Emekli aylığı bağlanırken memurun mağduriyeti nasıl önlenir?

Memurların en fazla karşılaştığı sorunlardan birisi de hizmet belgelerine güvenerek emekliye ayrılmaları ve emekli aylığı bağlanan derece ve kademelerinin daha sonra değişmesidir. Bu durum ise memurun emekli aylığında büyük bir düşüşe sebep olmaktadır. Örneğin 1/4 derece kademe ve 2200 ek göstergeden emekli olan bir personelin emekli maaşı ile 2 / 3 derece kademe ve 1600 ek göstergeden emekli olan personelin emekli maaşı arasında yaklaşık olarak 174 TL fark bulunmaktadır. Bu fark da memur emeklisi için önemli bir tutardır. Böyle bir durumda emeklilik talebini geri çekmenin mümkün olup olmadığını Danıştay kararları çerçevesinde açıklamaya çalışacağız ve hukuki düzenleme yapmadan bu tür mağduriyetlerin nasıl önlenebileceğine ilişkin bir öneride bulunacağız.

Bu konuya ilişkin olarak Danıştay 11. Dairesinin Esas No : 2006/9285, Karar No : 2009/2412 nolu kararında bu konu detaylı bir şekilde açıklığa kavuşturulmuştur.

Yukarıda belirtilen kararda; Emekli Sandığı iştirakçileri emekliye ayrılma iradelerini belirlerken bu statüde iken elde edecekleri maddi hakları, aylık ve intibaklarını da gözetmektedirler. Kamu görevlilerinin emeklilik hakları 5434 sayılı Yasaya göre çalıştıkları statülere bağlı olarak düzenlenmektedir. Emekli kesenek ve karşılıkları kural olarak personel kanunlarına göre hesaplanacak kazanılmış hak aylık dereceleri üzerinden tahsil edilmekte; emekli aylıklarının hesaplanmasında 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu''nda yer alan gösterge ve ek göstergeler esas alınmakta, emekli ikramiyesi de emekli aylığı bağlamaya esas tutarlar üzerinden hesaplanmaktadır.

Öte yandan iştirakçiler, 5434 sayılı Yasanın Ek 30. maddesi uyarınca Sandığın emekli keseneğine esas olan derece ve kademelerin mevzuata uygunluğunu incelemesi sonucu emeklilik tahsisine esas alınmak üzere belirlediği intibakı ancak emeklilik tahsisine ilişkin bildirimle öğrenmektedirler. Dolayısıyla; kurumların aylık ödediği ve/veya üzerinden emeklilik keseneği kestiği derece ve kademelerin hatalı belirlenmesinde kendi kusuru, hilesi veya gerçeğe aykırı beyanı olmayan iştirakçiler; emeklilik iradelerini kurumlarınca tespit edilen intibaklarına göre belirlemek zorunda bulunmaktadırlar.

Dosyanın incelenmesinden, çalışmakta iken 1. derece ve (2200) ek gösterge üzerinden aylık alan davacının bu intibakına göre 24.1.2005 tarihli dilekçesiyle emekliye sevkini istediği ve 16.2.2005 tarihli onay ile emekli edildiği, ancak emekli aylığının (1600) ek gösterge üzerinden ödendiğini öğrenen davacının kurumuna başvurarak, kazanılmış hak aylığının 1. derecenin 1. kademesi ve ek göstergesinin (2200) olması nedeniyle emeklilik isteminde bulunduğu, ancak Sandık tarafından 2. derece kazanılmış hak aylığının karşılığı (1600) ek gösterge üzerinden emekli aylığı bağlanması nedeniyle emeklilik onayının iptal edilerek yeniden göreve başlatılmasını istediği anlaşılmaktadır. Olayda, davacı 24.12.2004 tarihinde 1. derecenin 1. kademesi ve (2200) ek göstergeye yükseltilmesi üzerine 24.1.2005 tarihli dilekçesiyle emekliliğini istemiş olup emeklilik iradesinde 1. derece intibakı doğrudan belirleyici olmuştur. 657 sayılı Yasada 1. ve 2. dereceler için farklı öngörülen gösterge ve ek göstergeler davacının emeklilik statüsünde elde edeceği emekli ikramiyesi ve emekli aylığını da doğrudan etkilemektedir. Dolayısıyla, davacının 24.12.2005 tarihli dilekçesinde, 1. derece intibakı üzerinden aylık almaktayken bu intibaka bağlı olarak emeklilik isteminde bulunduğunun kabulü zorunludur. Bu durumda; kurumunca sehven hukuka aykırı olarak belirlenen 1. derece (2200) ek gösterge intibakına bağlı olarak 24.1.2005 tarihli dilekçesindeki emeklilik istemi davacının gerçek iradesini yansıtmadığından, bu dilekçeye dayalı olarak tesis edilen emekliye sevk işlemi ve bu işleme karşı açılan davayı reddeden idare mahkemesi kararında hukuka uyarlık görülmediği belirtilmiştir.

Emekli olmak isteyen memurlar emeklilik dilekçelerini kendi kurumlarına vermekte ve kurumları da emeklilik onayını alarak Sosyal Güvenlik Kurumuna göndermektedir. Şayet kurumların göndermiş olduğu hizmet belgesindeki derece ve kademeden Sosyal Güvenlik Kurumunun emekli aylığı bağlanmasına esas teşkil eden derece ve kademede farklılık varsa emekli aylığı bağlanmadan ilgili personelin emeklilik talebinin geçerli olup olmadığı yönünde yazışma veya farklı yöntemlerle bilgilendirme yapılmalıdır. Bu bilgilendirme sonucunda memur emeklilik talebinde kararlı ise emekli aylığı bağlanmalı aksi takdirde emekli aylığı bağlanmamalıdır. Bu işlemler yapılmadan emeklilik aylığı bağlanırsa memur mağdur olduğu için dava açmak zorunda kalacağı için hem dava sonuçlanana kadar mağduriyet yaşar hem de kurum boş yere dava ve sair işler için kaynak ve zaman harcar. Çünkü, Danıştay bu konuda son noktayı koymuştur.