Deprem olacak mı?

Bunun için dünyada depremin zamanını önceden belirleme çalışmalarına oranla Türkiye'nin hangi seviyede olduğuna ve Kuzey Anadolu Fayı'nı, Marmara ve Ege denizinin içini ne kadar tanıdığımıza bakmamız gerekecektir. Dünyada başı depremle dertte olan iki ülke, Çin ve Japonya, depreme karşı önlem konusunda bir hayli önde gözükmektedir. Teorik planda olduğu kadar depremin zararlarını en aza indirme konsunda da başarılı oldukları bilinen bu ülkelerin depremin zamanını önceden belirleme noktasında da önemli yol katettikleri söylenebilir. En azından her iki ülke de birer depremi önceden bilmiştir. 1975 yılında Çin'in Haicheng bölgesinde yaşanan deprem, oluşundan birkaç saat önce belirlenmiştir. Birçok bilimsel yöntemin kullanıldığı, birkaç yüz bilimadamının, birkaç bin teknisyenin görev aldığı ve beş yıldan uzun süren gözlemler sonucu, Haicheng bölgesinde halk, depremden haberdar edilmiş ve yaklaşık 100 bin kişi evlerini terk ederek kurtulmuştur. Yine Japonya da son Tokyo depremini önceden bilmiştir. Bu ülkelerde nerede ise bir deprem endüstrisi mevcuttur. Halk, deprem konusunda bilinçlendirilmiş, hayatın bütün alanları deprem dikkate alınarak organize edilmiştir. Japonya'da depremle ilgili çok sayıda kuruluş, günde 24 saat aralıksız elde ettikleri bilgileri, çok organize şekilde karar mekanizmasının bilgisine sunmaktadır. Kendisine anında ulaşan bu bilgiler ışığında Başbakan, bir deprem olacağı kanaatine varırsa, halka bunu uygun bir lisanla ilan etme yetkisine sahiptir.

Japonya gibi bir deprem ülkesi olan Türkiye'de devlet, ilgili kuruluşlar, üniversiteler bu işin neresinde? Devlet, deprem işini Afet İşleri Genel Müdürlüğü'ne bağlı Deprem Araştırma Dairesi'ne havale etmiş. Bu kuruluşun ne yaptığını veya ne yapabileceğini anlamak için bağlı bulunduğu, Afet İşleri Genel Müdürlüğü'nün ne yaptığına bakmanın yeterli olduğu kanaatindeyim. Afet İşleri, son deprem vesilesiyle de öğrendik ki, sadece afetlerden sonra hasar tespiti yapıyor ve durumu ilgili bakanlığa rapor ediyor. Kandilli Rasathanesi mi? Burası Osmanlı zamanında gökyüzünü gözetlemek üzere kurulmuş, Cumhuriyet döneminde birkaç sismograf ilavesiyle deprem kayıtları da yapan Boğaziçi Üniversitesi'ne bağlı 'sorumsuz yetkili' bir 'rasathane'. Üniversitelere gelince... İTÜ, ODTÜ, İÜ, KTÜ gibi isimleri öne çıkan bazı üniversitelerde kişisel bazda dünya çapında bilimadamlarının, imkanlarının çok ötesinde çaba sarfederek konu ile ilgilendiklerini biliyoruz. Fakat onların çalışmalarını, birikimlerini pratiğe, yararlanılabilir verilere dönüştürecek 'yetkili ve sorumlu' bir organizasyon, kuruluş yok. Kendi imkanlarıyla çırpınan bilimadamları sahipsiz. Bu çalışma vesilesiyle öğrendik ki, uzmanlar açısından bir doğal loboratuvar niteliğinde olan deprem bölgesi, üniversiteleri ödenek vermediği için ilgili bilimadamları tarafından ziyaret bile edilememiş. Dünyanın her tarafından bilim adamları, depremin daha ikinci gününde bölgeye ulaşıp inceleme ve araştırma imkanı bulmuşken, Sismik-1 gemisi ancak 4 Eylül'de harekete geçebildi. Halbuki denizin içinde meydana gelmiş bir deprem için ilk bulgular çok önemliydi. Çünkü deniz, depremin izlerini hızla yok eder. Kuzey Anadolu Fayı, geometrik yapısı gereği (doğrultu atımlı) çözümlenmesi çok zor bir fay. Karlıova'dan Adapazarı'na kadar olan karasal bölümde bile yeteri kadar tanınmıyor. Adapazarı'ndan itibaren hem karakter değiştirerek deniz içinde ilerlediği ve çeşitli kollara ayrıldığı yönünde görüşler var; hem de, başını Prof. Şener Üşümezsoy'un çektiği bir grup jieloji kökenli yerbilimciye göre, Marmara ve Ege'nin, tamamen farklı bir tektonik sistemde bulunduğu yönünde görüşler var. Bu yüzden çok detaylı denizaltı çalışmaları gerekiyor. Bugüne kadar yapılmış az sayıdaki çalışmalar da birbirleriyle çelişik verilerle dolu. Bütün bu gerçekler ortada iken "İstanbul'da ne zaman deprem olacak?" sorusu etrafında oyalanmanın, hurafeden başka ne gibi sonuçlar doğrabileceğini, belki bazı 'uzmanlar' açıklayabilirler!..