıh sadece fıkha ait bir usul olarak görülür oldu. İlahiyat fakültelerindeki disiplinler bağımsızlaştı, her biri başlı başına bir alan oluşturdu. Tabiatıyla kendi usullerini de oluşturmaya başladılar. Böylece İslam"ın bütünlüğü parçalandı, alet ilimleri gaye haline geldi. Her disiplin kendi anlayışı üzerine bir İslam oluşturma eğilimine girdi. Fıkıhçının İslam"ı ile Hadisçinin İslam"ı, ya da Tasavvufçunun İslam"ı ile Kelamcının İslam"ı birbirine benzememeye başladı.

Bunun temel sebebi usulde yani köklerde birlik sağlanmamasıdır. Oysa Usul"ü Fıkıh her İslami disiplinde yeterince okutulmalıydı.

İlahiyat Fakültelerinin hocaları her yıl bu aylarda kendi meslektaşlarıyla bir araya geliyor ve farklı bir ilimizde toplanıp kendi meselelerini tartışıyorlar. Geçen hafta Isparta"da Fıkıhçılar toplantısı vardı, bu hafta İstanbul"da Kelamcılar toplantısı var. Bu elbette bir yönüyle çok güzel bir etkinlik. Her ilim adamı kendi alanındaki elemanları tanıyor ve bilgi alışverişinde bulunuluyor. Ülkemiz adına yetişmiş bunca insanı gördükçe göğsümüz kabarıyor. Bu tabii ki sürdürülmeli.

Ama senede bir defa da diğer disiplinlerin hocalarıyla birlikte umumi bir toplantı daha yapılmalı ve bu disiplinler arasındaki makasın gittikçe açılmasına meydan verilmemeli diye düşünüyorum. Aksi takdirde birkaç on yıl sonra her bir ilmin erbabı diğerlerini tanımaz olacak ve kendinden başkasının İslam anlayışını hatalı bulacaktır.

Bu kadar geniş bir ilim adamları toplantısını belki ancak Diyanet organize edebilir. İki yıldır Antalya"da sürdürülen hizmet içi eğitim toplantılarından daha zor ve daha az verimli olmaz diye düşünüyorum.

Kur"anla, Sünnetle, hatta Tasavvufla haşir neşir olmayan bir fıkıhçı nasıl fakih olabilir? Nasıl hukukun donukluğundan kurtulup ahlaki boyutu görebilir. Belki de bu yüzden fakih denmiyor da adına bu gün fıkıhçı deniyor.

Diğer ilimler için de aynı şey geçerlidir. Usul"ü Fıkıh bilmeyen bir Tasavvufçu Kuranı Kerim"den destek alırken nasıl olup da Batıniliğe kaymayacaktır.

Aynı durumdaki Kelamcı felsefî düşüncelerle Kurânî olanları birbirinden nasıl ayıracaktır.

İşte bu yüzden hep diyoruz: "Vusulsüzlüğümüz usulsüzlüğümüzdendir".