Borsa şirketlerinin risk haritası

Kriz, ekonominin barometresi olarak adlandırılan borsa şirketleri açısından da ciddi sıkıntılara yol açıyor. Bu sıkıntılar, halka açık olarak borsada işlem görmesinden dolayı bu şirketlerin hisselerini alan borsa yatırımcılarını da doğrudan etkiliyor. Sorun yaşayan şirketin hisse değeri düşerken, durum yatırımcı tasarruflarına da olumsuz yansıyor. Ya da tam tersi... Şirket, nakit oluşturma yeteneğini kullanarak bağlı bulunduğu gruba nakit desteği sağlayabiliyor. Gedik Yatırım Araştırma Uzmanı Yunus Kaya, zorlu finansal sıkıntı ortamında şirketlerin fon bulmada sıkıntı yaşayıp yaşamadıklarını analiz etti. Araştırmada ayrıca banka dışındaki fon kaynaklarına ilişkin risk altındaki şirketler incelenip, öne çıkan şirketler detaylı olarak masaya yatırıldı.

Bu kategorinin ilk sırasında futbol kulüplerinin spor şirketleri alıyor. Spor şirketleri nakit oluşturma ve kârlılıkta İMKB'nin en iyi şirketleri arasında gösteriliyor. Bu şirketler ana ortakları olan kulüplere dönem sonlarında ödeyecekleri temettüyü önceden veriyordu. Ancak kulüplerin ihtiyaçları aciliyet kazanınca örneğin futbolcu ödemeleri vs. için bu şirketlerin kaynakları kulüplerce kullanılmaya başlandı.

Borsadaki şirketler içinde dikkat çeken ilk firma Fenerbahçe Sportif A.Ş. Şirket, kasım sonu itibariyle 87,5 milyon lira özsermaye ve 100,6 milyon lira aktif büyüklüğüne sahip durumda. Şirketin ana ortağı olan FB Kulübü'nden olan alacak tutarı son çeyrekte 31 milyon lira azalıp 57,5 milyon lira oldu. Fenerbahçe Kulübü'nün 30 Eylül 2008 itibarıyla tahakkuku yapılmış konsolide borç tutarının 123,7 milyon lira olduğu açıklanmıştı.

Fenerbahçe'nin ardından öne çıkan bir diğer borsa şirketi ise Park Elektrik. Ana gelir kaynağı bakır madeninden çıkardığı ürünü satmak olan şirket, elde ettiği nakdi ana ortağı olan Park Holding'e borç olarak veriyor. Öyle ki bu rakam şirketin özsermayesini bile aşarak 177 milyon liraya ulaştı. Alacağı olan rakam, cari varlıklarının ise yüzde 88'i seviyesinde. Şirket, 2009 yılında grup şirketi Ceytaş'ı bünyesine katmanın hesabını yapıyor.

Bağlı bulunduğu grubu fonlayanların belki de en dikkat çekeni ise Berdan Tekstil. Şirket, eksi 14,4 milyon özsermayeye ve 12,8 milyon lira kısa vadeli borcuna karşın, ortaklardan Ercan Ekenler'den 14,3 milyon lira alacaklı. SPK tarafından patronlar hakkında şirketi zarara uğrattıkları gerekçesiyle dava açıldı. Bu gelişme ise Yeni Şafak gazetesinde 'Berdan'da muhteşem işler' başlığı ile haberleştirilmişti. Şirket'in 12,7 milyon kısa vadeli ve 36,4 milyon lira uzun vadeli borcu mevcut. Borcu için tüm gayrimenkullerini satacak olan şirketin aktifinde, alacaklar dışında ayrıca 14 milyon lira olarak gösterilen fabrika/arazisi ve 15 milyon lira stok yer alıyor.

”Krizle beraber; satışlarda keskin düşüş yaşanması, ticari alacakların tahsilinde zorlukların artması, gayrimenkul/iştirak satamama, finans kuruluşlarından kredi alamama, ana ortağın zora girmesi gibi nedenler şirketlerin nakit akışlarını daha da zorlayacaktır” diyen Gedik Yatırım Araştırma Uzmanı Yunus Kaya, bu yıl, 40'ı aşkın borsa şirketinin sermaye arttırımına gideceğini tahmin ediyor. Kaya'nın analizinde şu ifadelere yer veriliyor: “İhtiyacı olduğu halde sermaye enjekte edemeyen şirketlerin ise borsadan ayrılması gündeme gelebilecektir. 2008 yılında Lio Yağ, Arat Tekstil, Uzel Makina, Uki Konfeksiyon ve Meges Boya, borsaya veda etmişti. Ekonomide toparlanmanın gecikmesi halinde 2009 yılında 10 şirketin daha borsaya veda etmesi muhtemeldir.

Şirketler bir yandan faaliyetlerinin sürekliliğini sağlamaya çalışırken, diğer yandan da borç ve özkaynak dengesini en verimli şekilde kullanarak karlılığını artırmayı hedefliyor. Ancak bazı durumlarda şirketlerin özsermayeleri azalıyor. Örneğin, gerek kur farklarından gerekse esas faaliyetleri sonuçlarında zararla karşılaşınca şirketlerin özsermayelerinde gerileme yaşanıyor.Bazı şirketlerin özsermayesi ilk kez eksiye dönecek olup, bazıları ise bu dönemde de büyümesini sürdürecektir. Şirketlerin sermaye artırımları ortaklar üzerinde mali yük oluşturması açısından pek istenen bir durum değildir. Bu yüzden sermaye arttırımı kararı alan şirket hisselerinin genelde düşüş yaşadığı belirtiliyor. 2008 yılında 27 şirket sermaye artırımına giderek borsadaki ortaklarından 5 milyar lira topladı. En büyük sermaye artırımı 2,1 milyar TL ile Garanti Bankası tarafından gerçekleştirildi. 2009 yılında ise birçok şirket şimdiden sermaye arttırımı kararı aldı. Bu şirketlerden Doğan Yayın Holding 183,5 milyon lira ile en yüksek artırım kararını alırken, Vestel 160 milyon liralık arttırımla ikinci sırada yer aldı.

Analize göre bazı şirketlerin ticari alacakları ticari borçlarının çok üzerinde gözükürken, bazılarında da tersi bir durum söz konusu. Kriz döneminde ticari alacakların tahsilatında sorunlar yaşanma ihtimali yüksek olarak değerlendirilirken, alacağı borcunun çok üzerinde olan şirketlerin bu konuya daha dikkat etmesi ve şüpheli alacaklarındaki artışa imkan tanımamaları gerekiyor. Bu tarz şirketler arasında ilk sırayı Adel Kalemcilik alırken, onu Borova Yapı, Alkim Kağıt ve Feniş Alüminyum izliyor.