Kılıçbay"a cevap değildir!

Mehmet Ali Kılıçbay, Newsweek Türkiye''de (05.12.2010), benim yazdığım yazıya (19.11.2010) cevap verdiği, ama yazıma cevap verdiğini düşünmememi isteyerek bitirdiği bir makale kaleme almış. Yüksek cevaplarına mazhar olamayışımın nedenini de, “bilgilerimin eksik” ve “ağzımın derli toplu olmaması” olarak açıklamış.

Kendisine Braudel''in bir cümlesini hatırlattığım Kılıçbay, belli ki bundan pek haz etmemiş; karşılık olarak “insanlarımızın epey kalabalık bir bölümü… Hiç anlamadıkları, düşünsel veya bilimsel bağlamlarını bilmedikleri, üstelik araştırmadıkları kavramları “haydan alıp huya götürüyorlar” şeklinde, zekamı, bilme ve yorumlama yetimi, öğrenme kapasitemi aşağılamaya kalkışmış, ama “ağzın derli toplu olmaması” payesini de yine bana bahşetmiş. Adaleti için teşekkürler.

Kaldı ki, Braudel''i bilme istihkakının sadece Kılıçbay''da olduğunu bilmiyorduk, öğrendik.

Ama Braudel''i yorumlamaya gelince orada iş değişir; dolayısıyla şu cahil, okuduğunu anlamaz, anladığını bilemez halimle, Kılıçbay''ın bilime vukufiyeti karşısında saygıdan tir tir titreyerek de olsa birkaç cümle kurmaya cesaret edebileceğim.

Ama önce, “ağzımın derli toplu olmaması”na gelmek isterim. Kılıçbay''ın bu cümleyi kurmasının sebebi, kendisine “yuh” çekmemmiş.

Yanlış yapmışım. Bir yazımın bir cümlesini alıp, hiç kastetmediğim anlamlara bürüyerek kendi subjektif tezine veri oluşturmasına, ortaya çıkan bulamacı da benim zamanlar üstü olduğuna inandığım hayat görüşüne “vurmak” amacıyla kullanmasına ve bunu sürekli yapmasına göz yummalıymışım. “Ben cümlelerini apaçık şekilde çarpıtacağım, çarpıttıktan sonra da sana ve gösterenini üzerinde taşıdığın o tasavvura karşı silah niyetine kullanacağım, sen ise susacaksın”, dendiğinde “yuh artık” deme hakkım olamazmış. Bilemedim.

Kılıçbay, beni eleştirirken “kibarlığın taşıyıcısı olan hanımlık”tan sözediyor, “taktığım başörtüsünün yarattığı düşünülen kutsiyeti hesaba katmamamdan” yakınıyor. Sınıfçı bir kibir içinde olduğu kadar da cinsiyetçi yani. Kılıçbay bilmiyor mu ki, cinsiyet ayrımcılığına itirazın tarihi modernizmin tarihiyle yaşıttır. Bilmiyor mu ki, “Erkeğin kibar olmama hakkı vardır ama, kadının yoktur” anlamına gelecek bir cümle kurmak, “sen kadınsın başını eğ, dayağını ye” demekten ne muhteva, ne biçim olarak farklıdır. Hani modern Cumhuriyet''in eşitlik felsefesi? Nerede kaldı, imtiyazsız, sınıfsız kaynaşmış kitle düsturu? Sıka sıka suyunu çıkardığımız bir güçlü kadın figürü vardı, ona ne oldu?

Ha, bu arada Kılıçbay''ın başörtüsüyle kutsallığı aynı cümle içinde kullandığına da ilk kez şahit olduk. Şaşkınız. Ancak bir teşekkürle iktifa ederiz.

Latife bir yana; Braudel önemli. O, toplumsal zamanın dört türü olduğunu, ama sosyal bilimcilerin bunlardan sadece ikisini, aetorik ampirizmi temellendiren epizodik tarihi ve pozitivizmi işaret eden sonsuz zaman algılamalarına itiraz eder. O''na göre, uzun olan ama sonsuz olmayan yapısal zaman (longue durée) ve döngüsel, orta vadeli zaman (conjonkture) da en az ilk ikisi kadar dikkate değer olmalıdır. Bu iki zaman da analistin işaret ettiği yapılardır, ama aynı zamanda aktörleri kısıtlayan toplumsal gerçekliklerdir. Yani tabi ki Kılıçbay varken, bu konuda konuşmak bana düşmez ama Braudel özetle, bizi kullanmaya alıştığımızdan çok daha uzun bir zaman perspektifi kullanmaya zorladığı için farklıdır. Ve bu nedenle sözettiği şeyler sosyolojide “meydan okuma” olarak anılır.

Braudel''in “Tarih türdeş bir akış değildir, zamana ve mekana göre farklı zamansallıklar sözkonusudur” sözüne gelince; Kılıçbay açıklamış, sağolsun.

Hristiyan ilahiyatında “ebedi” olanın, yani değişmez''in zıddı olarak “değişme”nin süreci olduğunu söylemiş. İtirazımız yok, hatta değişme demişken, saatin bulunması, dolayısıyla zamanın ortak örgütlenmesinin Avrupa''da imparatorlukları bitirip, ulus devletlerin kurulması sürecinde üstlendiği rolü, zaman algısının değişmesinin milliyetçiliğin oluşumuna yaptığı katkıyı da konuşabiliriz. Evet, tarih her toplumda farklı hızlara sahip olabilir. Bu noktada dinlerin ebedi ve değişmeyen yapılar olduğu da söylenebilir.

Ama bunu temel alıp, bu temel üzerinden “Kızların 9 yaşında evlenmesi” kuralının zamanla değiştiği söyleniyorsa, o zaman bu bir din konusu olamaz” noktasına zıplama; oradan “başörtüsü eğer değişiyorsa, dini değildir. Değiştiğinin kanıtları çok sayıdadır. Bugün yeryüzündeki hemen hemen her İslam toplumunda farklı bir baş bağlama biçimi bulunmaktadır” diyerek, lafı ''başörtüsü dinden değildir''e getirme noktasına savrulmaya nasıl katılabilir ki insan?

Kılıçbay, kendi toplumuna olan o klasik yabancılığı sayesinde İslam''ı Katolik inancıyla karıştırmış. Braudel''in güme gitmesini istememiş, ama İslam''ın güme gitmesine itirazı olmamış. Olmadığı gibi, yine çarpıtarak bizzat kendisi göndermeye çalışmış.

Bir kez daha açıklayalım: İslam''ın ilkesel bazda değişmeyen kuralları sözkonusudur evet, kadınlara baş örtme şartı getirir ama başörtüsünün nasıl örtüleceği ya da kimin kaç yaşında evleneceği bu temel ve değişmez faktörler arasında değildir. Bırakın evlenme yaşını filan, evlilik ediminin kendisi bile farz mesabesinde değildir. Kılıçbay bilmiyor ki, İslam''ın diğer dinlerden farklı olarak evrensel ve zamanlar üstü olma iddiasının ağırlık noktası tam da burasıdır.

Açıp bakan görebilir, “Günün şartları, koşulları” denen bir bahis sözkonusudur. “Cilbab” der mesela, ama onun biçimi hakkında yorum yapmaz. Kılıçbay''a baksak, deveye değil de otomobile binen Müslümanlar''ın Müslümanlığı tartışılır. “Eğer değişiyorsa, dini değildir” diyor. Biraz zorlasanız, herkesi Müslümanlıktan ihraç edecek.

Hanım hanımcık oluyor, yuh artık demiyoruz.